Ο Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνοντας το διήμερο εντατικών επαφών του με τους δύο ηγέτες στην Κύπρο φρόντισε φεύγοντας από το νησί να κρατήσει το παράθυρο ανοιχτό. Τα όσα είπε στη δημοσιογραφική διάσκεψη μετά και τη χθεσινή τριμερή συνάντηση με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Έρχιουρμαν κατέδειξαν ότι η προετοιμασία της πενταμερούς δεν αρχίζει από μηδενική βάση και όλα όσα επιτεύχθηκαν κατά τις προηγούμενες προσπάθειες στο Κυπριακό δεν διαγράφονται.
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών μίλησε για τη συναίνεση που έχει, τόσο από τις δύο πλευρές στο νησί, όσο και από τις εγγυήτριες δυνάμεις για να προχωρήσει σε συνάντηση 5+1, με επαρκή προετοιμασία όσον αφορά την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και το ουσιαστικό περιεχόμενο, «επειδή δεν θέλω να γίνουν περισσότερες συναντήσεις 5+1 χωρίς αποτελέσματα», ενώ, όταν ρωτήθηκε για το χρόνο της συνάντησης, είπε ότι δεν ορίστηκε συγκεκριμένη ημερομηνία.
«Με βάση τις συζητήσεις μας για την πορεία προς τα εμπρός, αποφάσισα να συγκαλέσω μία ακόμη συνάντηση 5+1, έπειτα από κατάλληλη προετοιμασία σε ό,τι αφορά τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί», ανέφερε.
- Η τοποθέτηση αυτή του ΓΓ ΟΗΕ αποτελεί σαφή και άμεση αναφορά στο διαπραγματευτικό κεκτημένο, δηλαδή στις συγκλίσεις, στις κοινές αντιλήψεις και όλη την εργασία που είχε παραχθεί κατά τις προηγούμενες διαπραγματευτικές διαδικασίες. Επιπρόσθετα, στέλνει το μήνυμα ότι η προετοιμασία επί της ουσίας για τη νέα συνάντηση δεν θα αρχίσει από μηδενική βάση και ότι όσα έχουν ήδη επιτευχθεί δεν διαγράφονται ούτε παρακάμπτονται.
«Θα εργαστούμε σε διαβούλευση με τις δύο πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιτυχία της συνάντησης», πρόσθεσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ.
Είπε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του είχε την ευκαιρία να ακούσει πολλούς Κυπρίους. «Το μήνυμά τους ήταν ξεκάθαρο. Θέλουν πρόοδο. Θέλουν να δουν τους ηγέτες τους να κάνουν συμβιβασμούς ώστε να διανύσουν αυτό το τελευταίο μίλι προς την επίλυση του Κυπριακού. Θέλουν ένα μέλλον στο οποίο αυτό το νησί δεν θα ορίζεται από τη διαίρεση, αλλά από τη συνεργασία, τις ευκαιρίες και την ειρήνη», ανέφερε, προσθέτοντας ότι αυτό ήταν και το πνεύμα των «ειλικρινών και εποικοδομητικών συζητήσεών» του με τους δύο ηγέτες, τόσο χωριστά, όσο και από κοινού.
Μέσα από τις δηλώσεις του ο Αντόνιο Γκουτέρες επιβεβαίωσε, κατά τρόπο ουσιαστικό, τη συνέχεια της διαδικασίας στο Κυπριακό. Επίσης αναφορά του στο τελευταίο μίλι θέλει να παραπέμψει στο Κραν Μοντανά.
Όχι Έρχιουρμαν στην πρόταση Γκουτέρες για οδοφράγματα
Συμβιβαστική πρόταση στο θέμα της διάνοιξης σημείων διέλευσης παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στην κοινή συνάντηση με τους δύο ηγέτες. Όπως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε από πηγές που γνωρίζουν καλά τα διαμειφθέντα στις συναντήσεις και οι οποίες μίλησαν στον Φιλελεύθερο, ο ΓΓ ΟΗΕ πρότεινε ταυτόχρονα άνοιγμα των σημείων διέλευσης Μιας Μηλιάς και Αθηένου.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια ελαφρώς διαφοροποιημένη πρόταση απ’ ό,τι είχε προταθεί πριν από έναν χρόνο στη Νέα Υόρκη, ως προς το δρόμο από την Αθηένου προς την περιοχή Αγλαντζιάς. Παράλληλα, η πρόταση για το συγκεκριμένο δρόμο ήταν να υπάρχουν μόνο δύο σημεία ελέγχου αντί για τα τρία που ζητούσε η τουρκοκυπριακή πλευρά.
