Συνάντηση Χριστοδουλίδη – Έρχιουρμαν: Οι δύο διαφορετικές αναγνώσεις της μεθοδολογίας στο Κυπριακό

Νίκος Χριστοδουλίδης και Τουφάν Έρχιουρμαν θα πραγματοποιήσουν στις 4 το απόγευμα την πρώτη τους κατ’ ιδίαν συνάντηση, μετά και την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο τον περασμένο Ιούλιο. Οι προσδοκίες της συνάντησης είναι πολύ χαμηλές, με την μπάλα να βρίσκεται στην πλευρά του Τουφάν Έρχιουρμαν, ο οποίος καλείται να αποδείξει εάν μπορεί να ξεπεράσει τους περιορισμούς που του θέτει η Άγκυρα.

Σχεδόν ένα μήνα μετά την επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες στο νησί δεν έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής κάποια εξέλιξη η οποία να καταδεικνύει ότι υπάρχει βελτίωση ή έγινε κάποιο βήμα σύμφωνα και με τα όσα ο Γενικός Γραμματέας είχε ζητήσει.

Η από πλευράς Ηνωμένων Εθνών καταγραφή των συγκλίσεων, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί. Η παρουσίαση ανάλογου εγγράφου θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην όλη διαδικασία και στην πραγματοποίηση ενός πιο ουσιαστικού διαλόγου ανάμεσα στις δύο πλευρές. Μέσα από την καταγραφή των συγκλίσεων θα διαφανούν και οι εκκρεμότητες ή αποκλίσεις που συνεχίζουν να υπάρχουν και επί αυτών να ξεκινήσει συζήτηση. Αν και σύμφωνα με όλες τις πληροφορίες η καταγραφή φαίνεται να ξεκίνησε πριν ακόμα και από την επίσκεψη Γκουτέρες, μέχρι στιγμής δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί και για τα θέματα που αφορούν τις εσωτερικές πτυχές.

Στο θέμα των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης προωθήθηκαν και υλοποιήθηκαν μόνο εκείνα στα οποία η τουρκοκυπριακή πλευρά δεν ήγειρε εμπόδια ή δεν προσπαθούσε να τα χρησιμοποιήσει για άλλα οφέλη απ’ ό,τι ήταν και ο στόχος που εξ αρχής είχε τεθεί μέσα από την εφαρμογή τους. Επί προηγούμενης τουρκοκυπριακής ηγεσίας είχε επιχειρηθεί κάποια έργα να υλοποιηθούν στη λογική των «δύο κρατών» με αποτέλεσμα η προσπάθεια να οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Παρά την αλλαγή ηγεσίας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα από τον περασμένο Οκτώβρη δεν υπήρξε καμιά ουσιαστική εξέλιξη μέχρι στιγμής.

Σ’ ό,τι αφορά το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης η όλη προσπάθεια σκοντάφτει πρωτίστως στα εμπόδια που συνεχίζει να προβάλλει η Τουρκία, ως κατοχική δύναμη, και στην αδυναμία και του νυν ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, Τουφάν Έρχιουρμαν, για να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια. Όπως διαφάνηκε και καταγράφηκε και στις συναντήσεις που είχαν ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Έρχιουρμαν με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης άλλαζε τις τοποθετήσεις του, έβαζε νέους όρους δείχνοντας ότι αδυνατούσε να πάρει απόφαση, επιλέγοντας ταυτόχρονα να εξυπηρετήσει την Άγκυρα παρεμποδίζοντας την όποια συμφωνία.

Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών κατά την εδώ επίσκεψή του είχε μιλήσει για μεθοδολογία, κάτι που ο Τουφάν Έρχιουρμαν έσπευσε να διατυμπανίσει ότι πρόκειται περί δικαίωσης της πολιτικής του στο Κυπριακό. Ωστόσο, αυτό που ο ΓΓ του ΟΗΕ είχε ζητήσει είναι οι δύο πλευρές στην Κύπρο, αλλά και οι εγγυήτριες δυνάμεις, να προχωρήσουν στο να συμφωνήσουν τη μέθοδο εκείνη που θα τους οδηγήσει σε μια νέα συνάντηση 5+1. Συνάντηση για την οποία ο Αντόνιο Γκουτέρες ξεκαθάρισε πως θα συγκληθεί, προκειμένου να ανακοινώσει επανέναρξη των συνομιλιών.

Η θέση του Τουφάν Έρχιουρμαν

Αυτό διαφέρει κατά πολύ από τη μεθοδολογία που προβάλλει ο κατοχικός ηγέτης που χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: (α) όροι και πλαίσιο, (β) αποφυγή τυπικών διαδικασιών, (γ) μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, και (δ) συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων.

Ο Έρχιουρμαν αξιώνει, θέματα όπως η πολιτική ισότητα να μην τεθούν υπό διαπραγμάτευση και η διαδικασία να μην αποτελεί «διαπραγμάτευση για χάρη της διαπραγμάτευσης», επίσης ζητά σύγκληση της πενταμερούς μετά από κατάλληλη προετοιμασία και σαφείς κανόνες όπως είναι η μη επιστροφή στο σημερινό στάτους για τους Τουρκοκύπριους εάν οι συνομιλίες ναυαγήσουν λόγω ελληνοκυπριακής υπαιτιότητας. Επιπρόσθετα για τα ΜΟΕ ο Έρχιουρμαν προτάσσει το θέμα των οδοφραγμάτων (χωρίς ωστόσο να κάνει κινήσεις για να μπορούν να ανοίξουν) ενώ έχει ισχυρή θέση πως η λύση θα πρέπει να εγκριθεί από τα εμπλεκόμενα μέρη και την Τουρκία.

Από την πλευρά του ο Νίκος Χριστοδουλίδης βλέπει τη μεθοδολογία μέσα από τη δημιουργία ενός σαφούς και δομημένου πλαισίου υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο θα συνδέει άμεσα στις προηγούμενες συγκλίσεις με την ουσία των συνομιλιών ενόψει μιας διευρυμένης διάσκεψης.

Η θέση του Νίκου Χριστοδουλίδη

Η θέση Χριστοδουλίδη χωρίζεται σε τρία μέρη: (α) σύνδεση με συγκλίσεις, (β) προετοιμασία διευρυμένης, και (γ) συνεχείς διαβουλεύσεις.

Για την ελληνοκυπριακή πλευρά, η μεθοδολογία, όπως τέθηκε και στις συζητήσεις με τον ΓΓ ΟΗΕ, θεωρείται ως αλληλένδετη με τις μέχρι τώρα συγκλίσεις και τα ανοιχτά ζητήματα ουσίας. Όσον αφορά την προετοιμασία μιας διευρυμένης διάσκεψης, στόχος της Λευκωσίας είναι η καταγραφή και η αποσαφήνιση του εδάφους (συμπεριλαμβανομένου και του σχετικού εγγράφου συγκλίσεων), ώστε να διασφαλιστεί ότι μια ενδεχόμενη διευρυμένη συνάντηση ή διάσκεψη θα έχει στέρεη βάση και προοπτική επιτυχίας και δεν θα αποτελέσει μια διαδικασία χωρίς αντικείμενο. Τέλος, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης έχει πολλές φορές διαμηνύσει ότι η μεθοδολογία θα πρέπει να υπηρετεί την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο που διακόπηκαν, αξιοποιώντας παράλληλα τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.