Του Pankaj Mishra
Την 1η Σεπτεμβρίου στη Φιλαδέλφεια, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν προειδοποίησε τους Αμερικανούς για τον κίνδυνο τον οποίο συνιστούν όσοι Ρεπουμπλικανοί διαπνέονται από αυταρχικό πολιτικό πνεύμα.
Παραδόξως, πολλοί φιλελεύθεροι, καθώς και συντηρητικοί, επέκριναν τον Μπάιντεν ότι στάθηκε “διχαστικός”. Η ομιλία του ήρθε στην πραγματικότητα πολύ αργά: ο Μπάιντεν θα έπρεπε να είχε εγκαινιάσει την προεδρία του με μια σαφή περιγραφή των παγκόσμιων απειλών για τη δημοκρατία.
Ριζοσπαστικοποίηση
Πράγματι, η ριζοσπαστικοποίηση ενός ολοένα και πιο “τραμποποιημένου” Ρεπουμπλικανικού Κόμματος θα έπρεπε να μας έχει κινητοποιήσει για ένα φαινόμενο το οποίο εξακολουθεί να αναφέρεται ανεπαρκώς και να μην έχει αναλυθεί όσο πρέπει: πολλά πρώην αξιοσέβαστα δεξιά κόμματα εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών παίρνουν άσχημο δρόμο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γιατί η ΕΚΤ κλείνει τα μάτια της στην επερχόμενη ύφεση
Στις εκλογές αργότερα μέσα στον Σεπτέμβριο στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι, πρώην υπουργός σε κεντροδεξιά κυβέρνηση, είναι πιθανό να γίνει η πρώτη ακροδεξιά ηγέτης της χώρας μετά τον Μπενίτο Μουσολίνι. Ο εταίρος της στον κεντροδεξιό συνασπισμό Σίλβιο Μπερλουσκόνι είναι παλιός και πιστός φίλος του Βλαντιμίρ Πούτιν. Έτερος εκ των εκλογικών της συμμάχων, ο Ματέο Σαλβίνι, θαυμάζει επίσης τον Ρώσο δημαγωγό και πνέει μένεα κατά των μεταναστών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ίδια η Μελόνι αντιτίθεται στους γάμους ομοφυλοφίλων και στο δικαίωμα στην άμβλωση. Όπως οι περισσότεροι ακροδεξιοί, έχει εμμονή με την εξάλειψη της “κουλτούρας της αφύπνισης” (wokeness). Όπως το έθεσε σε ομιλία της στο Συνέδριο Συντηρητικής Πολιτικής Δράσης στη Φλόριντα τον Φεβρουάριο, “βλέπω φανατικούς της κουλτούρας της ακύρωσης (cancel culture) εντός των θεσμών μας να γκρεμίζουν αγάλματα, να θέτουν στο στόχαστρο βιβλία και κόμικ, να αλλάζουν ονόματα δρόμων, να κατηγορούν μια κοινή μας ιστορία την οποία θα ήθελαν να ξαναγράψουν”.
Η στάση του ΕΛΚ
Η άνοδος της Μελόνι έχει σημασία όχι μόνο επειδή η Ιταλία ήταν από τις αρχές του 20ου αιώνα πρωτοπόρος και ταυτόχρονα καμπανάκι κινδύνου για ακροδεξιά κινήματα σε όλη την Ευρώπη. Το σημαντικότερο, ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) – μιας πολιτικής οικογένειας ισχυρότατων κεντροδεξιών κομμάτων σε όλη την ήπειρο – έχει υποστηρίξει δημόσια τον συνασπισμό του Μπερλουσκόνι, επίσης μέλους του ΕΛΚ, με την Μελόνι.
Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε πολλές μη δυτικές χώρες, τα δεξιά κόμματα στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική έχουν μακρά ιστορία σεβασμού των δημοκρατικών κανόνων. Πάρτε ως παράδειγμα το ΕΛΚ. Έχει τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν είναι μέλος του. Ηγέτες χωρών έως πρόσφατα, όπως η τέως καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ, εργάστηκαν σκληρά για να απομονώσουν ακροδεξιά στοιχεία. Το ΕΛΚ κράτησε σκληρή και ξεκάθαρη απόσταση από τη γερμανική ξενοφοβική Alternative für Deutschland (Εναλλακτική για τη Γερμανία – AfD), ως παράδειγμα αυτής της στάσης.
Σε αυτό το ζήτημα, το κόμμα τηρούσε μια μακρά παράδοση. Για δεκαετίες μετά τις καταστροφές που προκάλεσαν στην Γηραιά Ήπειρο και ευρύτερα οι ναζί και ο φασισμός, ακόμη και οι συντηρητικοί Ευρωπαίοι πολιτικοί έσπευδαν να περιθωριοποιήσουν την ακροδεξιά, αναγνωρίζοντας ότι η γεμάτη μίσος ιδεολογία της ήταν θεμελιωδώς ασυμβίβαστη με τις δομικές αξίες των δημοκρατικών κοινωνιών.