Όπως αναφέρουν οι ίδιες πληροφορίες, κατά τη συνάντηση οι δύο ηγέτες έδωσαν τις εξής απαντήσεις ως προς τον «εύλογο συμβιβασμό», όπως το χαρακτήρισε ο ίδιος ο ΓΓ:
- Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης συμφώνησε με τη συμβιβαστική πρόταση του Αντόνιο Γκουτέρες και δήλωσε έτοιμος να το ανακοινώσει ο ΓΓ ακόμα και χθες, στη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου.
- Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν ήταν αρνητικός στην πρόταση του Γκουτέρες.
Το γεγονός αυτό δείχνει και την αδυναμία που υπάρχει από πλευράς Έρχιουρμαν να πάρει αποφάσεις σε τέτοια ζητήματα. Όπως είναι γνωστό, η Τουρκία δεν επιτρέπει σε κανέναν Τουρκοκύπριο ηγέτη να λαμβάνει αποφάσεις που επηρεάζουν τις θέσεις του τουρκικού στρατού ή τον τρόπο με τον οποίο αυτός επιθυμεί να ελέγχει την περιοχή.
Οι προτάσεις Νίκου Χριστοδουλίδη
Πηγές που γνωρίζουν το παρασκήνιο των συζητήσεων, μιλώντας στον Φ, αποκάλυψαν ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είχε προτείνει -στη συνάντηση με τον ΓΓ ΟΗΕ την Τρίτη- όπως συμπεριληφθούν μέτρα τα οποία αφορούν στο θέμα των αγνοουμένων, ούτως ώστε η ΔΕΑ να έχει πρόσβαση σε περισσότερους χώρους για ανασκαφή, καθώς και πρόσβαση στα αρχεία του τουρκικού στρατού, για να μπορεί να διερευνηθεί πλήρως το θέμα των αγνοουμένων.
Το θέμα συζητήθηκε και στη διάρκεια της συνάντησης των τριών, με τον Γενικό Γραμματέα να σημειώνει αυτή την πρόταση και να έχει θετική ανταπόκριση. Φαίνεται όμως, εκ του αποτελέσματος, ότι η άλλη πλευρά δεν ανταποκρίθηκε θετικά, αφού ο ΓΓ δεν έκανε καμία σχετική αναφορά στις δηλώσεις του.
Η δεύτερη πρόταση Χριστοδουλίδη, η οποία τέθηκε στην κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον ΓΓ ΟΗΕ, αφορά την Τουρκία. Συγκεκριμένα, έβαλε στο τραπέζι πρωτοβουλίες καλής θέλησης ή βήματα αμοιβαίου οφέλους μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Τουρκίας. Σύμφωνα με την πρόταση Χριστοδουλίδη, τα βήματα αυτά θα μπορούσαν να γίνονται μέσα από μια αμοιβαία προσέγγιση ανάμεσα στις δύο χώρες.
Καταλύτης η δική του παρέμβαση
Εκείνο που έκρινε το αποτέλεσμα, και την ανακοίνωση του ΓΓ ΟΗΕ ότι όλα τα μέρη συμφωνούν να προχωρήσουν στην προετοιμασία σύγκλησης μιας άτυπης πενταμερούς, ήταν η προσωπική παρέμβαση του ίδιου του Αντόνιο Γκουτέρες προς τον Χακάν Φιντάν.
Καθοριστική ήταν η τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα στον ΓΓ ΟΗΕ και τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, ένα τηλεφώνημα που έγινε δύο εικοσιτετράωρα μετά το ταξίδι Ολγκίν στην Άγκυρα. Η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ ΟΗΕ, παρά το γεγονός ότι είδε τον Φιντάν την περασμένη Παρασκευή, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει θετική απάντηση.
Αντίθετα, επικοινωνώντας με τον Φιντάν, ο ΓΓ ΟΗΕ κατάφερε να πάρει θετική απάντηση- γεγονός που του επέτρεψε να προχωρήσει στις ανακοινώσεις για τη συνέχιση της δικής του προσπάθειας στο Κυπριακό.
