Ηλεκτρονική δικαιοσύνη και υπηρεσίες δικαστηρίων

H απουσία της ηλεκτρονικής τεχνολογίας από τη δικαιοσύνη και τις υπηρεσίες των δικαστηρίων διαφαίνεται έντονα όταν κάποιος ανατρέξει στο σύστημα άλλων χωρών που χρησιμοποιούν ανάλογο σύστημα δικαίου, όπως της Αγγλίας, της Ινδίας και της Αυστραλίας, όπου ο κάθε ενδιαφερόμενος, ανεξάρτητα του τόπου που βρίσκεται, είτε είναι δικηγόρος είτε απλός πολίτης, έχει άμεση πρόσβαση, πληροφόρηση και εξυπηρέτηση. Το σύστημα λειτουργίας των δικαστηρίων και η απονομή της δικαιοσύνης απλοποιήθηκαν, οι διαδικαστικοί κανονισμοί και οι οδηγίες πρακτικής όλων των δικαιοδοσιών μεταρρυθμίστηκαν με τη συμμετοχή δικαστικών και νομικών ώστε να συνάδουν με τις σημερινές ανάγκες, την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας για να παρέχονται όλες οι υπηρεσίες και να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η γρήγορη απονομή της δικαιοσύνης. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη, η διαφύλαξη των προσωπικών δεδομένων και το δικαίωμα υπεράσπισης, που αποτελούν ουσιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, προστατεύονται και κατοχυρώνονται μέσω των νέων τεχνολογιών. Ακόμη και η διεξαγωγή της δίκης σε δημόσια συνεδρία που είναι κεφαλαιώδους σημασίας διασφαλίζεται και βρέθηκαν τρόποι που κατέστησαν δυνατή τη χρήση τηλεδιάσκεψης, όπου αυτή είναι αναγκαία, όπως είναι η προσαγωγή της μαρτυρίας διάδικου ή μάρτυρα που βρίσκεται στο εξωτερικό, χωρίς η υπόθεση να αναβάλλεται και να προκαλείται αχρείαστη καθυστέρηση, ταλαιπωρία και έξοδα.

Η εφαρμογή της ηλεκτρονικής τεχνολογίας στη δικαιοσύνη και στα δικαστήρια απαιτεί σοβαρή και συλλογική εργασία, χρόνο και συνεισφορά όλων των φορέων που έχουν γνώση του αντικειμένου και των διαδικασιών, οι οποίοι είναι σε θέση να συνδράμουν και να βοηθήσουν το Υφυπουργείο Έρευνας και Καινοτομίας για υλοποίηση της e-δικαιοσύνης στις υπηρεσίες των δικαστηρίων και όχι απλώς μονάδων ή αποσπασματικής εμπλοκής εθελοντικά κάποιων επαγγελματιών. Οι αναγκαίες αλλαγές και οι μεταρρυθμίσεις είναι πολλές και μεγάλες, όπως και το εύρος τους, λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων δικαιοδοσιών και θεμάτων που θα πρέπει να καλύψουν. Η μεταρρύθμιση των διαδικαστικών κανονισμών, καθώς και η έκδοση οδηγιών μέσω δικαστικής πρακτικής που να ερμηνεύει και εξηγεί τον τρόπο εφαρμογής τους είναι αναγκαία, αφού θα επιφέρει ενιαία εφαρμογή τους και θα αποφεύγεται η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης λόγω υποβολής αχρείαστων ενδιάμεσων αιτήσεων ή λόγω μη συμμόρφωσης. 

Η κατάργηση της γραφειοκρατίας, η οποία συντείνει στην καθυστέρηση και δημιουργεί κόστος, επιτυγχάνεται με την ηλεκτρονική καταχώρηση των εγγράφων και την ηλεκτρονική πληρωμή των τελών αντί χαρτοσήμων. Η πλατφόρμα που θα δημιουργηθεί θα παρέχει τη δυνατότητα στον κάθε χρήστη να έχει τον δικό του λογαριασμό, όπως συμβαίνει σήμερα με άλλες Αρχές που χρησιμοποιούν την ΑΡΙΑΔΝΗ ή άλλες πλατφόρμες, μέσω του οποίου να υποβάλλει τα αναγκαία έγγραφα που θα είναι σε απλοποιημένη και προσιτή μορφή και να λαμβάνει πληροφόρηση για την περαιτέρω εξέλιξη της υπόθεσης χωρίς τη φυσική του παρουσία στο δικαστήριο. Περαιτέρω, θα επιτρέπει τη λήψη και αποστολή ειδοποιήσεων από και προς το δικαστήριο. Ανάλογα θα ενημερώνεται ο εγκαλούμενος, ο οποίος θα πληροφορείται για τον χρόνο και τα μέσα που έχει στη διάθεσή του για υπεράσπιση. Το δικαστήριο θα αποφασίζει το θέμα και τα μέρη θα ενημερώνονται διαδικτυακά για την απόφαση, οπότε ο οφειλέτης υποχρεούται σε συμμόρφωση, γνωρίζοντας τις συνέπειες. Στην περίπτωση που απαιτείται παρουσία των διαδίκων, το δικαστήριο, μέσω των λειτουργών του, θα τους ενημερώνει καθορίζοντας την ημερομηνία και ώρα παρουσίας τους όπως και τον χρόνο που ο καθένας θα έχει στη διάθεσή του. Αν υπάρχει αδυναμία παρουσίας είτε διαδίκου είτε μάρτυρα, το δικαστήριο θα ρυθμίζει το θέμα με την εξασφάλιση της μαρτυρίας του με βίντεο-διάσκεψη. 

Για να καταδειχθεί το εύρος των αλλαγών και μεταρρυθμίσεων που πρέπει να επέλθουν, αρκεί να γίνει αναφορά σε μερικά παραδείγματα που ισχύουν στο εξωτερικό. Υπάρχει καθημερινή ενημέρωση διαδικτυακά για όλες τις υποθέσεις όλων των δικαστηρίων, την ώρα που θα τις επιληφθούν και το χρόνο ακρόασης, καθώς επίσης και των αποφάσεων που εκδίδονται. Δίδονται οδηγίες στον καθένα για το πώς θα υποβάλει την απαίτησή του, το έντυπο που θα χρησιμοποιήσει, το τέλος που θα πληρώσει και τη διαδικασία που θα ακολουθήσει. Αν ζητείται νομική αρωγή, παρέχονται οδηγίες και έντυπα προς υποβολή για εξέταση του αιτήματος. Καθορίζεται ο τρόπος υποβολής εγγράφων μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στα αστικά, οικογενειακά ή άλλης δικαιοδοσίας δικαστήρια. Ακόμη και στην περίπτωση κρατουμένων, παρέχονται διευκολύνσεις στους δικηγόρους για τη διεξαγωγή τηλεδιάσκεψης μαζί τους. Αν υπάρχει διαφωνία διαδίκου με δικαστική απόφαση, του εξηγείται η διαδικασία και ο χρόνος υποβολής έφεσης.

* Δικηγόρος στη Λάρνακα