Εννέα χρόνια μετά την κατάρρευση των συνομιλιών που κορυφώθηκαν στη διάσκεψη του Κραν Μοντανά, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών έρχεται αύριο στην Κύπρο με ένα και μοναδικό σκοπό: Να δώσει την απαραίτητη ώθηση για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό εντός των επόμενων μηνών.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ενδιαφέρεται να προχωρήσει με βήματα ουσίας στο Κυπριακό πριν αποχωρήσει από τη θέση του τον χειμώνα και δεν έχει χρόνο για χάσιμο. Η απόφαση του να επισκεφτεί ο ίδιος το νησί για δύο ολόκληρα 24ωρα αποδεικνύει τη δική του βούληση με τον πιο έντονο τρόπο, ενώ παράλληλα στέλνει το μήνυμα προς όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ότι αναμένει να πράξουν το ίδιο. Καθοριστικός παίκτης για να γίνουν βήματα προς τα εμπρός φαίνεται να είναι για άλλη μια φορά η Τουρκία, αφήγημα που ενισχύεται από την προχθεσινή συνάντηση της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, με τον Χακάν Φιντάν στην Άγκυρα.
Ενόψει της πρώτης επίσκεψης Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο μετά από 16 χρόνια, μιλούν στον «Φ της Κυριακής» τέσσερις προσωπικότητες με βαθιά γνώση του Κυπριακού και των διπλωματικών διεργασιών. Ο τέως διαπραγματευτής της ελληνοκυπριακής πλευράς, Ανδρέας Μαυρογιάννης, ο γενικός γραμματέας εξωτερικών σχέσεων του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος στα κατεχόμενα, Φίκρι Τορός, η πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Άννα Κουκκίδου-Προκοπίου και ο πολιτικός επιστήμονας και μέλος της ομάδας Κυπριακού που συστάθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Βασίλης Πρωτοπαπάς.
Ανδρέας Μαυρογιάννης: Όχι σε πειραματισμούς και μεθοδεύσεις
Ο Ανδρέας Μαυρογιάννης, προσωπικός φίλος του Αντόνιο Γκουτέρες, δηλώνει στον «Φ» ότι πρόκειται για έναν διπλωμάτη που γνωρίζει καλά το Κυπριακό πρόβλημα. Η τριβή του, υπό την ιδιότητα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, πάει πίσω στον Ιανουάριο του 2017, λίγες μέρες μόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Τότε, όπως λέει ο τέως διαπραγματευτής, οι προσπάθειες για λύση βρίσκονταν στο απόγειο τους και ο ίδιος κατάφερε να θέσει την αποστολή Καλών Υπηρεσιών σε πλήρη ανάπτυξη. Στις 12 Ιανουαρίου 2017, παρέστη ο ίδιος προσωπικά στη συνάντηση για την ασφάλεια στη Γενεύη, ενώ τον Ιούνιο πρωτοστάτησε στη σύνοδο του Κραν Μοντανά, όταν τα έξι σημείο του αποτέλεσαν το επίκεντρο των προσπαθειών για να δοθεί αποφασιστική ώθηση στην ροπή προς την λύση.
Η αυριανή άφιξη του αποτελεί, για τον Ανδρέα Μαυρογιάννη, μια έκφραση προσήλωσης προς την Κύπρο και την επίλυση του Κυπριακού. Κατά τον τέως διαπραγματευτή, ο Γενικός Γραμματέας αποφάσισε να έρθει στο νησί γιατί θέλει να ακούσει, να βολιδοσκοπήσει και να δει αν ο ίδιος μπορεί να συνεισφέρει στον απεγκλωβισμό της διαδικασίας από την ομηρία στην οποία την έχει θέσει η Τουρκική πλευρά, κυρίως με την απαίτηση της για ικανοποίηση αξιώσεων της στα ευρωτουρκικά ως προαπαιτούμενο για την ύπαρξη κινητικότητας, και μάλιστα χωρίς να συζητά δικά της ανταλλάγματα. Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, συμβαίνει λόγω του ανέφικτου σύγκλησης, άμεσα, μιας άτυπης συνάντησης 5+1 που να σηματοδοτήσει τη συνέχιση των ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο που έμειναν στο Κραν Μοντανά.
