Η φορολογική μεταρρύθμιση, η ΚΕΔΙΠΕΣ, οι κρατικές χορηγίες προς τη ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ, ο αφθώδης πυρετός, οι περσινές καταστροφικές πυρκαγιές αλλά και τα μέτρα στήριξης πολιτών για αναχαίτιση του πληθωρισμού, ανέβασαν κατά 2,4% τις πρωτογενείς δαπάνες.
Αυτό, σε αριθμούς για το 2026, αντιστοιχεί σε επιπρόσθετες δαπάνες από το κράτος πέραν των €300 εκατ., καθώς και σε απώλεια κρατικών εσόδων πέραν των €280 εκατ. Απόκλιση από τις πρωτογενείς δαπάνες, ύψους 3,4%, παρουσιάστηκε και το 2025. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), που είναι σε ισχύ τα τελευταία δύο χρόνια και το οποίο ουσιαστικά αντικατέστησε την πρόνοια διαφυγής (καταργήθηκε) που εφαρμόστηκε στα κράτη μέλη λόγω των επιπτώσεων του κορωνοϊού, δίνεται πλέον βαρύτητα στον ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.
Συγκεκριμένα, εφαρμόζεται διαφοροποιημένη προσέγγιση για κάθε κράτος μέλος, καθώς λαμβάνεται υπόψη η δημοσιονομική του θέση μέσω της ανάλυσης βιωσιμότητας χρέους κάθε χώρας από την ευρωπαϊκή πολιτική. Ουσιαστικά, βάσει της νέας μεθόδου, σε περίπτωση υψηλού δημόσιου χρέους και δημοσιονομικών ελλειμμάτων αυτά θα μειώνονται με σταδιακό, ρεαλιστικό και φιλικό προς την ανάπτυξη τρόπο, επιτρέποντας την εφαρμογή μεταρρύθμιση και επενδύσεων, όπως είναι η ψηφιακή και πράσινη ανάπτυξη.
Οι φετινές υπερβάσεις δαπανών
Κάθε χρόνο, μέχρι την 30ή Απριλίου, η Κυπριακή Δημοκρατία, σύμφωνα με τους νέους δημοσιονομικούς κανονισμούς, υποβάλλει στην Κομισιόν την ετήσια έκθεση προόδου, για την υλοποίηση του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού διαρθρωτικού σχέδιού.
Για το 2026, το κυπριακό σχέδιο εγκρίθηκε από το Ecofin και περιλαμβάνει τις μακροοικονομικές και δημοσιονομικές εξελίξεις για το 2025, τις μακροοικονομικές και δημοσιονομικές προβλέψεις του Υπουργείου Οικονομικών για την χρονική περίοδο 2026-2028, ενώ περιγράφει την πρόοδο στην υλοποίηση των επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων που περιλήφθηκαν στο σχέδιο για την περίοδο 2025-2028.
Για φέτος, η -πρόσθετη- απόκλιση της Κύπρου από τον ετήσιο ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών θα είναι 2,4%, από το 5% που καθορίστηκε στο σχέδιο. Δηλαδή, αυτές θα ανέρθουν συνολικά στο 7,4% εξαιτίας σειράς παραγόντων. Σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, η απόκλιση των δαπανών στο κυπριακό σχέδιο αποδίδεται στους εξής λόγους:
∙ Στη φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία είναι σε εφαρμογή από την 1η του χρόνου και μεταξύ άλλων περιλαμβάνει φορολογικές εκπτώσεις σε φυσικά πρόσωπα. Από την εφαρμογή της φορολογικής μεταρρύθμισης θα προκύψουν μειωμένα δημοσιονομικά έσοδα κατά €284 εκατ.
∙ Στην ολοκλήρωση της συμφωνίας της ΚΕΔΙΠΕΣ και της Eurobank Limited για την επαναγορά σχετικού χαρτοφυλακίου μη-εξυπηρετούμενων δανείων. Εκτιμάται πως το δημοσιονομικό κόστος που θα προκύψει θα είναι €117 εκατ.
∙ Στην κυβερνητική απόφαση για την παραχώρηση κρατικής χορηγίας προς την ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ η οποία ήταν αρχικά προγραμματισμένη για το 2025. Το δημοσιονομικό κόστος θα κυμανθεί στα €70 εκατ.
∙ Στις πρόσθετες δαπάνες της ΚΕΔΙΠΕΣ λόγω της εφαρμογής του Σχεδίου Ενοίκιο Έναντι Δόσης. Το δημοσιονομικό κόστος θα κυμανθεί στα €55 εκατ.
∙ Στις πρόσθετες πιστώσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την πυρκαγιά πέρσι στην ορεινή Λεμεσού. Το δημοσιονομικό κόστος για το κράτος ήταν €23 εκατ.
∙ Στα μέτρα στήριξης της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση των ζημιών και των επιπτώσεων που υπέστησαν οι κτηνοτρόφοι λόγω του αφθώδους πυρετού. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται στα €28 εκατ.
∙ Στη συνέχιση των κυβερνητικών μέτρων για αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων. Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνονται η εφαρμογή του μειωμένου φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα που εκπνέει τέλος του μήνα και την μείωση του ΦΠΑ στο 5% στο ηλεκτρικό ρεύμα για όλους τους καταναλωτές. Επιπρόσθετα, περιλαμβάνεται η συνέχιση του μηδενικού ΦΠΑ σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται στα €11 εκατ.
