Η οργή της Άγκυρας για το ταξίδι Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν

Η επίσκεψη Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν ήρθε ως επιστέγασμα μιας σταθερής διπλωματικής αναβάθμισης των σχέσεων Λευκωσίας και Αστάνας. Εξελίξεις που ενοχλούν ιδιαίτερα την Άγκυρα, καθώς θέλει τις χώρες του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών να περιστρέφονται γύρω από τον δικό της άξονα και να ακολουθούν τις δικές της πολιτικές σε όλα τα επίπεδα.

Η οργή της Άγκυρας όπως καταγράφηκε τις προηγούμενες ημέρες, μέσα από διάφορα κανάλια, δεν αφορούσε αυτό καθ’ αυτό το ταξίδι Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν, αλλά είχε να κάνει με το ότι αυτές οι κινήσεις ουσιαστικά ακυρώνουν μια τουρκική στρατηγική που κτίστηκε εδώ και χρόνια.

Ακύρωση σε τέσσερα επίπεδα

Από το 2021 η Τουρκία επενδύει συστηματικά (με διπλωματικά αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις και οικονομικά) στη χρήση του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών ως μοχλό για τη διπλωματική αναβάθμιση του ψευδοκράτους.

• 2022: Το ψευδοκράτος απόκτησε καθεστώς «παρατηρητή» στον ΟΤΚ
• 2024: Ο κατοχικός ηγέτης Ερσίν Τατάρ πάει στη σύνοδο του Μπισκέκ ως «επίτιμος καλεσμένος», ανεβαίνοντας ένα σκαλί πιο πάνω.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία η Άγκυρα ακολούθησε μια συγκεκριμένη στρατηγική που στόχευε στην πολιτική αναβάθμιση του ψευδοκράτους από τα κράτη του ΟΤΚ. Αντ’ αυτού το Καζακστάν – ιδρυτικό μέλος του οργανισμού – προχώρησε σε περαιτέρω αναβάθμιση των σχέσεών του με την Κυπριακή Δημοκρατία. Άνοιξε πρεσβεία στη Λευκωσία, υπέγραψε κοινή διακήρυξη με την ΕΕ που αποκλείει αναγνώριση κατοχικού καθεστώτος.

Αποτέλεσμα είναι να μπαίνει ο ίδιος ο ΟΤΚ στο στόχαστρο και Τούρκοι αρθρογράφοι να  αμφιβάλλουν για τον ίδιο τον οργανισμό και τη λειτουργία του.

Το δεύτερο επίπεδο ακύρωσης της τουρκικής πολιτικής ήταν οι τοποθετήσεις του Προέδρου του Καζακστάν Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ στη διάρκεια των δηλώσεών του με τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη. Το Καζακστάν, είπε, «υποστηρίζει ότι ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών και τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ πρέπει να τηρούνται αυστηρά». Αυστηρή τήρηση των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών σημαίνει ουσιαστικά αναγνώριση του ότι η Τουρκία κατέχει ένα κομμάτι της Κύπρου, ότι σ’ αυτό το κατεχόμενο τμήμα υπάρχει ένα μόρφωμα που κατασκεύασε η Τουρκία και δεν υπάρχει κάποιο άλλο κράτος.

Για την τουρκική αντίληψη τέτοια τοποθέτηση όπως του Τοκάγιεφ δεν θεωρείται ως μια ουδέτερη πράξη. Σημαίνει ότι το Καζακστάν έρχεται να υιοθετήσει αυτό που η Άγκυρα συχνά-πυκνά παρουσιάζει ως «ελληνοκυπριακή προπαγάνδα».

Ένα τρίτο επίπεδο είναι η Κύπρος ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατά την τρέχουσα περίοδο ως Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Αυτός ο ρόλος προσφέρει ένα ασύμμετρο πλεονέκτημα στην Κυπριακή Δημοκρατία κατά τρόπο που η Τουρκία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί. Απέναντι στην «αδελφότητα του ΟΤΚ» που προσφέρει η Τουρκία σε χώρες όπως το Καζακστάν η Κύπρος μπορεί να προσφέρει πρόσβαση στην ΕΕ για τους πολίτες αλλά και τις επιχειρήσεις της κεντροασιατικής χώρας. Για το Καζακστάν φαίνεται πως αυτά που προσφέρονται μέσω ΕΕ έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από μια τουρκική εύνοια.

Το τέταρτο επίπεδο αφορά πολύ συγκεκριμένες ενέργειες από πλευράς Τοκάγιεφ.

