Κώστας Βενιζέλος: Ούτε η ηλιθιότητα δεν πρέπει να συγχωρείται στην Ιστορία της Κύπρου

Ο πολύπειρος και έγκριτος δημοσιογράφος, με αφορμή το νέο του ογκώδες βιβλίο «Ένοχος – Η εντολή του Κίσινγκερ, η εκτέλεση του πραξικοπήματος από τον Ιωαννίδη και η εισβολή των Τούρκων το 1974», που μόλις κυκλοφόρησε από τις «Εκδόσεις Ρίζες», σε συνεργασία με τον Μιχάλη Ιγνατίου, και τις μεγάλές αποκαλύψεις που περιλαμβάνονται σε αυτό, παραθέτει με ψυχραιμία όσα προηγήθηκαν, αλλά και όσα έπονται του Κυπριακού προβλήματος και των πρωταγωνιστών του – στην Κύπρο, στην Ελλάδα και, κυρίως, στις Η.Π.Α.

–Ποιος είναι ο «ένοχος» για όσα εξελίχθηκαν στην Κύπρο, πριν και κατά τη διάρκεια του 1974; Ή, για να σας το κάνω σαφέστερο: Είναι μόνο ο Κίσινγκερ; Θα μου επιτρέψετε να μην απαντήσω ευθέως. Όχι επειδή θέλω να καλύψω τον ένοχο. Αντίθετα, αναλώσαμε αρκετό χρόνο με την έρευνα μας, για να απαντήσουμε -τεκμηριωμένα- ποιος, ποιοι κατέστρεψαν τον τόπο μας. Και δεν θα απαντήσω ευθέως, επειδή είναι σημαντικό για μένα, ο αναγνώστης, διαβάζοντας το βιβλίο και τα στοιχεία που παρατίθενται, να οδηγηθεί στα δικά του συμπεράσματα. Να πάμε, όμως, στο διά ταύτα. Είχε ευθύνες ο πάλαι ποτέ Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, ο πανίσχυρος Κίσινγκερ; Προφανώς. Ευθύνες είχε και ο δικτάτορας, Δημήτριος Ιωαννίδης. Αλλά και ο πράκτορας της CIA, Γκας Αβρακώτος. Ο Αβρακώτος ήταν ελληνικής καταγωγής και είναι αυτός ο οποίος έδωσε τις οδηγίες στον Ιωαννίδη για τη διενέργεια του πραξικοπήματος της 15^ης Ιουλίου για την ανατροπή του Μακαρίου – άναψε το πράσινο φως. Ευθύνες έχουν και όσοι διά της τρομοκρατικής παράνομης οργάνωσης, ΕΟΚΑ Β’, υπονόμευσαν το κράτος και τη χώρα. Οι ευθύνες, βέβαια, δεν είναι ίδιες για όλους. Άλλοι είναι οι εμπνευστές των σχεδίων κι άλλοι οι εκτελεστές. Και υπάρχουν και κάποιοι χρήσιμοι ηλίθιοι. Σε σχέση με τους τελευταίους, άλλοθι δεν μπορεί να δοθεί σε κανέναν! Γιατί όλοι γνώριζαν τι θα επακολουθούσε ενός πραξικοπήματος στην Κύπρο – Τουρκική εισβολή. Συνεπώς ούτε η ηλιθιότητα δεν συγχωρείται.