Διπλωματικές πηγές σημείωσαν ότι, σ’ αυτή τη φάση, ο Γκουτέρες πήρε το «ΟΚ» από τον Φιντάν για να προχωρήσει, αλλά τα πράγματα δεν έχουν κινηθεί ακόμη προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Όπως αναφέρουν πηγές που γνωρίζουν το παρασκήνιο των συζητήσεων, αυτή τη στιγμή υπάρχει η συγκατάθεση της Τουρκίας ώστε να ξεκινήσει η προετοιμασία μιας διευρυμένης συνάντησης. Ο ΓΓ ξεκαθάρισε προς τους συνομιλητές του ότι η επόμενη συνάντηση 5+1 θα πρέπει να είναι επιτυχημένη.
Ούτε λέξη για τις «νέες ιδέες»
Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από τις επαφές του Αντόνιο Γκουτέρες στο νησί είναι πως ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών δεν παρουσίασε ούτε μίλησε για «νέες ιδέες» ή για οτιδήποτε είχε δημοσιευθεί σχετικά το προηγούμενο διάστημα σε κυπριακά, τουρκικά και βρετανικά μέσα ενημέρωσης.
Η συζήτηση θα γίνει επί των παραμέτρων του γνωστού πλαισίου Γκουτέρες, χωρίς το ίδιο να αποτελεί σημείο αναφοράς. Πηγή που ήταν παρούσα στις συζητήσεις των τελευταίων δύο ημερών, ανέφερε στον «Φ» ότι αυτό που έθεσε ως στόχο του ο ΓΓ ΟΗΕ είναι πως όταν πάει στην πενταμερή να έχει ένα πλαίσιο επανέναρξης των συνομιλιών.
Σε κάθε περίπτωση, και ένεκα των γνωστών τουρκικών αντιδράσεων, το πλαίσιο αυτό δεν θα «βαφτιστεί» και δεν θα φέρει το όνομα του Γκουτέρες ή κάτι άλλο σχετικό. Σ’ αυτό το κείμενο θα περιληφθούν οι συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί, ή, όπως μας αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, οι αποκλίσεις που προκύπτουν από αυτές- δηλαδή τα σημεία όπου υπάρχουν διαφωνίες και δεν έχει επιτευχθεί σύγκλιση.
Ικανοποίηση για συζήτηση της ουσίας
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης στις πρώτες του δηλώσεις, ευθύς μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης, εμφανίστηκε ικανοποιημένος γιατί για πρώτη φορά μετά το Κραν Μοντανά συζητήθηκε η ουσία του Κυπριακού.
Στις δηλώσεις του ο ΠτΔ σημείωσε ότι κρατά τρία πράγματα από τις επαφές αυτές τις δύο μέρες, «τρία πολύ σημαντικά δεδομένα, ξεκινώντας από το γεγονός, γιατί αυτή είναι και η μεγάλη ουσία, ότι ο ΓΓ είναι απόλυτα δεσμευμένος και προς αυτή την κατεύθυνση εργάζεται, από τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ, αλλά και -αυτό είναι πολύ σημαντικό- το διαπραγματευτικό κεκτημένο, το τι έχει επιτευχθεί σε σχέση με την ουσία του Κυπριακού μέχρι και το Κραν Μοντανά», σημειώνοντας ότι «αυτό είναι το δεύτερο».
«Το τρίτο, να χαιρετίσω το γεγονός ότι όλοι -εμείς ήμασταν οι πρώτοι που το πράξαμε- έχουν ανταποκριθεί θετικά στη σύγκληση μιας διευρυμένης διάσκεψης η οποία φυσικά -και συμφωνούμε απόλυτα με τον ΓΓ των ΗΕ- πρέπει να είναι πετυχημένη και συνεχίζουμε σε συνεργασία και με την κα Ολγκίν, αλλά και την ΕΕ, για την οποία έκανε αναφορά στις συναντήσεις μας και σήμερα ο ΓΓ των ΗΕ, έτσι ώστε να προετοιμαστεί το έδαφος πηγαίνοντας σε αυτή τη διευρυμένη συνάντηση να έχουμε θετική ανακοίνωση για επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά».
Ξεκίνησε τις ερμηνείες ο Έρχιουρμαν
Πιο αισιόδοξος σε σχέση με πριν από την επίσκεψη Γκουτέρες, δήλωσε ο Τ/κ ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν, ο οποίος είπε ότι μπορεί να μην υπήρξε κάτι απτό, αλλά δημιουργήθηκε ένας συγκεκριμένος οδικός χάρτης που μπορεί να οδηγήσει σε μια διαδικασία. Θεωρεί σημαντική την επίσκεψη του ΓΓ του ΟΗΕ και τις αναφορές του σε μεθοδολογία και ΜΟΕ, που είναι δικές του θέσεις, είπε.
