Οι αριθμοί ευημερούν, οι πολίτες, όμως;

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας και της Eurostat, που δημοσιοποιήθηκαν στις 21 Οκτωβρίου, το πλεόνασμα που κατέγραψε η Κύπρος το 2025 ανήλθε στα €1,36 δισ., ποσό που αντιστοιχεί στο 3,6% του ΑΕΠ.

Τα έσοδα του κράτους ανήλθαν στα €15,895 δισ., κυρίως λόγω των αυξημένων εισπράξεων από τους φόρους εισοδήματος/πλούτου και κοινωνικών εισφορών.  

Οι οικονομικές αυτές επιδόσεις επιτρέπουν στην Κυβέρνηση να διοχετεύει σημαντικά ποσά για κοινωνική πολιτική και για την αντιμετώπιση του ακρίβειας. Με τις τιμές των καυσίμων στα ύψη, τα έσοδα της Κυβέρνησης από τη φορολογία σε αυτά έχουν αυξηθεί κατά πολύ.

Δεδομένου ότι δεν έχουμε δημόσιες συγκοινωνίες, επιβάλλεται η περαιτέρω μείωση των φόρων στα  καύσιμα κίνησης για να ανασάνουν κάπως οι πολίτες, ενώ με την έλευση του χειμώνα θα πρέπει να μειωθεί κατά πολύ ο φόρος στο πετρέλαιο θέρμανσης.

Παρ’ όλο που τα μέτρα που παίρνει κατά καιρούς η Κυβέρνηση είναι στοχευμένα, χρειάζεται να γίνουν περισσότερα και πολύ πιο στοχευμένα, κυρίως για τις ομάδες του πληθυσμού που περνούν κάτω από το «οικονομικό ραντάρ» του κράτους.

Με την πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία θα ισχύσει από τον επόμενο χρόνο, το αφορολόγητο ετήσιο εισόδημα θα αυξηθεί στις 22.000 ευρώ.  Παράλληλα, θα παραχωρείται έκπτωση φόρου €1.000 για το πρώτο παιδί, €1.250 για το δεύτερο και €1.500 για το τρίτο και για κάθε επόμενο.  Τα ποσά αυτά  διπλασιάζονται για μονογονείς. Επιπλέον θα παραχωρείται έκπτωση μέχρι €2.000 για ενοίκιο, ή τόκους στεγαστικού δανείου.

Αν ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με την Στατιστική Υπηρεσία, το 28,9% των Κυπρίων υπαλλήλων έχει ακαθάριστες μηνιαίες απολαβές χαμηλότερες των €1.500, που σημαίνει ότι είναι πιο χαμηλές από το ισχύον φορολογητέο εισόδημα, το ποσοστό αυτό πλησιάζει το 50% των εργαζομένων με την αύξηση του αφορολόγητου εισοδήματος στις €22.000. Αυτό σημαίνει ότι δεκάδες χιλιάδες οικογένειες χαμηλόμισθων δεν θα επωφεληθούν ποσώς από τη φορολογική μεταρρύθμιση.   

Με την ακρίβεια να τσακκίζει κόκαλα, θα πρέπει η Κυβέρνηση να βρει τρόπους να ενισχύσει αυτή την κατηγορία πολιτών. Αφού για τις οικογένειες με ετήσιο εισόδημα που υπερβαίνει το φορολογητέο εισόδημα δίνεται έκπτωση φόρου για κάθε παιδί, θα μπορούσε, για τους εργαζόμενους με εισόδημα χαμηλότερο του φορολογητέου να παραχωρείται ένα ποσό ετησίως για κάθε εξαρτώμενο παιδί. Με τον τρόπο αυτό, οι οικογένειες των χαμηλόμισθων, που έχουν περισσότερη οικονομική ανάγκη, θα επωφεληθούν οικονομικά.    

Λέμε ότι ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κύπρος είναι το δημογραφικό. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 55.500 οικογένειες, 50,45% του συνόλου με εξαρτώμενα παιδιά, έχουν μόνο ένα παιδί, 44.400, ποσοστό 40,36% έχουν δύο παιδιά και μόλις 10.100, ποσοστό 9,18% έχουν τρία ή περισσότερα παιδιά. Ο γενικός δείκτης γονιμότητας να βρίσκεται στο χαμηλό 1,3%, δηλαδή δεν αναπληρώνεται ο πληθυσμό της χώρας. Με τους ρυθμούς αυτούς, σε μερικά χρόνια, οι συνταξιούχοι θα είναι περισσότεροι από τους εργαζόμενους με πολύ αρνητικές συνέπειες για το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τις συντάξεις.  

Εφόσον οι αριθμοί ευημερούν, θα πρέπει η Κυβέρνηση να δει πώς στηρίζει την οικογένεια και ιδιαίτερα αυτές με χαμηλά εισοδήματα. Σωστά κρούεται  ο κώδωνας του κινδύνου για το δημογραφικό, συνεπώς θα πρέπει να δοθούν περαιτέρω κίνητρα για αντιμετώπισή του. Μια οικογένεια που θέλει να κάνει δεύτερο ή και τρίτο παιδί, σκέφτεται την απώλεια εισοδήματος που θα έχει, έστω και για μερικούς μήνες, όταν η μητέρα θα μείνει σπίτι.

Ένας τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος, είναι η εισαγωγή του οικογενειακού εισοδήματος. Δεν νοείται ένα ζευγάρι με συνολικό φορολογητέο εισόδημα €44.000 να μην πληρώνει φόρο εισοδήματος (με τη φορολογική μεταρρύθμιση) και ένα άλλο ζευγάρι, όπου ο σύζυγος έχει το ίδιο εισόδημα, €44.000 και μένει η σύζυγος σπίτι για να μεγαλώσει ένα ή δύο παιδιά, να πληρώσει συνολικό φόρο €5.000.

Λύσεις υπάρχουν. Θέληση;

* Πολιτικός Επιστήμονας / Δημοσιογράφος