Ο Ανδρέας Μαυρογιάννης προτρέπει την ελληνοκυπριακή πλευρά να αξιοποιήσει αυτή τη μοναδική ευκαιρία που προσφέρει η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα, ώστε να πείσει για την πολιτική της βούληση για μια λύση, μέσα από την επιβεβαίωση της προσήλωσης μας στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας στις συγκλίσεις και το κεκτημένο της διαδικασίας και τα έξι σημεία που πρότεινε ο Γενικός Γραμματέας στο Κραν Μοντανά ως στοιχεία για στρατηγική συμφωνία που θα καταστήσει την διαδικασία λύσης μη αναστρέψιμη. Τονίζει επιπλέον ότι θα πρέπει να υπογραμμιστεί πως δεν χωρούν πειραματισμοί και μεθοδεύσεις, που όχι μόνο δεν θα λειτουργήσουν, αλλά θα οδηγήσουν σε ένα παρατεταμένο αδιέξοδο και στην απώλεια της βάσης λύσης.
Ακόμα, ο τέως διαπραγματευτής σημειώνει πως η ολοκλήρωση της θητείας του Γκουτέρες στο τέλος του χρόνου προσδίδει ένα επιπλέον ποιοτικό χαρακτηριστικό στην επίσκεψη. Επιβεβαιώνει, όπως λέει, την προσέγγιση του ΟΗΕ ως θεματοφύλακα της διεθνούς έννομης τάξης και ως καταλύτη για την προαγωγή της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, σε μια περίοδο που η πολυμέρεια και το Διεθνές Δίκαιο, διάγουν πρωτόγνωρους, για τον αιώνα μας, καιρούς αντιξοότητας.
Φίκρι Τορός: Μόνη αμοιβαία αποδεκτή λύση η ΔΔΟ με πολιτική ισότητα
Για τον γενικό γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος στα κατεχόμενα, Φίκρι Τορός, η επικείμενη επίσκεψη του ΓΓ του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια διπλωματική επαφή. Όπως δηλώνει στον «Φ», συνιστά σαφή ένδειξη ότι τα Ηνωμένα Έθνη εξακολουθούν να είναι προσηλωμένα στην υποστήριξη των δύο πλευρών, ώστε να υπερβούν το παρατεταμένο αδιέξοδο και να προχωρήσουν προς μια βιώσιμη λύση του Κυπριακού. Η προσωπική εμπλοκή του ΓΓ καταδεικνύει ότι τα Ηνωμένα Έθνη, με τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας, εξακολουθούν να θέτουν ως προτεραιότητα την επίλυση του Κυπριακού στο πλαίσιο της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας και ενέργειας.
