Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Αγοράς Ηλεκτρισμού (ΣΑΗ), Γιώργος Χρυσοχός, διασαφηνίζει τις προϋποθέσεις για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού, αλλά και πώς η αποθήκευση ενέργειας θα συντελέσει προς το πολυπόθητο ζητούμενο: φθηνότερη, καθαρότερη και πιο αξιόπιστη ενέργεια για τους Κύπριους καταναλωτές.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΖΑΚΟΣ
Η ενεργειακή μετάβαση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της οικονομικής και επιχειρηματικής στρατηγικής. Ποιος είναι ο ρόλος του Συνδέσμου Αγοράς Ηλεκτρισμού στη διαμόρφωση μιας πιο ανταγωνιστικής, βιώσιμης και ασφαλούς αγοράς ηλεκτρισμού;
Ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού (ΣΑΗ) δημιουργήθηκε ακριβώς για να συντείνει στη μετάβαση της Κύπρου σε μια σύγχρονη και πραγματικά Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού (ΑΑΗ). Εκπροσωπώντας την πλειοψηφία των επιχειρήσεων/οργανισμών που συμμετέχουν σε αυτήν, ρόλος μας είναι να εντοπίζουμε τα κανονιστικά, τεχνικά και θεσμικά εμπόδια, καταθέτοντας τεκμηριωμένες προτάσεις προς τους αρμόδιους φορείς.
Για εμάς είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ο πλήρης ανταγωνισμός βάσει του τεκμηριωμένου Μοντέλου Στόχος, αλλά και να ενισχυθεί η λειτουργία της με ξεκάθαρους κανόνες, προβλεψιμότητα και συνέπεια. Μόνο έτσι θα προσελκύει επενδύσεις, θα λειτουργεί με διαφάνεια και θα προσφέρει στους καταναλωτές φθηνότερη, καθαρότερη και πιο αξιόπιστη ενέργεια.
Με το άνοιγμά της δημιουργήθηκαν προσδοκίες για μεγαλύτερο ανταγωνισμό και σταδιακή μείωση του κόστους για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Πότε εκτιμάτε ότι θα αρχίσει η αγορά να αποδίδει ουσιαστικά σε επίπεδο χαμηλότερων τιμών και ποιοι παράγοντες θα κρίνουν την ταχύτητα αυτής της εξέλιξης;
Εξ αρχής ως ΣΑΗ είχαμε επισημάνει πως το άνοιγμα της ΑΑΗ αποτελεί το πρώτο σημαντικό βήμα για φτάσουμε στον στόχο, τη μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας. Από μόνη της, όμως, δεν είναι η απάντηση στην αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Είχαμε τονίσει επίσης ότι χρειάζεται ένα εύλογο χρονικό διάστημα για να ωριμάσουν οι συνθήκες ανταγωνισμού, ενώ η επιτυχία της θα κριθεί από τη σταθερότητα των κανόνων και την άμεση επίλυση σημαντικών ζητημάτων που αλλοιώνουν τις συνθήκες ανταγωνισμού.
Δυστυχώς, για μήνες ολόκληρους η αγορά αφέθηκε να λειτουργεί χωρίς μηνιαίες οικονομικές εκκαθαρίσεις και πλήρη επαληθεύσιμα μετρητικά δεδομένα, ενώ υπήρξε άδικη χρέωση των Υποχρεωτικά Ενταγμένων Μονάδων (ΥΕΜ) και ρυθμιστικές στρεβλώσεις υπέρ της δεσπόζουσας ΑΗΚ. Αυτή η κατάσταση δημιούργησε αβεβαιότητα στους συμμετέχοντες και επηρέασε τη σταθερότητά της.
Ως εκ τούτου, η ταχύτητα με την οποία θα δούμε ουσιαστικές μειώσεις εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων. Από τη δημιουργία πραγματικού ανταγωνισμού, από την ενίσχυση της διείσδυσης των ΑΠΕ και την αξιοποίηση φθηνής πράσινης ενέργειας. Καθοριστικό παράγοντα θα επιτελέσει η πρόοδος στα έργα αποθήκευσης, η αναβάθμιση των δικτύων, η έλευση φυσικού αερίου, η βελτίωση των υποδομών και η σταδιακή άρση χρόνιων στρεβλώσεων που αυξάνουν το κόστος παραγωγής στην Κύπρο.
Κατά την πρώτη φάση λειτουργίας της ανοικτής αγοράς, έχουν εντοπιστεί προβλήματα ή στρεβλώσεις που δεν είχαν προβλεφθεί στον αρχικό σχεδιασμό; Ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικότερα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα;
Πριν την έναρξη της ΑΑΗ είχαμε επισημάνει προς τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου τις ρυθμιστικές στρεβλώσεις σχετικά με το πλαίσιο που διέπει τις ΥΕΜ, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών των προμηθευτών.
Κατά τη διάρκεια λειτουργίας, προέκυψε το σοβαρό ζήτημα με τις μηνιαίες οικονομικές εκκαθαρίσεις και τις τεράστιες αποκλίσεις με τα μετρητικά δεδομένα που επέφεραν υψηλά πρόστιμα στους συμμετέχοντες. Παράλληλα, καταργήθηκε η υποχρέωση της ΑΗΚ να αγοράζει τουλάχιστον 35% της ενέργειάς της για κάθε περίοδο εμπορίας από την προ-ημερήσια αγορά.
Γι’ αυτό, είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού και να ενισχυθεί η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, με στόχο τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ενεργειακού τομέα προς όφελος των καταναλωτών και της οικονομίας του τόπου.
Οι επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αυξάνονται, ωστόσο η ένταξή τους στο σύστημα συνοδεύεται από προκλήσεις. Ποιες παρεμβάσεις θεωρεί ο ΣΑΗ κρίσιμες, ώστε οι ΑΠΕ να συμβάλουν πιο αποτελεσματικά στη μείωση του ενεργειακού κόστους;
Η έλλειψη οράματος και σωστού σχεδιασμού εκ μέρους του κράτους, είναι αυτή που μας οδήγησε να πετάμε αλόγιστα πράσινη ενέργεια. Ενδεικτικά, μόνο τον περασμένο Απρίλιο οι περικοπές σε μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα άγγιξαν το 66%.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργείται σοβαρή ανασφάλεια στους επενδυτές, να μειώνεται η απόδοση των έργων και να αποθαρρύνονται νέες επενδύσεις στον τομέα της πράσινης ενέργειας. Κατά επέκταση, η Κύπρος κινδυνεύει να μείνει πίσω στην ενεργειακή της μετάβαση. Αυτό εμπράκτως μεταφράζεται σε συνεχή εξάρτηση από ακριβά και ρυπογόνα καύσιμα, με σημαντικό οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος.
Εξ ου και πρέπει να δοθεί προτεραιότητα: στην ταχεία ανάπτυξη έργων αποθήκευσης, στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων μεταφοράς και διανομής, και να εφαρμοστούν σύγχρονα εργαλεία διαχείρισης ζήτησης και φορτίου που θα επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία στο σύστημα.
Πόσο ώριμη είναι σήμερα η κυπριακή αγορά για επενδύσεις σε έργα αποθήκευσης και ποια ρυθμιστικά ή τεχνικά εμπόδια πρέπει να αρθούν;
Η αγορά είναι έτοιμη. Είναι αξιοσημείωτο ότι υπάρχει έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον. Είναι σαφές πως η αποθήκευση αποτελεί έναν θεμελιώδη πυλώνα για τη σταθερότητα και την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος, καθώς και για την ουσιαστική ενίσχυση της διείσδυσης των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα.
Ωστόσο, παρατηρείται μεγάλη καθυστέρηση στη μη έγκαιρη έκδοση Όρων Σύνδεσης από τον Διαχειριστή Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ), ο όποιος υπάγεται στην ΑΗΚ. Όπως επισημάναμε ως ΣΑΗ, οι πρακτικές αυτές δεν θεωρούνται αποδεκτές, ενώ εύλογα εγείρουν σοβαρά ερωτήματα ως προς τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα, την ίση μεταχείριση των επενδυτών, καθώς και την ανεξαρτησία και αμεροληψία των αρμόδιων φορέων.
Η αποθήκευση δεν πρέπει να παραμένει όμηρος καθυστερήσεων ή γραφειοκρατικών διαδικασιών. Γιατί αποτελούν ουσιαστικό εμπόδιο στην ανάπτυξη μιας πραγματικά ανταγωνιστικής αγοράς, στέκονται τροχοπέδη σε επενδύσεις εκατομμυρίων, περιορίζουν την αξιοποίηση φθηνότερης ενέργειας από ΑΠΕ, εντείνουν τις στρεβλώσεις και διατηρούν υψηλότερο το κόστος για τους καταναλωτές.
Αντ’ αυτού, επιβάλλεται ένα σταθερό και προβλέψιμο ρυθμιστικό πλαίσιο, γρήγορες διαδικασίες αδειοδότησης και ξεκάθαροι κανόνες συμμετοχής των συστημάτων αποθήκευσης στην αγορά.
Παράλληλα, χρειάζεται μια αγορά που να επιβραβεύει την καινοτομία, την ευελιξία και την ενεργό συμμετοχή των καταναλωτών.
Η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει την ενεργειακή της μετάβαση σε μοχλό ανάπτυξης και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Για να το πετύχει, χρειάζεται μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, θεσμική σταθερότητα και στενή συνεργασία μεταξύ πολιτείας, ρυθμιστικών αρχών και ιδιωτικού τομέα.