Όπως διευκρινίζεται, οι δαπάνες του Ταμείου Αλληλεγγύης ύψους €100 εκατ. πέρσι, η επιστροφή χορηγίας που επιβάρυνε τις δαπάνες του 2025 με €67,2 εκατ., καθώς και οι αυξημένες δαπάνες του Ταμείου ΑΠΕ το 2025 για το Σχέδιο «Φωτοβολταϊκά για όλους», έχουν αρνητική συνεισφορά στον εκτιμώμενο ρυθμό των καθαρών πρωτογενών δαπανών για φέτος.
Η απόκλιση δαπανών μέσα στο 2025
Το 2025, η -πρόσθετη- απόκλιση 2,4% των πρωτογενών δαπανών από το στόχο του 6%, οφείλεται σε δέκα μέτρα, τα οποία λήφθηκαν μετά την υποβολή του σχεδίου από τις κυπριακές αρχές στην ΕΕ, γι αυτό, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, δεν λήφθηκαν υπόψη κατά την ετοιμασία του κυπριακού πλάνου.
Αναλυτικά, οι λόγοι απόκλισης ήταν οι εξής:
∙ Στην αρχική συμπερίληψη, στο πλαίσιο του Σχεδίου, ποσού ύψους €122 εκατ. ως δαπάνη της ΚΕΔΙΠΕΣ κάτω από το Σχέδιο Ενοίκιο έναντι Δόσης για το 2024, ποσό το οποίο τελικά δεν υλοποιήθηκε, με συνακόλουθη μείωση της βάσης των δαπανών του 2024.
∙ Στην κυβερνητική απόφαση για μερική αναπλήρωση, μέσω του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης, των απωλειών των δυνητικά δικαιούχων προσώπων κατά τη διάρκεια του έτους, λόγω των μέτρων εξυγίανσης που εφαρμόστηκαν το 2013. Το δημοσιονομικό κόστος ανέρχεται στα €100 εκατ.
∙ Στην επιστροφή της χορηγίας που λήφθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την χρηματοδότηση του έργου του τερματικού φυσικού αερίου στο Βασιλικό. Το δημοσιονομικό κόστος είναι ύψους €67,2 εκατ.
∙ Στην αύξηση των δαπανών της κατηγορίας «Φωτοβολταϊκά για όλους» του σχεδίου χορηγιών για ενθάρρυνση της χρήσης ΑΠΕ σε κατοικίες 2024-2025, με δημοσιονομικό κόστος €75 εκατ.
∙ Στα κυβερνητικά μέτρα που λήφθηκαν για αντιμετώπιση του πληθωρισμού και της ακρίβειας. Το δημοσιονομικό κόστος ήταν €38 εκατ. για το 2025) .
∙ Στην κάλυψη των ζημιών και των δαπανών από την πρόκληση της πυρκαγίας στην ορεινή Λεμεσό τον Ιούλιο 2025 . Οι επιπρόσθετες δαπάνες είχαν δημοσιονομικό κόστος €23 εκατ.
∙ Στα €10 εκατ. . ως δαπάνη της ΚΕΔΙΠΕΣ για την επαναγορά σχετικού χαρτοφυλακίου μη εξυπηρετούμενων δανείων στο πλαίσιο της συμφωνίας με την Eurobank Limited.
∙ Στην καταβολή γενικών αυξήσεων στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων της τάξης του 1,5%, με επισπρόσθετο δημοσιονομικό κόστος για το 2025: €18 εκατ.
Το νέο πλαίσιο, το έλλειμμα 3% και οι στόχοι
Με το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, τα 27 κράτη μέλη έχουν κάθε χρόνο την υποχρέωση να παρουσιάζουν τα δημοσιονομικά τους πλάνα, που περιλαμβάνουν τους δημοσιονομικούς στόχους, τις μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις, μέτρα συμμόρφωσης με τις συστάσεις της ΕΕ, καθώς και πιθανές μακροοικονομικές ανισορροπίες.
Μέσω του πλαισίου εισάγονται απλοποιημένοι δημοσιονομικοί κανόνες και εισάγεται εποπτεία κινδύνου. Σημειώνεται πως οι 27 χώρες της ΕΕ, βάσει του νέου πλαισίου, έχουν μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών για την εκπόνηση των σχεδίων τους, ενώ ενισχύεται το καθεστώς εφαρμογής για να διασφαλιστεί πως υλοποιούν τις δεσμεύσεις τους.
Πάντως, για όσα κράτη μέλη έχουν δημόσιο έλλειμμα άνω του 3% του ΑΕΠ ή δημόσιο χρέος άνω του 60% του ΑΕΠ, η Κομισιόν εκδίδει ειδική για τη χώρα «πορεία αναφοράς». Για τα κράτη μέλη με έλλειμμα στο δημοσιονομικό ισοζύγιο κάτω του 3% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος κάτω του 60% του ΑΕΠ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παράσχει τεχνικές πληροφορίες για να διασφαλιστεί μεσοπρόθεσμα η διατήρηση του ελλείμματος κάτω από την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ.