–Πάντως για τους περισσότερους από τους Κύπριους αλλά και Ελλαδίτες, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών των Η.Π.Α. φέρει το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης της καταστροφής της Κύπρου, του πραξικοπήματος και της εισβολής – πώς όλοι οι άλλοι ήταν απλώς «πιόνια» σε μία σκακιέρα ήδη σημαδεμένη από εκείνον. Με βάση την πολυετή έρευνα που κάνατε με τον Μιχάλη Ιγνατίου και τα έγγραφα που παρουσιάζετε στο πολυσέλιδο βιβλίο σας, αυτή η άποψη ενισχύεται ή όχι; Και, με ποιο τρόπο; Ο Χένρι Κίσινγκερ είναι ο άνθρωπος που πάτησε το κουμπί για το πραξικόπημα και την εισβολή. Θεωρούσε τον Μακάριο ως μεγάλο εμπόδιο και επικίνδυνο για τους σχεδιασμούς και τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Την ίδια ώρα, θα πρέπει να αναφέρουμε, επίσης, ότι δεν συμπαθούσε καθόλου τον Μακάριο. Τον μισούσε. Τον ενοχλούσε, τον εκνεύριζε και ως εκ τούτου, ναι, ήθελε να τον «εξαφανίσει». Προφανώς και στην παγκόσμια πολιτική, οι πολιτικές δεν καθορίζονται από τις προσωπικές σχέσεις, τις συμπάθειες και αντιπάθειες. Αλλά κι αυτές παίζουν το ρόλο τους. Επηρεάζουν. Ο Κίσινγκερ πάντως, στην χρονική συγκυρία της πιο κρίσιμης περιόδου για την Κύπρο, ήταν πανίσχυρος. Ο Πρόεδρος Νίξον ήταν «φευγάτος» – κάτω από το βάρος του σκανδάλου Γουότεργκεϊτ δεν ασχολείτο με οτιδήποτε άλλο εκτός από το να διασωθεί ο ίδιος. Ο Κίσινγκερ καθόριζε πολιτική και λάμβανε αποφάσεις, χωρίς να δίνει εξηγήσεις στον Πρόεδρο. Έλεγχε και την CIA. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών καθόριζε το παιχνίδι, την μεγάλη εικόνα. Και, ναι, ήταν ο άνθρωπος-κλειδί, εκείνος που αποφάσιζε και καθόριζε την μοίρα, όχι μόνο των Η.Π.Α., αλλά κι άλλων χωρών.

–Νομίζετε πως θα ήταν διαφορετική η εξέλιξη της Ιστορίας αν ο Κίσινγκερ δεν είχε «βοηθηθεί» από τις «φιλοδοξίες» και τις μικροπολιτικές σε Ελλάδα και Κύπρο – ή, έτσι κι αλλιώς, η διχοτόμηση της Κύπρου είχε προαποφασιστεί από τον Κίσινγκερ και τους συνεργάτες του, και αυτό θα γινόταν με κάθε τίμημα; Η διεθνής πολιτική καθορίζεται στη βάση των συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων. Παίζουν ρόλο οι συμπεριφορές των μικρών; Σαφώς. Αξιοποιούν λάθη; Προφανώς. Σε ό,τι αφορά στην Κύπρο και στην Ελλάδα, οι Αμερικανοί αξιοποίησαν την ηλιθιότητα των χουντικών. Κάποιοι, βέβαια, εξ εκείνων ήταν πράκτορες των Αμερικανών – δεν ήταν απλώς πιόνια, αλλά υπηρετούσαν πιστά τα αμερικανικά αφεντικά και συμφέροντα. Στην Κύπρο, το νεαρό κράτος, με πρόδηλη την έλλειψη εμπειρίας και με μειωμένα αντανακλαστικά σε ό,τι αφορά τη διεθνή πολιτική, την αξιολόγηση των συγκυριών και των συμφερόντων, διέπραξε λάθη. Δεν υπολόγισε ή δεν κατανόησε το διεθνές περιβάλλον. Σε μια περίοδο έντασης μεταξύ των διαφόρων διεθνών παικτών, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, τα δεδομένα δεν σταθμίστηκαν σωστά, ενώ υποβαθμίσθηκαν κίνδυνοι. Την ίδια ώρα, ωστόσο, κατά την άποψη μας -του Μιχάλη και εμένα-, δύσκολα θα μπορούσε να αποτραπεί μια προδιαγεγραμμένη πορεία. Χωρίς, βέβαια, να υποστηρίζω ότι δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν πραξικόπημα και εισβολή. Και στα δυο εγκλήματα υπήρξε και βοήθεια εκ των έσω. Με διαφορετικές συγκυρίες, με διαφορετικά πολιτικά δεδομένα στις Η.Π.Α., σε Ελλάδα και την Κύπρο, η πορεία των πραγμάτων θα μπορούσε να εξελιχθεί διαφορετικά. Έχει αναφερθεί δε, πολλές φορές, ότι η επιστολή Μακαρίου προς Γκιζίκη, στις 2 Ιουλίου, προκάλεσε το πραξικόπημα. Ήταν τότε που ο Μακάριος ζητεί ανάκληση των Ελλήνων αξιωματικών και είχε καταγγέλλει ότι πίσω από τις απόπειρες δολοφονίας του βρίσκονται άνθρωποι της χούντας. Ο Αρχηγός Ναυτικού, Πέτρος Αραπάκης, είχε καταθέσει, ωστόσο, στο Φάκελο της Κύπρου, ότι η επιστολή δεν επηρέασε και ότι το πραξικόπημα ήταν προαποφασισμένο.

