Βρισκόμαστε σε μια φάση όπου ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ διερευνά τη δυνατότητα σύγκλησης μιας άτυπης διευρυμένης συνάντησης με στόχο τη διάρρηξη του αδιεξόδου και επανέναρξη των διαπραγματεύσεωνστο Κυπριακό. Επιθυμία του κ. Γκουτέρες είναι να παρουσιάσει ένα περίγραμμα θέσεων, το οποίο να χρησιμεύσει ως γενικό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.

Είναι θετικό το γεγονός ότι ο ΓΓ του ΟΗΕ αναλαμβάνει αυτή την πρωτοβουλία έστω και λίγους μόνο μήνες πριν την ολοκλήρωση της θητείας του. Εμείς καλωσορίζουμε αυτή την προσπάθεια. Για να έχει, όμως, αυτή πιθανότητες να πετύχει πρέπει να ικανοποιηθούν κάποιες προϋποθέσεις.

Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να επιδιωχθεί όπως οι διαπραγματεύσεις επαναρχίσουν από το σημείο που διακόπηκαν το 2017. Κατά συνέπεια, αυτό σημαίνει ότι οι συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί πρέπει να διαφυλαχθούν και οι διαπραγματεύσεις -όταν και εφόσον επαναρχίσουν- να επικεντρωθούν στα εκκρεμούντα ζητήματα με στόχο την επίτευξη στρατηγικής συναντίληψης.

Αυτή ήταν η θέση του ΓΓ του ΟΗΕ για αρκετά χρόνια μετά το 2017, την οποία επαναλάμβανε σε δικές του δηλώσεις καθώς και σε δηλώσεις των εκπροσώπων του. Η θέση του κ. Γκουτέρες δεν μπορούσε να ήταν διαφορετική, αφού ο ίδιος είχε εκτιμήσει ότι στο Κραν Μοντανά βρεθήκαμε ένα μόνο μίλι -όπως είπε χαρακτηριστικά- πριν τη λύση, επομένως δεν θα ήθελε αυτή η απόσταση να μεγαλώσει με τη επανασυζήτηση ή την ακύρωση συγκλίσεων, ειδικά εκείνων που σχετίζονται με τον πυρήνα της ουσίας του Κυπριακού.

Επιπρόσθετα, ο κ. Γκουτέρες θεωρεί σημαντικό οι διαπραγματεύσεις, όταν και εφόσον αυτές αρχίσουν, να κινούνται εντός ενός συγκεκριμένου πλαισίου, στο οποίο να περιλαμβάνονται όλα τα ζητήματα που έχουν απομείνει ανοικτά και τα οποία δεν είναι πολλά σε αριθμό και αφορούν, κυρίως, το περιουσιακό και τα θέματα εφαρμογής της λύσης. Αυτό επιχείρησε να κάνει με την παρουσίαση του Πλαισίου του το 2017, αυτό θέλει να κάνει και τώρα με τη διαμόρφωση ενός περιγράμματος, για το οποίο ανέθεσε την ευθύνη στην προσωπική απεσταλμένη του κ. Ολγκίν να προβεί σε επαφές με τις εμπλεκόμενες πλευρές, κυρίως στο τρίγωνο Λευκωσίας, Αθήνας και Άγκυρας.

Ενώπιον αυτού του σκηνικού, η ελληνοκυπριακή πλευρά πρέπει να προετοιμαστεί κατάλληλα για να μην τρέχει πίσω από τις εξελίξεις.

Αυτό που επιβάλλεται να κάνει είναι:

1.      Να επιμένει στη θέση για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο που διακόπηκαν το 2017 και, κατά συνέπεια, στη διαφύλαξη των συγκλίσεων.

2.      Να ζητήσει την καταγραφή των συγκλίσεων από τον ΟΗΕ έτσι ώστε να αποφευχθούν διαφωνίες και να μην εμπλακούμε σε ατέρμονες συζητήσεις αναφορικά με το περιεχόμενό τους. Οι δύο πλευρές να γνωρίζουν επακριβώς ποιες είναι αυτές και ποια θέματα έχουν απομείνει ανοικτά. Εδώ μπορεί να ακολουθηθεί η ίδια πρακτική που εφαρμόστηκε με επιτυχία  το 2013 από τον τότε απεσταλμένο του ΓΓ του ΟΗΕ κ. Ντάουνερ.