Ο κ. Έρχιουρμαν είπε ότι θεωρεί σημαντική και θετική την επίσκεψη του ΓΓ του ΟΗΕ για τέσσερις λόγους. Πρώτον επειδή είναι η πρώτη μετά από 16 χρόνια και σαφής ένδειξη της σημασίας που αποδίδει ο ΟΗΕ στο Κυπριακό. Δεύτερο, ο κ. Γκουτέρες συνοδευόταν από μεγάλη αντιπροσωπεία υψηλόβαθμων αξιωματούχων του ΟΗΕ. Τρίτον συνάντησε χωριστά τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη στον «νότο» και τον ίδιο στο γραφείο του στον «βορρά», κάτι που θεωρεί ότι είναι ένδειξη πως «οι δύο ηγέτες αντιμετωπίζονται ως ίσοι υπό την αιγίδα του ΟΗΕ». Τέταρτον, ο ΓΓ του ΟΗΕ ήρθε για να διευκολύνει τις συζητήσεις στη Λευκωσία, παραπέμποντας σε αυτό που ο ίδιος έλεγε ότι εάν υπάρχει πρόθεση και βούληση οι δύο ηγέτες μπορούν να συζητήσουν κάποια θέματα εδώ στη Λευκωσία και να βρουν λύση.
Διαφορετική ανάγνωση σε Αθήνα και Άγκυρα
Αθήνα και Άγκυρα αντέδρασαν κατά πολύ διαφορετικό τρόπο στα αποτελέσματα της επίσκεψης Γκουτέρες στην Κύπρο. Η Ελλάδα παραμένει σε ετοιμότητα να συμβάλει εποικοδομητικά για μια επιτυχημένη άτυπη συνάντηση, αναφέρει σε ανακοίνωσή του το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, τονίζοντας ότι σταθερός στόχος παραμένει η επίλυση του Κυπριακού, στο πλαίσιο των παραμέτρων που έχει θέσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Το Υπουργείο Εξωτερικών καλωσόρισε τις δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, σημειώνοντας ότι ο κ. Γκουτέρες «παραμένει σταθερά προσηλωμένος στην Αποστολή Καλών Υπηρεσιών που του έχει αναθέσει το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών προς την εξεύρεση μιας συνολικής, και στο πλαίσιο των παραμέτρων των Ηνωμένων Εθνών, δίκαιης και βιώσιμης λύσης του κυπριακού ζητήματος».
Στην Άγκυρα το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε πως εξακολουθεί να μην υπάρχει κοινό έδαφος μεταξύ των δύο πλευρών για λύση του Κυπριακού.
Σε ανακοίνωση που δημοσιοποίησε ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, και αναδημοσίευσε το ίδιο το Υπουργείο, η Άγκυρα αναφέρει ότι εκτιμά τις προσπάθειες που καταβάλλει ο ΓΓ του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για το Κυπριακό πριν τη λήξη της θητείας του.
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι σε μια περίοδο κατά την οποία «δεν υπάρχει ακόμη κοινό έδαφος για λύση» μεταξύ των δύο πλευρών, πρέπει να δοθεί έμφαση στην πρόοδο σε συγκεκριμένους τομείς συνεργασίας, στο πλαίσιο της διαδικασίας που ξεκίνησε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ το 2025.
Σύμφωνα με την τουρκική πλευρά, η πρόοδος σε ζητήματα συνεργασίας μπορεί να συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Παράλληλα, η Άγκυρα εξαπολύει επίθεση κατά της ελληνοκυπριακής πλευράς, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει συγκεκριμένη προοπτική λύσης όσο δεν αλλάζει, όπως υποστηρίζει, η «αδιάλλακτη στάση» της και όσο δεν τερματίζονται ενέργειες που, κατά τον τουρκικό ισχυρισμό, επηρεάζουν αρνητικά και την ασφάλεια της περιοχής.
Το ΥΠΕΞ απορρίπτει εκ νέου τα μοντέλα λύσης που δοκιμάστηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες, αναφέροντας ότι έχουν «εξαντληθεί» και ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
Η ανακοίνωση επαναφέρει την πάγια θέση της Άγκυρας ότι μια «δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση» μπορεί να επιτευχθεί μόνο με βάση τις πραγματικότητες στο νησί και στη βάση της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων.