Όσον αφορά την τ/κ κοινότητα, σύμφωνα με τον κ. Τορός, η επίσκεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού τους υπενθυμίζει ότι το μέλλον τους δεν πρέπει να καθορίζεται από την απομόνωση ή την απουσία ουσιαστικής συμμετοχής, αλλά από την αποτελεσματική συμμετοχή, στηριγμένη στην πολιτική ισότητα, μέσα σε μια ομοσπονδιακή Κύπρο που θα διασφαλίζει διαρκή ειρήνη, σταθερότητα και ευημερία για ολόκληρο τον κυπριακό λαό. Υπογραμμίζει ότι η διατήρηση της σημερινής διπλωματικής δυναμικής, που δημιουργήθηκε μέσω της νέας πρωτοβουλίας του ΓΓ του ΟΗΕ, είναι εξαιρετικά σημαντική και πρέπει να υποστηριχθεί από όλους τους εμπλεκόμενους. «Ύστερα από χρόνια στασιμότητας, η ανανεωμένη εμπλοκή του ΓΓ δημιουργεί μια ευκαιρία για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και την ανασυγκρότηση της υποστήριξης προς μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του πολιτικού προβλήματος που ταλανίζει τον τόπο μας εδώ και δεκαετίες. Η ευκαιρία αυτή πρέπει να αξιοποιηθεί με κάθε κόστος», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Προσθέτει ότι η επίσκεψη πρέπει να ιδωθεί ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για τη δημιουργία των προϋποθέσεων επανέναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, με μια αναθεωρημένη προσέγγιση που θα διασφαλίζει την κατάληξή τους μέσα στο πνεύμα του κατεπείγοντος. Επιπλέον, σημειώνει πως οι προσδοκίες οφείλουν να παραμείνουν ρεαλιστικές, χωρίς όμως ο ρεαλισμός να μετατρέπεται σε πρόσχημα για αδράνεια. «Η ειλικρινής δέσμευση πρέπει να επικρατήσει από όλες τις πλευρές, ενώ αισιοδοξία και πίστη πρέπει να μεταδοθούν σε όλους τους Κυπρίους. Η μέχρι σήμερα εμπειρία μας έχει αποδείξει ότι κάθε πρωτοβουλία που ενθαρρύνει την επικοινωνία και τη συνεργασία, μέσω ΜΟΕ, συμβάλλει στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ευνοϊκού για πρόοδο προς μια μελλοντική ομοσπονδιακή εταιρική σχέση», επισημαίνει ο Φίκρι Τορός.
Από εκεί και πέρα η ευθύνη εναπόκειται πλέον και στους δύο ηγέτες, να επιδείξουν ταυτόχρονα την αναγκαία, πολιτική βούληση και το απαιτούμενο θάρρος. Τα στοιχεία αυτά είναι κατ’ εκείνον απαραίτητα, για την υπέρβαση των παγιωμένων θέσεων και την επίτευξη μιας συμβιβαστικής πολιτικής συμφωνίας προς όφελος ολόκληρου του νησιού. Ο κ. Τορός υποστηρίζει ότι η βιώσιμη ειρήνη, η σταθερότητα και η ευημερία στην κοινή μας πατρίδα και στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν μπορούν να προκύψουν μέσα από μονομερείς προσεγγίσεις ή την επιδίωξη χωριστών μελλοντικών πορειών. Απαιτούν κοινή δέσμευση και σύγκλιση βουλήσεων, με στόχο μια αμοιβαία αποδεκτή λύση που θα βασίζεται στην πολιτική ισότητα, την ασφάλεια και τον σεβασμό των νόμιμων δικαιωμάτων και των δύο κοινοτήτων. Στέλνει παράλληλα το μήνυμα ότι η διαδικασία δεν πρέπει να διεξάγεται απλώς για τη διαδικασία, αλλά να οδηγεί σε μια συνολική πολιτική συμφωνία.
Σε προσωπικό επίπεδο, ο ίδιος δηλώνει πως παραμένει πεπεισμένος ότι μια συνολική διευθέτηση, βασισμένη σε μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, σε πλήρη συμφωνία με όλα τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και με το σύνολο των συγκλίσεων που έχουν επιτευχθεί μέσα από διαπραγματεύσεις δεκαετιών, αποτελεί τη μόνη πραγματικά ρεαλιστική, αμοιβαία αποδεκτή και διεθνώς νομιμοποιημένη πορεία προς τα εμπρός. «Η επίσκεψη Γκουτέρες προσφέρει μια σημαντική ευκαιρία για να επιβεβαιωθεί εκ νέου αυτό το πλαίσιο και να μετατραπεί η παρούσα δυναμική σε μια ανανεωμένη, αξιόπιστη και καταληκτική διαπραγματευτική διαδικασία. Ο λαός της Κύπρου δεν αξίζει τίποτε λιγότερο», αναφέρει καταληκτικά.
Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου: Ξενίζει η επιλογή Γκουτέρες να πάει στο «προεδρικό» του Έρχιουρμαν
Η πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, δηλώνει στον «Φ» ότι μετά από την έλλειψη κινητικότητας, η επίσκεψη Γκουτέρες αντιμετωπίζεται θετικά, ως βήμα προς την επανεκκίνηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας, το οποίο είναι το άμεσα ζητούμενο. Σημειώνει ωστόσο ότι κάτι τέτοιο δεν είναι αυτοσκοπός, εάν σε επίπεδο πενταμερούς δεν υπάρχει η πολιτική βούληση από τις πλευρές στο να μπουν σε θέματα ουσίας- δηλαδή στην ασφάλεια και την κρατική υπόσταση που θα οδηγεί η λύση του Κυπριακού. Προειδοποιεί πως αν δεν υπάρχει έδαφος για κάτι τέτοιο, μια πενταμερής συνάντηση μπορεί να οδηγήσει στον ενταφιασμό του κυπριακού με καταγεγραμμένη την απουσία κοινής συνισταμένης. Ως εκ τούτου, τα επόμενα βήματα πρέπει να είναι στρατηγικά στοχοπροσηλωμένα.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την κ. Προκοπίου, σε όλα αυτά που εμμέσως προτείνονται με επιλεγμένα δημοσιεύματα στον τύπο, έστω κι αν οι θέσεις Ολγκίν δεν έχουν τεθεί ακόμη επισήμως, η ελληνοκυπριακή πλευρά οφείλει να έχει συγκεκριμένες απαντήσεις ή/και αντιπροτάσεις, μέσα στα πλαίσια των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Επισημαίνει ότι θα πρέπει να θυμηθούμε πως το ψήφισμα 550/1984 του Συμβουλίου Ασφαλείας τονίζει ότι η ούτω καλούμενη ‘τδβκ’ αποτελεί νομικά άκυρη αποσχιστική οντότητα και καλεί όλα τα κράτη μέλη του ΟΗΕ να μην προβούν σε οποιεσδήποτε ενέργειες οι οποίες τη διευκολύνουν ή την αναγνωρίζουν.
Πάντως, η Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου δεν παραλείπει να σημειώσει ότι ξενίζει η επιλογή του ΓΓ να συναντηθεί με τον Τουφάν Έρχιουρμαν στο «προεδρικό μέγαρο» των κατεχομένων, εάν όντως οι διπλωματικές πηγές τις οποίες επικαλούνται τα ΜΜΕ είναι σωστές. Την ίδια ώρα, υπογραμμίζει ότι ο ΓΓ είναι ο εντολοδόχος του Συμβουλίου Ασφαλείας, συνεπώς αν το πράξει θα είναι κατά παράβαση του πιο πάνω ψηφίσματος του ίδιου του εντολέα του. «Παρότι κάποιος μπορεί να αντιπροτείνει μια χαλαρή προσέγγιση του διεθνούς δικαίου, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί, ακόμη και σήμερα, τον θεματοφύλακά του. Εάν ο ίδιος ο θεσμός δεν επιθυμεί κάτι τέτοιο, καλά είναι να το γνωρίζουμε, με πλήρη επίγνωση ως προς το που μπορεί να οδηγήσει μια διαδικασία που διεξάγεται ναι μεν υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών αλλά δεν διέπεται από τις αρχές τους», αναφέρει καταληκτικά.
Βασίλης Πρωτοπαπάς: Η ευθύνη του Γκουτέρες και η ευθύνη των Κυπρίων
Για τον Βασίλη Πρωτοπαπά, πολιτικό επιστήμονα και μέλος της ομάδας Κυπριακού που συστάθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, η ευθύνη για μια καρποφόρα επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα δεν ανήκει μόνο στον ίδιο, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό στις δύο κοινότητες και στις ηγεσίες τους.