Η ενσωμάτωση των “παριών”
Μέχρι το 2018, για παράδειγμα, το συντηρητικό Μετριοπαθές Κόμμα της Σουηδίας απέρριπτε κάθε συνεργασία με τους Δημοκράτες της Σουηδίας (SD), ένα κόμμα με ρίζες στη ναζιστική ιδεολογία. Αυτός ο υγειονομικός κλοιός έχει πλέον σπάσει και οι SD πρόκειται τώρα να γίνουν το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα και ένας σημαντικός φορέας ισχύος στο σουηδικό κοινοβούλιο.
Σε αυτό το πλαίσιο της “ενσωμάτωσης των παριών”, ο εναγκαλισμός από πλευράς Βέμπερ μιας συμμαχίας η οποία κυριαρχείται από την ακροδεξιά φαντάζει εξαιρετικά καταστροφικός. Αποδυναμώνει την ίδια την κριτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα αντιφιλελεύθερα καθεστώτα στην Ουγγαρία και την Πολωνία και επιτρέπει περαιτέρω νομιμοποίηση νεοφασιστικών κινημάτων όπως το Vox στην Ισπανία, το οποίο έχει ήδη εισέλθει στην κεντρική πολιτική σκηνή της Ισπανίας μέσω της συνεργασίας του με το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα.
Γράφοντας στην El Pais, ο Ισπανός φιλόσοφος Josep Ramoneda έκανε λόγο για ενδείξεις ότι “βρισκόμαστε σε φάση οπισθοδρόμησης της ευρωπαϊκής δημοκρατίας”. Ωστόσο, το ζήτημα μόλις που καλύπτεται από τα αμερικανικά και βρετανικά μέσα ενημέρωσης.
Πράγματι, η κριτική κατά της ομιλίας του Μπάιντεν στη Φιλαδέλφεια επιβεβαιώνει ότι πολλοί πολιτικοί και δημοσιογράφοι του κυρίαρχου ρεύματος είτε αδιαφορούν είτε είναι έτοιμοι να κανονικοποιήσουν τον ταχύ εκφυλισμό των άλλοτε αξιοσέβαστων δεξιών κομμάτων.
Οι πιο εξέχοντες πολιτικοί και δημοσιογράφοι του Ηνωμένου Βασιλείου συνέχιζαν να ενισχύουν την καταστροφική κυβέρνηση των Τόρις υπό τον τέως πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον, παρά τα αυξανόμενα στοιχεία – από την προσπάθειά του να αναστείλει παράνομα τη λειτουργία του βρετανικού κοινοβουλίου έως την απόπειρα να σκίσει μια διεθνή συνθήκη με την ΕΕ για το καθεστώς της Βόρειας Ιρλανδίας – για την περιφρόνηση του πρώην επικεφαλής της βρετανικής κυβέρνησης προς τους δημοκρατικούς κανόνες και το κράτος δικαίου.
Μια γρήγορη ματιά στα εξώφυλλά του Τύπου του Ηνωμένου Βασιλείου θα αποκάλυπτε εύκολα στον μέσο παρατηρητή ότι το ίδιο ενθουσιώδες καλωσόρισμα συνεχίζεται και προς την αντικαταστάτρια του Τζόνσον, Λιζ Τρας – μια σκληροπυρηνική δεξιά φιγούρα η οποία έχει ήδη εξαπολύσει άνευ προηγουμένου επιθέσεις περί ύπαρξης “κουλτούρας της αφύπνισης” στη βρετανική δημόσια διοίκηση και την αστυνομία.
Ένδεια λύσεων
Καθώς η ανάπτυξη επιβραδύνεται, ο πληθωρισμός αυξάνεται, τα κύματα καύσωνα και οι πλημμύρες γίνονται ρουτίνα, οι ελλείψεις ενέργειας διαφαίνονται στον ορίζοντα και όλο και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται αβοήθητοι μπροστά σε τέτοιες αλλαγές, τα δεξιά κόμματα στη δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ είναι πιθανό να γίνουν λιγότερο μετριοπαθή και πιο ακραία.
Υποφέρουν από ένδεια νέων λύσεων για τις σημερινές καταστροφικές οικονομικές και περιβαλλοντικές κρίσεις. Μπορούν, ωστόσο, να διοχετεύσουν την κοινωνική αναταραχή προς όφελός τους, αναθερμαίνοντας ζητήματα ταυτότητας επί τη βάσει φυλής, θρησκείας και εθνότητας, καθώς και πουλώντας μύθους εθνικού μεγαλείου.
Ας μην υπάρχει καμία αμφιβολία: οι συνεχείς μετασχηματισμοί στην οικονομία και στο περιβάλλον θα κάνουν τη Δεξιά πιο δογματική, στείρα και αυταρχική και όχι πιο ευέλικτη, καινοτόμα και δημοκρατική. Το να το αρνείται κανείς ή να επικρίνει τον Μπάιντεν επειδή είπε την ξεκάθαρη αλήθεια, σημαίνει ότι γίνεται συνένοχος σε μια καταστροφική πολιτική τάση.
Πηγή: BloombergOpinion
