Κλείνοντας τις διήμερες επαφές του στο νησί, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών υπέδειξε με αρκετή σαφήνεια, στο πλαίσιο δημοσιογραφικής διάσκεψης, ότι το διάστημα μέχρι να αποφασίσει τη σύγκληση νέας διάσκεψης 5+1 πρέπει να αξιοποιηθεί για την κατάλληλη προετοιμασία. Αυτή η προετοιμασία είναι δουλειά της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, η οποία όμως φρόντισε να μπει πρώτη στο αεροσκάφος για την Κολομβία, χωρίς να πει πότε θα επιστρέψει στο νησί.

Επί του εδάφους, τίθεται το ερώτημα αν αρκεί να συναντηθούν ακόμα 2-3 φορές ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Έρχιουρμαν (Tufan Erhürman) μέχρι τον Σεπτέμβριο, ή αν οι διαπραγματευτές μπορούν να καλύψουν αυτό που ζήτησε ο Αντόνιο Γκουτέρες (António Guterres), δηλαδή να προετοιμάσουν το έδαφος για την άτυπη πολυμερή. Ο ρόλος της Ολγκίν (Holguín) θεωρείται σημαντικός, καθώς η σύγκληση της πενταμερούς, στο πλαίσιο των προδιαγραφών που έθεσε ο ίδιος ο ΓΓ ΟΗΕ, απαιτεί διαβουλεύσεις της με τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις.

Ακόμα και το «ναι» του Χακάν Φιντάν (Hakan Fidan) προς τον Αντόνιο Γκουτέρες, που του επέτρεψε να ανακοινώσει ότι θα συγκαλέσει νέα συνάντηση 5+1, δεν αρκεί, καθώς το δύσκολο μέρος της δουλειάς έπεται. Πλέον, τα Ηνωμένα Έθνη και τα εμπλεκόμενα μέρη πρέπει να εργαστούν ώστε, όταν συγκληθεί η άτυπη πενταμερής, ο ίδιος ο ΓΓ ΟΗΕ να μπορεί να ανακοινώσει την έναρξη νέας διαπραγματευτικής διαδικασίας στο Κυπριακό.

Μια part–time εμπλοκή στο Κυπριακό

Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στα μέσα του περασμένου Φεβράρη, αποφάνθηκε ότι δεν μπορούσε να συνεχίσει την προσπάθειά της για το Κυπριακό, επικαλούμενη ως «εμπόδια» την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις βουλευτικές εκλογές στην Κυπριακή Δημοκρατία.

  • Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κράτησε μέχρι και τις 30 Ιουνίου, ενώ οι βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στις 24 Μαΐου 2024.
  • Η Ολγκίν επέστρεψε στο νησί στα τέλη Ιουνίου, σχεδόν ταυτόχρονα με τη λήξη της Κυπριακής Προεδρίας, ενώ οι βουλευτικές είχαν ήδη διεξαχθεί έναν μήνα περίπου νωρίτερα.
  • Στη συνέχεια έφυγε για Αθήνα και Άγκυρα, ενώ επανήλθε στο νησί μία εβδομάδα πριν, παραμονές της επίσκεψης Γκουτέρες στην Κύπρο.

Ο τρόπος που κινήθηκε φέτος, αλλά και προηγουμένως, δείχνει ότι ασκεί τα καθήκοντα της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα part-time, την ώρα που η ίδια ζητούσε από ηγέτες και πολίτες να εμπλακούν πλήρως και ενεργά στην προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.

Παρ’ ολίγον να εκθέσει τον ΓΓ ΟΗΕ

Όλες οι πληροφορίες του Φιλελεύθερου συγκλίνουν στο ότι ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών πείστηκε από την προσωπική του απεσταλμένη να έρθει στην Κύπρο. Πίσω από την ανάδειξη της σημασίας της καθόδου του ΓΓ ΟΗΕ στο νησί (της πρώτης από τον Ιανουάριο του 2010) καταγράφηκαν αρκετά ερωτήματα για το γιατί επέλεξε αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή να έρθει στην Κύπρο.

Γιατί ούτε στο προσκήνιο, αλλά πολύ περισσότερο στο παρασκήνιο, δεν υπήρχαν στοιχεία που να δείχνουν ότι η αποστολή Γκουτέρες θα συνοδευόταν από ανακοινώσεις για την επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό.