–Γιατί, όμως, υπήρχε αυτό το αρνητικό κλίμα για την Κύπρο, ήδη από το 1964, με βάση την έρευνά σας; Ενισχύθηκε αυτό από το γεγονός πως στη ηγεσία της Κύπρου βρισκόταν ο Μακάριος Γ’, που άλλοι ήθελαν να παραμείνει στην Προεδρία της Κύπρου και άλλοι όχι; Ή δεν διαδραμάτισε κανένα ρόλο αυτό, ως προς τα σχέδια των Η.Π.Α. για το μέλλον της Κύπρου; Το θέμα δεν ήταν εσωτερικό. Εσωτερικό ήταν στο βαθμό πουβοηθούσε και τα σχέδια των τρίτων. Ο Μακάριος ήταν μια ισχυρή προσωπικότητα. Αμφισβητείτο εσωτερικά από μια μικρή μερίδα. Δεν τον ήθελαν οι Αμερικανοί για τους λόγους που ήδη εξηγήσαμε. Τα σχέδια των Αμερικανών, που στόχευαν στην εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων, αλλά και στη συνοχή της Συμμαχίας, του ΝΑΤΟ, περνούσαν μέσα από την απομάκρυνση του Μακάριου. Θα μπορούσαν να υλοποιηθούν χωρίς την απομάκρυνση κανενός, εάν θεωρούσαν πως εξέλειπε κάθε κίνδυνος. Συνεπώς, τα σχέδια θα υλοποιούνταν είτε βίαια είτε όχι – δεν θα άφηναν την Κύπρο να ξεφύγει από το δυτικό «μαντρί». Κατά την άποψη μου, τέτοια πρόθεση δεν υπήρχε, αλλά οι Αμερικανοί, το ΝΑΤΟ, δεν το ρίσκαραν.

–Προσπαθήσατε ποτέ, πριν από το θάνατό του, το 2023, να προσεγγίσετε τον Κίσινγκερ για μία εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη – με το επιχείρημα πως ίσως να κατάφερνε να ανατρέψει την εικόνα που είχαν γι’ αυτόν Κύπριοι και ελλαδίτες ως «ο κακός δαίμονας» και «ενορχηστρωτής» της καταστροφής της Κύπρου; Περί τα τέλη του 2001, επιχειρήθηκε μια προσέγγιση-επικοινωνία με τον Κίσινγκερ. Ο Μιχάλης Ιγνατίου απευθύνθηκε προς τον πρώην Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών με επιστολή, με την οποία ζητούσε συνάντηση. Το αίτημα αυτό δεν έγινε αποδεκτό. Στη συνέχεια, του στάλθηκαν έγγραφα, τα οποία καταγράφονται συνομιλίες του και οδηγίες του, για να επιβεβαιώσει τη γνησιότητα τους. Σε αυτές τις επιστολές ανταποκρίθηκε, δια την ιδιαιτέρας του. Επιβεβαίωσε την γνησιότητα των εγγράφων. Ήταν δικά του. Δεν είχαμε καμία αμφιβολία επί τούτου. Η αποστολή των εγγράφων με αίτημα να τα επιβεβαιώσει ήταν και μια προσπάθεια να υπάρξει μια επικοινωνία με απώτερο στόχο να δημιουργηθεί κανάλι επικοινωνίας. Τούτο δεν επιτεύχθηκε. Πρέπει να αναφερθεί ότι για τη σύνταξη των επιστολών επιστρατεύσαμε τη σύζυγο του Μιχάλη, την Dody, καθηγήτρια δημοσιογραφίας και δημοσιογράφο, σε κορυφαία αμερικανικά ΜΜΕ. Είναι δεύτερης γενιάς Ελληνίδα της Αμερικής κι αυτό έχει σημασία. Γνωρίζει πως λειτουργεί το σύστημα. Θέλαμε να αποφύγουμε οποιαδήποτε κίνηση, που θα τίναζε τις όποιες γέφυρες επικοινωνίας θα μπορούσαν να δημιουργηθούν. Είναι σαφές πάντως πως ο Κίσινγκερ ενοχλείτο για το κλίμα που υπήρχε στον ελληνικό χώρο έναντι του. Αυτή είναι μια δική μου προσωπική μου αντίληψη. Λόγω αυτού, δεν ήθελε να κουβεντιάζει για την Κύπρο και την Ελλάδα. Και τούτο φαινόταν. Ήταν προσωπική του επιλογή. Ο Μιχάλης, ζώντας στις ΗΠΑ, και δουλεύοντας ως δημοσιογράφος-ανταποκριτής είχε την ευκαιρία να «συνυπάρξει» σε δημόσιους χώρους με τον Χένρι Κίσιγκερ. Ήταν απλησίαστος. Όταν άκουγε ότι κάποιος ήταν Έλληνας, άλλαζε ύφος. Απέφευγε όπως ο διάβολος το λιβάνι να μιλά για την Κύπρο και το 1974. Ενοχές; Ενδεχομένως. Αναγνώριση λαθών; Δεν το πιστεύω. Αυτοκριτική; Ουδέποτε το έπραξε τούτο.