• 14-16 Μαΐου: Ο Ερντογάν βρίσκεται στην Αστάνα, υπογράφεται «διακήρυξη αιώνιας φιλίας» μεταξύ Τουρκίας και Καζακστάν.
• 19 Μαΐου: Τουρκία και Καζακστάν προχωρούν σε αναβάθμιση της διμερούς συνεργασίας τους σε επίπεδο «ενισχυμένης στρατηγικής εταιρικής σχέσης».
• 3 Ιουνίου: Ο Τοκάγιεφ παρασημοφορεί τον Χριστοδουλίδη με το παράσημο του Τάγματος Φιλίας Α’ Τάξης, αναφέρεται στην Κυπριακή Δημοκρατία, με τον Πρόεδρο της Κύπρου να ευχαριστεί τον Καζάκο ομόλογό του για τη στάση του στο Κυπριακό.

Τα γεγονότα αυτά απέχουν μεταξύ τους ένα δεκαπενθήμερο. Αυτή η ακολουθία δεν μπορεί να παρουσιαστεί με οποιοδήποτε άλλο τρόπο παρά μόνο ότι πρόκειται για μια συνειδητή απόφαση από πλευράς Τοκάγιεφ διαχωρίζοντας τα δύο. Και αυτός ο διαχωρισμός είναι που μπορεί να ενοχλεί περισσότερο την Τουρκία. Γιατί πλέον η Άγκυρα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι οι «αδελφές χώρες» υποστηρίζουν αυτόματα τις τουρκικές θέσεις σε όλα τα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου και του Κυπριακού.

Ζήτημα ταυτότητας και ηγεμονίας

Επί δεκαετίες η Τουρκία έκτισε ένα πολύ συγκεκριμένο αφήγημα, ότι είναι ο φυσικός ηγεμόνας του τουρκόφωνου κόσμου. Ο αδελφός που κρατά τα άλλα κράτη ενωμένα, που τους δίνει κατεύθυνση αλλά και ταυτότητα. Ο Οργανισμός Τουρκογενών Κρατών είναι η θεσμική έκφραση αυτού του αφηγήματος.

Το Καζακστάν είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Κεντρικής Ασίας, η πιο ανεξάρτητη διπλωματικά χώρα της περιοχής, και με πολλαπλάσιο πληθυσμό αλλά και έκταση από τα άλλα μέλη. Ενεργώντας κατά τρόπο ανεξάρτητο όχι μόνο σε σχέση με την Κύπρο και το Κυπριακό, αλλά και επί άλλων ζητημάτων στέλνει ένα πολύ συγκεκριμένο μήνυμα: ότι ο «τουρκικός κόσμος» δεν είναι μονολιθικός, δεν κατευθύνεται από την Άγκυρα, και ότι τα κράτη-μέλη έχουν την αυτονομία τους, έχουν τα δικά τους συμφέροντα τα οποία μπορεί να αποκλίνουν από τα τουρκικά.

Τούρκοι αναλυτές όπως ο Γιαβούρ Ερτσάν αναφέρουν χαρακτηριστικά πως «ο τουρκικός κόσμος δεν έχει ακόμα κοινά γεωπολιτικά αντανακλαστικά». Ενώ άλλοι όπως Γιουσούφ Καπλάν, κάνοντας λόγο για «ρωσικά υπολείμματα» δείχνουν μια άρνηση αναγνώρισης ύπαρξης αυτόνομης πολιτικής βούλησης από αυτές τις χώρες. Αλλά και η προσέγγιση του Ναΐμ Μπαμπούρογλου κινείται σ’ αυτή τη λογική, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία έπρεπε να εμποδίσει την επίσκεψη Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν. Υπονοώντας ότι είναι η Τουρκία που πρέπει να αποφασίζει και οι άλλες χώρες πρέπει να ακολουθούν.

Σύμφωνα με τον Καπλάν είναι σκάνδαλο!

Ο Γιουσούφ Καπλάν, τακτικός συνεργάτης της Γενί Σαφάκ (εφημερίδα προσκείμενη στο κυβερνών ΑΚΡ στην Τουρκία και στον Ερντογάν) σε άρθρο του με αφορμή την επίσκεψη Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν κατέγραψε κατά έντονο τρόπο την τουρκική δυσφορία.

Η ανάρτηση της Γενί Σαφάκ στο Χ, στηριζόμενη στο άρθρο του Καπλάν έγραφε τα εξής:

«Ο Πρόεδρος του Καζακστάν, απευθυνόμενος στον ηγέτη της Ελληνοκυπριακής Διοίκησης ως «Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας», του απένειμε το ανώτατο Τάγμα Φιλίας!

