460 κατοικίες το 2031. Και μέχρι τότε;

Η Κυβέρνηση ανακοίνωσε την ανέγερση 460 κατοικιών προσιτού ενοικίου, σε κρατική γη, με προϋπολογισμό €70 εκατομμυρίων. Καλοδεχούμενο το έργο. Ασφαλώς, οι 460 κατοικίες θα βοηθήσουν ισάριθμα νοικοκυριά… το 2031. Άρα, αυτά δεν συνιστούν λύση. Πολύ περισσότερο όταν η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι η κοινωνική ενοικιαζόμενη κατοικία στην Κύπρο είναι πρακτικά ανύπαρκτη.

Το πρόβλημα δεν δημιουργήθηκε χθες. Για περισσότερο από μια δεκαετία οικοδομήσαμε ένα οικονομικό μοντέλο που επιβραβεύει την αύξηση της αξίας της γης και την προσέλκυση κεφαλαίων στα ακίνητα, χωρίς ανάλογη μέριμνα για την ευημερία των μόνιμων κατοίκων.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Κατά το πρώτο επτάμηνο του 2026, περίπου τέσσερα στα δέκα πωλητήρια έγγραφα αφορούσαν αγοραστές από το εξωτερικό.

Οι ξένες επενδύσεις είναι ασφαλώς απαραίτητες. Αλλά, άλλο η επένδυση που δημιουργεί παραγωγή, τεχνογνωσία και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, και άλλο η επένδυση που απλώς αυξάνει τις τιμές της γης, εκτοπίζοντας τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εδώ.

Δεν μπορεί η Κύπρος να ευημερεί στα χαρτιά, ενώ οι κάτοικοί της δυσκολεύονται να ευημερήσουν στον τόπο τους.

Τι πρέπει να αλλάξει

 – Πρώτον, χρειαζόμαστε ένα μόνιμο σύστημα κοινωνικής κατοικίας, αξιοποιώντας και ενισχύοντας τον Κυπριακό Οργανισμό Αναπτύξεως Γης.

Το βρετανικό μοντέλο Council Housing προσφέρει χρήσιμα διδάγματα. Το κράτος και οι κοινωνικοί στεγαστικοί οργανισμοί δημιουργούν και διαχειρίζονται κατοικίες με μακροχρόνιο κοινωνικό προσανατολισμό. Δεν κατασκευάζουν απλώς μερικές εκατοντάδες διαμερίσματα κάθε τόσο.

Και προσοχή στον καθορισμό των ενοικίων. Δεν είναι κοινωνική πολιτική να μειώνεις κατά 30% ένα ήδη απρόσιτο ενοίκιο των €1.500 και να ζητάς από μια οικογένεια €1.050!

Το κοινωνικό ενοίκιο πρέπει να συνδέεται με το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, με στόχο το συνολικό στεγαστικό κόστος να μην υπερβαίνει κατά κανόνα το 25%-30% του εισοδήματος, με κοινωνικά και οικογενειακά κριτήρια.

 – Δεύτερον, χρειάζεται να προστατεύσουμε την κατοικία από την ανεξέλεγκτη επενδυτική ζήτηση.

Έχω εισηγηθεί ένα σύστημα, εμπνευσμένο και από την ελβετική εμπειρία, με στοχευμένους περιορισμούς στην απόκτηση και επενδυτική χρήση κατοικιών από μη μόνιμους κατοίκους, ιδιαίτερα σε ζώνες έντονης στεγαστικής πίεσης.

Σε μεγάλες αναπτύξεις μπορεί να καθορίζεται υποχρεωτικό ποσοστό κατοικιών για πραγματική ιδιοκατοίκηση ή μακροχρόνια ενοικίαση σε μόνιμους κατοίκους. Παράλληλα, απαιτούνται αυστηρότερες προϋποθέσεις και αποτελεσματικός έλεγχος στις αγορές από υπηκόους τρίτων χωρών, καθώς και ειδικοί περιορισμοί σε προστατευόμενες περιοχές.

 – Τρίτον, χρειαζόμαστε ενεργητική πολιτική γης. Αξιοποίηση δημόσιων οικοπέδων, τράπεζα οικοδομήσιμης γης, υποχρεωτική συμμετοχή της προσιτής κατοικίας σε μεγάλες αναπτύξεις και κίνητρα για διάθεση κενών κατοικιών στη μακροχρόνια ενοικίαση. Όχι δημιουργία κοινωνικών γκέτο, αλλά ενσωμάτωση της κοινωνικής κατοικίας στις υφιστάμενες γειτονιές.

 – Τέταρτον, πρέπει να αποκαταστήσουμε την πρόσβαση στη στεγαστική χρηματοδότηση. Με την κατάρρευση του Συνεργατισμού χάσαμε ένα σημαντικό εργαλείο. Χρειαζόμαστε νέους μηχανισμούς μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, στοχευμένες κρατικές εγγυήσεις για πρώτη κατοικία, συμμετοχική ιδιοκτησία και προγράμματα ενοικίου με προοπτική αγοράς.

 – Πέμπτον, διαφάνεια και λογοδοσία. Μητρώο κύριας κατοικίας, έλεγχος πραγματικής χρήσης, καταγραφή των τελικών δικαιούχων και αντικειμενικά κριτήρια παραχώρησης δημόσιας στήριξης. Χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις, πελατειακές εξυπηρετήσεις και νέες ευκαιρίες διαπλοκής.

Η στεγαστική κρίση δεν θα λυθεί με μεμονωμένες επιδοτήσεις, ούτε με λίγες εκατοντάδες κατοικίες κάθε πέντε χρόνια. Χρειάζεται ολοκληρωμένη πολιτική, με συγκεκριμένους στόχους, χρονοδιαγράμματα, χρηματοδότηση και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Αλλαγή οικονομικής φιλοσοφίας

Επιμένω εδώ και χρόνια ότι η ανάπτυξη δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Είναι εργαλείο για την ευημερία της κοινωνίας. Και όταν η ανάπτυξη αυξάνει τις περιουσίες των λίγων, αλλά αφαιρεί από τους πολλούς τη δυνατότητα να αποκτήσουν σπίτι, τότε έχουμε αποτύχει στον σημαντικότερο στόχο της οικονομικής πολιτικής.

Η Κύπρος διαθέτει τους πόρους, τη γη και τις δυνατότητες. Αυτό που χρειάζεται είναι διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο θα αξίζουν τα ακίνητα της Κύπρου το 2031. Είναι πόσοι από τους σημερινούς νέους θα μπορούν ακόμη να ζουν, να εργάζονται και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους εδώ.

Και αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, δημογραφικής επιβίωσης και, τελικά, του μέλλοντος της πατρίδας μας.

* Διδάκτορας Χρηματοοικονομικών και Μακροοικονομίας του Πανεπιστημίου του Cambridge.