3.      Χωρίς δεύτερη συζήτηση πρέπει ν’ απορριφθούν λογικές για εισαγωγή λεγόμενων νέων ιδεών σε συμφωνημένα θέματα. Κι αυτό το υπογραμμίζουμε έχοντας υπόψη πληροφορίες που έντονα κυκλοφορούν σε διπλωματικούς και δημοσιογραφικούς διαδρόμους που προτείνουν αλλαγές στο πολίτευμα (από προεδρικό σε κοινοβουλευτικό), αποκέντρωση της ομοσπονδίας κ.α. Οι συζητήσεις περί συγκεντρωτικής και αποκεντρωμένης ομοσπονδίας είναι αχρείαστες, αφού πλέον δεν βρισκόμαστε εκεί. Οι αρμοδιότητες, που καθορίζουν τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της ομοσπονδίας είναι ήδη συμφωνημένες. Όποια συζήτηση γίνει γι’ αυτό δεν θα βοηθήσει. Αντίθετα, θα περιπλέξει τα ζητήματα και θα προκαλέσει νέα προβλήματα. Συμφωνημένο είναι και το πολίτευμα. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστήριξε -και τελικά συμφωνήθηκε- το προεδρικό πολίτευμα έπειτα από σοβαρό προβληματισμό θεωρώντας ως εξαιρετικής σημασίας το ζήτημα της διασφάλισης της σταθερότητας του συστήματος.

4.      Τα βασικά ζητήματα που έχουν απομείνει προς συζήτηση και συμφωνία είναι πολύ λίγα: κυρίως είναι το περιουσιακό και τα θέματα που αφορούν μεταβατικές διευθετήσεις και την εφαρμογή της λύσης. Στο κρίσιμο για τους Ελληνοκύπριους- ζήτημα του συστήματος εγγυήσεων, της παρουσίας στρατευμάτων και των δικαιωμάτων μονομερούς επέμβασης, στο Κραν Μοντανά, όπως και ο ίδιος ο

Γ.Γ. ανέφερε κατ΄επανάληψη, είχε επιτευχθεί σύγκλιση για τερματισμό της Συνθήκης Εγγύησης, άρα και των κατ΄ισχυρισμό επεμβατικών δικαιωμάτων και αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων, νοουμένου ότι θα επιλύονταν και τα τέσσερα εσωτερικά ζητήματα του πλαισίου Γκουτέρες, με κορωνίδα την πολιτική ισότητα επί της οποίας είχε επιτευχθεί πλήρης σύγκλιση.

Σε αυτό το ζήτημα, ο ΓΓ του ΟΗΕ έχει τη σαφή θέση για κατάργηση του συστήματος εγγυήσεων και την αντικατάστασή του με ένα μηχανισμό εφαρμογής της λύσης. Προτείνει επίσης την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς και κατάργηση του όποιου δικαιώματος μονομερούς επέμβασης. Η επιμονή κάποιων να βολιδοσκοπούν για παραμονή του συστήματος εγγυήσεων με την εμπλοκή μάλιστα του ΝΑΤΟ μάς εκτρέπει από τη θέση για τερματισμό του συστήματος εγγυήσεων και το κάνει ακόμα χειρότερο.

Είναι πεποίθηση του ΑΚΕΛ ότι αν η ειλικρινής πολιτική βούληση όλων είναι η διάρρηξη του αδιεξόδου και η επίτευξη λύσης, ο πιο σύντομος και αποτελεσματικός τρόπος είναι να προφυλάξουμε αυτά που πετύχαμε και να επικεντρωθούμε σε αυτά που έχουν απομείνει προς συζήτηση και συμφωνία.

Ο,τιδήποτε άλλο θα περιπλέξει ακόμα περισσότερο την κατάσταση και θα πάμε σε νέα αδιέξοδα. Ένας οδικός χάρτης με αυτή τη φιλοσοφία θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμος στην προσπάθεια για ταχεία θετική κατάληξη.

*Γενικός Γραμματέας ΑΚΕΛ