Όπως δηλώνει στον «Φ», η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες δεν αποτελεί μια ακόμη εθιμοτυπική παρουσία, αφού έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό βρίσκεται για χρόνια σε παρατεταμένη στασιμότητα, ενώ η διεθνής συγκυρία αποδεικνύει καθημερινά ότι οι παγωμένες συγκρούσεις δεν παραμένουν παγωμένες για πάντα.
Επισημαίνει επίσης ότι από το ναυάγιο στο Κρανς Μοντανά το 2017 η Τουρκία έχει αποδεσμευθεί από το ομοσπονδιακό πλαίσιο λύσης, καθιστώντας την προοπτική επίτευξη συμφωνίας εξαιρετικά δύσκολη. Χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια για να υπάρξει ξανά κινητικότητα στο Κυπριακό. Καταφέραμε να έχουμε δύο άτυπες πενταμερείς διασκέψεις το 2025, σημειώθηκε αλλαγή ηγεσίας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, βλέπουμε ενεργότερη ανάμιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με διασύνδεση των ευρωτουρκικών με το Κυπριακό.
Σήμερα, ο Γενικός Γραμματέας, εννέα χρόνια από το βράδυ που μας ευχήθηκε «καλή τύχη», δείχνει αποφασισμένος να κάνει μια τελευταία προσπάθεια στην εκπνοή της θητείας του, σημειώνει ο Βασίλης Πρωτοπαπάς. Προσθέτει πως η συγκυρία δεν είναι τέλεια, , είναι όμως η καλύτερη που μπορεί υπό τις περιστάσεις να έχουμε. Ένα μικρό παράθυρο ευκαιρίας ανοίγεται σήμερα μπροστά μας. «Χρόνος για “διαφύλαξη” της συγκυρίας σε αναζήτηση καλύτερων συνθηκών στο μέλλον, δεν υπάρχει», τονίζει.
Όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ των πλευρών, για τον κ. Πρωτοπαπά μοιάζουν αγεφύρωτες και είναι «πασιφανές», όπως λέει, ότι χωρίς τις καλές υπηρεσίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και χωρίς κάποια δική του μεσολαβητική προσπάθεια, το αδιέξοδο θα διαιωνίζεται και το χάσμα θα βαθαίνει. Το μεγάλο ερώτημα για εκείνον, είναι εάν ο κ. Γκουτέρες θα αναλάβει την ευθύνη να προχωρήσει σε κάποια κίνηση αντίστοιχης ή ακόμη μεγαλύτερης βαρύτητας με εκείνη του 2017, εννοώντας το «πλαίσιο Γκουτέρες».
Υπογραμμίζοντας ότι η ευθύνη ανήκει σε μεγαλύτερο βαθμό στις δύο κοινότητες και στις ηγεσίες τους, λέει επιπρόσθετα πως η διεθνής κοινότητα μπορεί να διευκολύνει, να ενθαρρύνει και να προτείνει, να πιέσει ή να δελεάσει την Τουρκία, που κρατεί το κλειδί των εξελίξεων, να εγκαταλείψει τη διχοτομική ρητορική της. «Κανένας όμως δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη βούληση των Κυπρίων να αναζητήσουν ένα κοινό ομοσπονδιακό μέλλον με πολιτική ισότητα», συμπληρώνει.
Τέλος, ο Βασίλης Πρωτοπαπάς βλέπει και έναν ιδιαίτερο συμβολισμό σε σχέση με την επίσκεψη, αφού πραγματοποιείται μόλις λίγες μέρες μετά τις εκδηλώσεις μνήμης για το 1974.
«Η μνήμη δεν έχει αξία όταν μας κρατά καθηλωμένους στο χθες. Έχει αξία όταν μας υπενθυμίζει το κόστος της διαίρεσης και μας κινητοποιεί ώστε να μην επιτρέψουμε να γίνει η κατοχή και ο διαχωρισμός μια μόνιμη κανονικότητα.»