  • Η Τουρκία, με ρόλο-κλειδί στη σύγκληση συνάντησης 5+1, ήταν κάθετα αρνητική σε μια τέτοια άτυπη διάσκεψη.
  • Στην Κύπρο, τα ΜΟΕ που συμφωνήθηκαν και επαναβεβαιώθηκαν στις συναντήσεις του 2025 παρέμεναν στάσιμα. Προχώρησαν μόνο όσα δεν απαιτούσαν «δύσκολες» αποφάσεις.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, ό,τι κι αν ήταν αυτό που μετέφερε η Ολγκίν στον Γκουτέρες, τα κατάφερε να τον πείσει να έρθει στο νησί, και εκείνος προχώρησε στην ανακοίνωση της επίσκεψης.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η επίσκεψη Γκουτέρες στην Κύπρο έγινε ακριβώς την περίοδο κατά την οποία η ίδια η Ολγκίν προσδιόριζε, σε συνομιλητές της, τη διεξαγωγή της άτυπης πολυμερούς. Όλες οι πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας συμφωνούσαν ότι η άτυπη πολυμερής θα συγκαλούνταν είτε την τελευταία εβδομάδα του Ιούλη είτε την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου. Τελικά, την τελευταία εβδομάδα πραγματοποιήθηκε η επίσκεψη Γκουτέρες στην Κύπρο και όχι κάποια πενταμερής.

Οι ενέργειες της Ολγκίν παρ’ ολίγον να αφήσουν εκτεθειμένο τον Γκουτέρες, καθώς η Άγκυρα δεν υποχωρούσε ώστε να συμφωνήσει στην ανακοίνωση σύγκλησης της άτυπης πενταμερούς.

Καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η ίδια, μετά τις συναντήσεις της στις Βρυξέλλες, έσπευσε στην Άγκυρα για να συναντήσει εκ νέου τον Χακάν Φιντάν. Όπως σημειώνουν διπλωματικοί κύκλοι, με τους οποίους μίλησε ο Φιλελεύθερος το προηγούμενο διάστημα, υπό κανονικές συνθήκες δεν θα χρειαζόταν αυτό το ταξίδι στην Άγκυρα. Από τη στιγμή που ανακοινώθηκε η επίσκεψη Γκουτέρες, υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να υπάρχει ήδη θετική απάντηση από όλους τους εμπλεκόμενους, κάτι που θα επέτρεπε στον ΓΓ ΟΗΕ να προχωρήσει σε ανακοινώσεις.

Αντ’ αυτού χρειάστηκε ο ίδιος ο Αντόνιο Γκουτέρες να επικοινωνήσει με τον Χακάν Φιντάν, την Κυριακή, λίγες ώρες πριν έρθει στην Κύπρο, προκειμένου να εξασφαλίσει μια θετική απάντηση από την Τουρκία ώστε να προχωρήσει στις ανακοινώσεις που έκανε την Τετάρτη το μεσημέρι.

Οι καλές σχέσεις που διατηρούν ο Γκουτέρες και ο Φιντάν βοήθησαν, και έτσι σώθηκε η κατάσταση για τον Γενικό Γραμματέα, ο οποίος υπό άλλες συνθήκες θα έμενε εκτεθειμένος, καθώς μέχρι και την Κυριακή τίποτα από όσα ενδέχεται να είχαν συμφωνηθεί δεν είχε κλειδώσει ακόμα.

Κι αυτό, όπως λένε διάφορες πλευρές με τις οποίες συνομιλήσαμε, οφείλεται στο ότι η Ολγκίν δεν δείχνει τον ανάλογο ζήλο που απαιτείται σε μια δύσκολη αποστολή όπως το Κυπριακό.

Ερωτηματικά ως προς τη συνέχεια

Με την ίδια τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν απούσα, και με δεδομένη τη δήλωση του Αντόνιο Γκουτέρες ότι κατά την Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου τον Σεπτέμβριο δεν θα ασχοληθεί με την πενταμερή, προκύπτουν ερωτήματα ως προς τη συνέχεια και το πότε θα μπορεί να συγκληθεί μια νέα άτυπη πενταμερής.

  • Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε ότι θα γίνεται δουλειά μέσα στο καλοκαίρι, αλλά το ερώτημα είναι εάν η δουλειά που θα γίνει είναι αρκετή ώστε να προλάβει ο ΓΓ ΟΗΕ να συγκαλέσει μια άτυπη πολυμερή μέχρι το τέλος Αυγούστου.
  • Ένα πρόσθετο ερώτημα έχει να κάνει με το ρόλο της Τουρκίας. Μπορεί να απάντησε θετικά στον ΓΓ ΟΗΕ ως προς το να ανακοινώσει από τη Λευκωσία ότι έλαβε το «ΟΚ» απ’ όλους τους εμπλεκόμενους για να προχωρήσει στην ανακοίνωση σύγκλησης πολυμερούς, αλλά είναι σίγουρο ότι η Άγκυρα είναι έτοιμη να δεχθεί επανέναρξη διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό;
  • Εάν η Άγκυρα κάνει, προκύπτει ακόμα ένα ερώτημα για το τι μπορεί να πράξει υπό αυτές τις συνθήκες ο ΓΓ ΟΗΕ.

Ο ΓΓ μπορεί να μην αναφέρθηκε σε ημερομηνία σύγκλησης της άτυπης πολυμερούς, αλλά ήταν αρκούντως ξεκάθαρος ως προς το ότι αυτή θα πραγματοποιηθεί πριν από το τέλος της θητείας του. Αυτό ικανοποιεί τη Λευκωσία, η οποία έμεινε κατά τα άλλα ευχαριστημένη από τις τοποθετήσεις και το αποτέλεσμα της επίσκεψης Γκουτέρες.