-Και για το τέλος, με βάση την έρευνά σας, τη μεγάλη σας πείρα και ακολουθώντας το μόττο που λέει πως «η Ιστορία επαναλαμβάνεται», ποια πιστεύετε πως θα είναι η εξέλιξη του Κυπριακού; Ή, μήπως, και αυτή είναι προαποφασισμένη; Δεν ζω στον κόσμο της συνωμοσίας. Αλλά προφανώς και κάποια από τα σχέδια για την Κύπρο είναι προαποφασισμένα, ακόμη και πριν από την εισβολή και προσαρμόσθηκαν στη «νέα κατάσταση πραγμάτων». Έχουν περάσει 52 χρόνια και θεωρώ πως δεν αιφνιδιαζόμαστε πλέον για κινήσεις, πρωτοβουλίες και περιεχόμενο ιδεών για το Κυπριακό. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, ενόψει της αποχώρησής του από τη θέση αυτή φέτος και επειδή σε άλλα διεθνή θέματα δεν έχει ρόλο, δεν του άφησαν πεδίο δράσης, θεώρησε ότι πρέπει να κάνει κάτι για την Κύπρο πριν λήξη η θητεία του. Εάν στοιχημάτιζα, δεν θα έπαιζα τα λεφτά μου στην επιτυχία της προσπάθειας. Δύσκολα βλέπω ανατροπές, εκτός κι εάν ο κ. Γκουτέρες, διαθέτει το μαγικό ραβδί. Άλλωστε, ο Γκουτέρες και η Ολγκίν διαμορφώνουν άποψη και ιδέες από το παρελθόν – στα «άδυτα» του Φόρεϊν Όφις υπάρχουν στοίβες από ιδέες, με έντονη την «εποικοδομητική ασάφεια». Και φάνηκε, από τα όσα έχουν διαρρεύσει, ότι αξιοποιούνται ιδέες, που δοκιμάστηκαν ξανά. Ο χρόνος σαφώς και δεν είναι υπέρ μας, πλην όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να συζητούμε στη βάση των αποτελεσμάτων της εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής. Ξέρετε γιατί οι Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου δεν δούλεψαν; Επειδή περιείχαν στρεβλώσεις και ήταν δυσλειτουργικές. Ε, δεν μπορούν να γίνονται τα ίδια λάθη. Η λύση που θα προκύψει είτε θα λειτουργήσει, είτε θα διαιωνίζονται τα προβλήματα και οι περιπέτειες. Από εμάς θα εξαρτηθεί κατά πόσο η Ιστορία, ειδικά η κακή της πλευρά, δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Info: