Η μεταρρύθμιση που δεν μεταρρύθμισε ποτέ τη Δημόσια Υπηρεσία

Η μεταρρύθμιση της Δημόσιας Υπηρεσίας, η οποία εγκρίθηκε το 2022 με την προσδοκία ότι θα εκσυγχρόνιζε την κρατική μηχανή, φαίνεται τελικά να έχει δημιουργήσει νέα προβλήματα, χωρίς να έχει επιλύσει τις χρόνιες στρεβλώσεις που υποτίθεται ότι θα αντιμετώπιζε.

Οι διατμηματικές προαγωγές και ο τρόπος διεξαγωγής των γραπτών εξετάσεων στα εξεταστικά κέντρα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των αντιδράσεων. Σύμφωνα με την ΠΑΣΥΔΥ, εργαζόμενοι προάγονται σε υπηρεσίες και τμήματα που δεν έχουν σχέση με το αντικείμενό τους, ενώ οι υποψήφιοι για την πλήρωση θέσεων εξετάζονται σε γενικές νομοθεσίες της Δημόσιας Υπηρεσίας και όχι στις γνώσεις που απαιτεί η θέση για την οποία διεκδικούν διορισμό ή προαγωγή.

Το Υπουργείο Οικονομικών, σε συνεργασία με την ΠΑΣΥΔΥ και την ΕΔΥ, αναζητεί τώρα τρόπους βελτίωσης του συστήματος. Η συνδικαλιστική οργάνωση ξεκαθαρίζει ότι δεν ζητεί το ξήλωμα της μεταρρύθμισης, αλλά τη διόρθωσή της, ώστε η Δημόσια Υπηρεσία να γίνει πιο παραγωγική, λειτουργική και αποδοτική.

Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, είναι άλλο. Πόσες φορές θα επιχειρήσει το κράτος να μεταρρυθμίσει τη Δημόσια Υπηρεσία, χωρίς τελικά να αγγίζει τις πραγματικές αιτίες του προβλήματος; Από την αρχή, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί. Αντί για τις εκ βάθρων αλλαγές που είχε εξαγγείλει η προηγούμενη Κυβέρνηση, το αποτέλεσμα περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν από τα πρώτα στάδια εφαρμογής της, τόσο για τις προαγωγές όσο και για τις αξιολογήσεις, αποτελούσαν μια πρώτη ένδειξη ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν είχαν αντιμετωπίσει όλες τις αδυναμίες του συστήματος.

Δεν είναι, βεβαίως, η πρώτη φορά που μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της κρατικής μηχανής καταλήγει αποδυναμωμένη. Η μεταρρύθμιση που βρίσκεται σήμερα σε ισχύ ήταν η δεύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης Αναστασιάδη. Η πρώτη είχε γίνει το 2016, όταν η Βουλή απέρριψε τέσσερα από τα πέντε νομοσχέδια που είχαν κατατεθεί.

Αφορμή για να ετοιμαστούν τα νομοσχέδια ήταν οι απαιτήσεις των διεθνών πιστωτών που ζητούσαν αλλαγές στη Δημόσια Υπηρεσία, Και αυτό γιατί σχετικές μελέτες την παρουσίαζαν την κρατική μηχανή της χώρας ως ασύμφορη, δυσλειτουργική και υπερβολικά γραφειοκρατική. Τα νομοσχέδια που απορρίφθηκαν προέβλεπαν, μεταξύ άλλων, τη σύνδεση της αύξησης του κρατικού μισθολογίου με τους ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας, την καθιέρωση γραπτών εξετάσεων, την εφαρμογή δομημένων συνεντεύξεων και τη δημιουργία ενός πιο ουσιαστικού συστήματος αξιολόγησης.

Προέβλεπαν επίσης το άνοιγμα των σχεδίων υπηρεσίας για διευθυντικές θέσεις, ώστε να διευρυνθούν οι ευκαιρίες ανέλιξης ικανών στελεχών και να ενισχυθεί η κινητικότητα εντός της κρατικής μηχανής. Παράλληλα, επιχειρούσαν να αλλάξουν τον ρόλο της ΕΔΥ, μετατρέποντάς την από σώμα που αποφασίζει για χιλιάδες προσλήψεις και προαγωγές σε μηχανισμό εποπτείας των εξετάσεων, των Κέντρων Αξιολόγησης και του συστήματος αξιολόγησης.

Το νέο νομοθετικό πακέτο που ακολούθησε ήταν προϊόν συμφωνίας και συμβιβασμών μεταξύ των επηρεαζόμενων πλευρών. Περιλάμβανε ορισμένες από τις πρόνοιες των νομοσχεδίων που είχαν απορριφθεί, αλλά δεν διατήρησε το εύρος και τη φιλοδοξία της αρχικής προσπάθειας. Εκεί που φαίνεται είναι στην Κύπρο, οι μεταρρυθμίσεις αρχίζουν συνήθως με μεγάλες διακηρύξεις και καταλήγουν σε συμβιβασμούς, εξαιρέσεις και ασφαλείς ισορροπίες. Κάθε επηρεαζόμενη ομάδα επιδιώκει να προστατεύσει τα συμφέροντά της και το πολιτικό σύστημα, αντί να επιμένει στην ανάγκη ουσιαστικής αλλαγής, υποχωρεί στις πιέσεις.

Έτσι, όμως, δεν εκσυγχρονίζεται το κράτος. Απλώς αλλάζουν ορισμένες διαδικασίες, χωρίς να αλλάζει η νοοτροπία και χωρίς να αντιμετωπίζονται οι παθογένειες που κρατούν τη Δημόσια Υπηρεσία εγκλωβισμένη στη γραφειοκρατία, στη δυσλειτουργία και στη χαμηλή παραγωγικότητα. Η επανεξέταση της μεταρρύθμισης τώρα είναι αναγκαία. Δεν πρέπει, όμως, να εξελιχθεί σε ακόμη μία άσκηση διαχείρισης αντιδράσεων ούτε σε μια προσπάθεια ικανοποίησης όλων των πλευρών.

Πριν ληφθούν οι τελικές αποφάσεις, θα πρέπει να εξεταστεί εις βάθος γιατί οι προηγούμενες προσπάθειες δεν απέδωσαν και ποιες δικλίδες χρειάζονται ώστε τα ίδια προβλήματα να μην επαναληφθούν. Οι αλλαγές που θα γίνουν θα πρέπει να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό του κράτους, στην αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας, στη βελτίωση της λειτουργίας της κρατικής μηχανής και στην αύξηση της παραγωγικότητας. Επίσης τα κόμματα θα πρέπει να σταματήσουν να υποκύπτουν κάθε φορά στις πιέσεις και να κουτσουρεύουν τις μεταρρυθμίσεις. Διαφορετικά, θα συνεχίσουν να αλλάζουν τους νόμους, χωρίς να αλλάζουν τη Δημόσια Υπηρεσία.