Η Ελληνοκυπριακή Διοίκηση ασκεί τώρα την Προεδρία της ΕΕ. Ο Υπουργός Εξωτερικών της Ελληνοκυπριακής Διοίκησης κατευθύνεται προς Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν και Κιργιστάν…

Πρεσβείες ανοίγουν με ξέφρενο ρυθμό! Οι εμπορικές σχέσεις εκτοξεύονται. Απίστευτο! Ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών είναι κατασκευασμένος από χαρτί;

Πώς μπορεί ο τόσο ισχυρός Πρόεδρος του Καζακστάν να υποκλίνεται έτσι μπροστά σε ένα κατασκευασμένο κράτος που είναι εχθρός της Τουρκίας;

Δεν κοκκίνισαν τα πρόσωπά σας καλώντας έμμεσα την Τουρκία «κατακτητή» και κυλιόμενοι μπροστά στους Έλληνες; Πώς είστε αδελφοί;

Πόσο θλιβερό, πόσο ντροπιαστικό που οι Τουρκικές Δημοκρατίες κυλιούνται έτσι για χάρη των Ελλήνων!

Είστε όλοι ρωσικά υπολείμματα! Αυτό δεν είναι διπλωματία — είναι ταπείνωση!

Πώς θα κοιτάξετε στα μάτια εκείνον που σας έφερε όλους κάτω από μια στέγη — τον Ταγίπ Ερντογάν, τον Χακάν Φιντάν;».

Μέσα από τη φράση «Türkiye’yi dolaylı yoldan işgalci ilan etmek» («Η Τουρκία αποκαλείται έμμεσα κατακτητής») ο Καπλάν έρχεται να αποκαλύψει ένα βαθύτερο ζήτημα που προκύπτει μέσα από την επίσκεψη: Όταν το Καζακστάν τιμά τον Χριστοδουλίδη ως «Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας» και αναφέρεται στη «διεθνώς αναγνωρισμένη εδαφική ακεραιότητα», αυτό ισοδυναμεί – στη λογική της Άγκυρας – με έμμεση αποδοχή ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα της Κύπρου είναι κατοχή. Για την Τουρκία του Ερντογάν μια τέτοια προσέγγιση είναι εξοργιστική.

Τόσο ο Καπλάν όσο και Αρσίβ Σακά μέσα από τις τοποθετήσεις του έρχονται να αμφισβητήσουν ευθέως το οικοδόμημα του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών. Ο δεύτερος ζήτησε ευθέως, με ανάρτησή του στο Χ, τη διάλυση του ΟΤΚ.

Πώς αντέδρασαν στα ΜΚΔ

Οι αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αρκούντως ενδεικτικές της δυσφορίας που προκάλεσε η επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη (τον οποίο οι Τούρκοι χαρακτηρίζουν ως «ηγέτη της ελληνοκυπριακής διοίκησης της νότιας Κύπρου»):

• Σαμπαχετίν Ισμαΐλ: «Η επίσημη πρόσκληση από το Καζακστάν προς τον ηγέτη της ελληνοκυπριακής διοίκησης Χριστοδουλίδη, η απονομή Μεταλλίου Φιλίας σ’ αυτόν και το άνοιγμα κυπριακής πρεσβείας στην Αστάνα στενοχώρησαν βαθύτατα τους Τουρκοκύπριους της ΤΔΒΚ. Ο Χριστοδουλίδης, από την άλλη, είναι πολύ ευτυχισμένος. Ευχαρίστησε τον Τοκάγιεφ για την «στάση αρχών» του Καζακστάν στο Κυπριακό. Πόσο λυπηρό!».
• Αρσίβ Σακά: «Έτσι γίνεται η εξωτερική πολιτική; Χρεοκοπία! Φιάσκο! Ο Πρόεδρος του Καζακστάν Τοκάγιεφ απονέμει το Μετάλλιο Φιλίας στον ηγέτη της Νότιας Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη, και η ΕΔΝΚ ανοίγει πρεσβεία στο Καζακστάν! Διαλύστε αυτό τον ΟΤΚ! Δεν αξίζει τίποτα!».
• Τσενγκίζ Τοπέλ Μερμέρ: «Γιατί το Καζακστάν εγκαθιστά φιλία με την ΕΔΝΚ; Δυστυχώς φαίνεται ότι αποδεικνύομαι σωστός! Παρατηρήσεις 30 χρόνων: «Στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των τουρκικών δημοκρατιών, δεν υπάρχει άλλη χώρα που να μας υποστηρίζει τόσο αδέσμευτα όσο το Πακιστάν».
• Ναΐμ Μπαμπούρογλου: «Η Τουρκία έπρεπε να εμποδίσει αυτή την επίσκεψη. Τι στο καλό είναι αυτό το «Μετάλλιο Φιλίας;».

Σε ανάλογο ύφος κινήθηκαν και δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο με την κριτική να επικεντρώνεται κυρίως στο ότι η Τουρκία δεν ενήργησε προς την κατεύθυνση του Καζακστάν για να αποτρέψει την επίσκεψη Χριστοδουλίδη. Ενώ παράλληλα εκφράζονται και επικρίσεις ως προς το γεγονός ότι η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να πετύχει ώστε μια χώρα να αναγνωρίσει το ψευδοκράτος.

Ερωτηματικά για επίσκεψη Φιντάν

Σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν δει το φως της δημοσιότητας ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προγραμμάτιζε επίσκεψη στην Αστάνα, στο πλαίσιο περιοδείας του σε χώρες της Ασίας. Οι ίδιες πληροφορίες έφεραν τον Φιντάν να ακυρώσει την επίσκεψη του στο Καζακστάν ως αντίδραση για την επίσκεψη Χριστοδουλίδη στην Αστάνα και της υποδοχής που έτυχε από την ηγεσία της χώρας.

Σύμφωνα με το τουρκικό ΑΝΚΑ, ανώνυμος Τούρκος αξιωματούχος απαντώντας σε ερώτηση του πρακτορείου είπε πως «δεν υπήρχε ποτέ τέτοιο ταξίδι στο πρόγραμμα», ενώ υπενθύμισε πως ο Ερντογάν είχε επισκεφθεί την Αστάνα τρεις εβδομάδες νωρίτερα.

Ενώ η Χουριέτ, επί του ιδίου θέματος, έγραψε πως ο Χακάν Φιντάν βρισκόταν σε περιοδεία στην Ασία: Σιγκαπούρη, Ινδονησία, Νότια Κορέα, χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Στην ίδια είδηση αναφερόταν ότι η Κεντρική Ασία δεν περιλαμβανόταν στο πρόγραμμα του Φιντάν.

Καθοριστικός ο ρόλος της διπλωματίας – Η σημασία των επισκέψεων Κόμπου

Η Κύπρος ενισχύει το διπλωματικό της αποτύπωμα στις χώρες της Κεντρικής Ασίας μέσα από στοχευμένη εξωτερική πολιτική. Ο Κωνσταντίνος Κόμπος είχε βρεθεί στην Αστάνα τον Μάρτιο του 2024, δίνοντας ώθηση στην προοπτική περαιτέρω εμβάθυνσης των σχέσεων Κύπρου και Καζακστάν.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα η Κεντρική Ασία ήταν εκτός του κυπριακού διπλωματικού ραντάρ, κάτι που διαφοροποιείται τα τελευταία χρόνια.

Την Πέμπτη, μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψης του Προέδρου Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν, ο Υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Κόμπος έμεινε στην περιοχή προκειμένου να επισκεφθεί τρεις χώρες: Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν και Κιργισία.

Στόχος των επισκέψεων, όπως ανέφερε ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών, είναι η προώθηση και περαιτέρω αναβάθμιση των σχέσεων της Κύπρου με τις χώρες της περιοχής.

Στο επίκεντρο των επαφών του Κ. Κόμπου η ανασκόπηση και η περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων, καθώς και ζητήματα που άπτονται της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρεται.

Στη Ντουσάνμπε του Τατζικιστάν, ο Κύπριος ΥΠΕΞ είχε συνάντηση με τον ομόλογό του Σιροϊντίν Μουχριντίν. Στην ανάρτησή του στο Χ, την Παρασκευή, ο κ. Κόμπος ανέφερε ότι πρόκειται για την πρώτη επίσημη επίσκεψη από Υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου στη χώρα. Ανέφερε ότι οι δύο είχαν μια παραγωγική συνάντηση «όπου συζητήσαμε τρόπους ενδυνάμωσης των σχέσεων Κύπρου–Τατζικιστάν και τη διεύρυνση της πρακτικής συνεργασίας σε τομείς όπως το εμπόριο, οι επενδύσεις και η εκπαίδευση».

«Ως κράτος μέλος της ΕΕ, καθώς και ως εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επανέλαβα τη στήριξη της Κύπρου για τη συνέχιση της εμπλοκής μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κεντρικής Ασίας», ανέφερε ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών.

Το Σάββατο ο Κύπριος ΥΠΕΞ μετέβηκε στη Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν. Στόχος της επίσκεψης η διατήρηση της θετικής δυναμικής στις διμερείς σχέσεις, η ενίσχυση των πολιτικών διαβουλεύσεων και η διερεύνηση των προοπτικών περαιτέρω συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, αναφέρει το ΥΠΕΞ.

Τη Δευτέρα, 8 Ιουνίου, θα πραγματοποιήσει επίσκεψη στην Κιργισία. Επίκεντρο των επαφών του θα αποτελέσει η περαιτέρω ανάπτυξη των διμερών σχέσεων Κύπρου–Κιργισίας, η αύξηση της συχνότητας των επαφών μεταξύ των δύο χωρών σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, καθώς και ο συντονισμός μετά την πρόσφατη εκλογή της χώρας ως μη μονίμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2027–2028.