Η τουρκική πλευρά δεν έδειξε ενθουσιασμό για το αποτέλεσμα αυτής της επίσκεψης. Μπορεί να ήταν θετική ως προς την πραγματοποίηση ανακοινώσεων, αλλά αυτό έχει προσθέσει βάρος στην ίδια, η οποία είναι εκ των πραγμάτων αναγκασμένη είτε να συμπλεύσει μέχρι τέλους με τον ΓΓ ΟΗΕ είτε να διαφοροποιηθεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Παράμετροι, συγκλίσεις και το τελευταίο μίλι στο Κυπριακό

Ολοκληρώνοντας το διήμερο των εντατικών επαφών του με τους δύο ηγέτες στην Κύπρο, ο Αντόνιο Γκουτέρες φρόντισε, φεύγοντας από το νησί, να κρατήσει το παράθυρο ανοιχτό. Όσα είπε στη δημοσιογραφική διάσκεψη κατέδειξαν ότι η προετοιμασία της πενταμερούς δεν ξεκινά από το μηδέν και ότι όσα επιτεύχθηκαν κατά τις προηγούμενες προσπάθειες στο Κυπριακό δεν διαγράφονται.

Τα τρία σημεία αναφοράς από την τοποθέτηση Γκουτέρες αφορούν τις παραμέτρους, τις συγκλίσεις και το τελευταίο μίλι που θα πρέπει όλοι να διανύσουν στο Κυπριακό. Ήταν δείγμα του ότι στάθηκε αρκούντως ξεκάθαρος πως δεν τίθεται θέμα απόκλισης από τις παραμέτρους των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό έχει σημασία, καθώς αρκετές κινήσεις και ιδέες έχουν σπρώξει τη διαδικασία, αλλά και όσα συζητούνται για το Κυπριακό, εκτός των παραμέτρων.

Οι συγκλίσεις και η αναφορά στο τελευταίο μίλι απαντούν ως προς το σημείο επανεκκίνησης στο Κυπριακό. Δηλαδή, οι συνομιλίες θα συνεχίσουν από εκεί όπου είχαν διακοπεί το 2017.

Οι τοποθετήσεις Γκουτέρες

Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών μίλησε για τη συναίνεση που έχει εξασφαλίσει, τόσο από τις δύο πλευρές στο νησί όσο και από τις εγγυήτριες δυνάμεις, ώστε να προχωρήσει σε συνάντηση 5+1 με επαρκή προετοιμασία ως προς την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και το ουσιαστικό περιεχόμενο, «επειδή δεν θέλω να γίνουν περισσότερες συναντήσεις 5+1 χωρίς αποτελέσματα». Όταν ρωτήθηκε για τον χρόνο της συνάντησης, είπε ότι δεν έχει οριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία.

  • «Με βάση τις συζητήσεις μας για την πορεία προς τα εμπρός, αποφάσισα να συγκαλέσω μία ακόμη συνάντηση 5+1, έπειτα από κατάλληλη προετοιμασία σε ό,τι αφορά τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί», ανέφερε.

Η τοποθέτηση αυτή του ΓΓ ΟΗΕ αποτελεί σαφή και άμεση αναφορά στο διαπραγματευτικό κεκτημένο, δηλαδή στις συγκλίσεις, στις κοινές αντιλήψεις και σε όλη την εργασία που είχε παραχθεί κατά τις προηγούμενες διαπραγματευτικές διαδικασίες. Επιπρόσθετα, στέλνει το μήνυμα ότι η προετοιμασία επί της ουσίας για τη νέα συνάντηση δεν θα ξεκινήσει από την αρχή και ότι όσα έχουν ήδη επιτευχθεί δεν διαγράφονται ούτε παρακάμπτονται.

  • «Θα εργαστούμε σε διαβούλευση με τις δύο πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιτυχία της συνάντησης», πρόσθεσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ.

Είπε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του είχε την ευκαιρία να ακούσει πολλούς Κυπρίους. «Το μήνυμά τους ήταν ξεκάθαρο. Θέλουν πρόοδο. Θέλουν να δουν τους ηγέτες τους να κάνουν συμβιβασμούς ώστε να διανύσουν αυτό το τελευταίο μίλι προς την επίλυση του Κυπριακού. Θέλουν ένα μέλλον στο οποίο αυτό το νησί δεν θα ορίζεται από τη διαίρεση, αλλά από τη συνεργασία, τις ευκαιρίες και την ειρήνη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι αυτό ήταν και το πνεύμα των «ειλικρινών και εποικοδομητικών συζητήσεών» του με τους δύο ηγέτες, τόσο χωριστά, όσο και από κοινού.

Μέσα από τις δηλώσεις του, ο Αντόνιο Γκουτέρες επιβεβαίωσε ουσιαστικά τη συνέχεια της διαδικασίας στο Κυπριακό. Επιπλέον, η αναφορά του στο «τελευταίο μίλι» παραπέμπει στο Κραν Μοντανά.