Οι γειτονιές στο Μαχαλάρτ ενώνουν τις φωνές της Λάρνακας

Παραστάσεις στον δρόμο, περίπατοι και ξεναγήσεις, μουσικές και θεατρικές δράσεις, εργαστήρια, φωτογραφία, κινηματογράφος και κοινωνικά συμμετοχικά έργα συναντούν τους κατοίκους στους δικούς τους τόπους και φέρνουν στο προσκήνιο τις γειτονιές και τις κοινότητες της πόλης μέσα από ένα πρόγραμμα που συνδέει την τέχνη με τον τόπο, τις ιστορίες και τους ανθρώπους του.

Στην οδό Πλούτωνος 71

Στην οδό Πλούτωνος, η μνήμη επιστρέφει μέσα από το θέατρο και τη μουσική. Το «Πλούτωνος 71» ξεκίνησε από ένα προσωπικό αρχείο μνήμης και εξελίχθηκε σε μια παράσταση για μια ολόκληρη γειτονιά και τους ανθρώπους της. Ο συγγραφέας του, Κώστας Μαννούρης θυμάται ότι άρχισε να γράφει το κείμενο την περίοδο της καραντίνας, χωρίς αρχικά να σκέφτεται την παρουσίασή του στο κοινό.

Ήταν μια προσπάθεια να καταγράψει ιστορίες της οικογένειας και της γειτονιάς, όπως τις είχε ζήσει ως παιδί του δημοτικού στην οδό Πλούτωνος. «Ήταν μια επιστροφή και μια μάλλον αμήχανη βύθιση στα ύδατα της παιδικότητας», σημειώνει. Στη συνέχεια, η προσωπική αυτή καταγραφή συνάντησε τη Σαλώμη Παρασκευά, που συνδέεται επίσης οικογενειακά με την Πλούτωνος, και μαζί τους προστέθηκαν μουσικοί, ηθοποιοί και ο σκηνοθέτης Πέτρος Χαραλάμπους. Έτσι, η προσωπική μνήμη μετατράπηκε σε συλλογικό έργο.

Το «Πλούτωνος 71» γίνεται, όπως λέει ο Μαννούρης, «ένας φόρος τιμής στους ανθρώπους του δρόμου», μια επιστροφή στη Λάρνακα της δεκαετίας του ’80 και ταυτόχρονα μια αναζήτηση εκείνων των στοιχείων που κάνουν έναν δρόμο γειτονιά.

Για τη Λειτουργό Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Ιδρύματος Πολιτιστικής Δημιουργίας για Παιδιά και Νέους Σαλώμη Παρασκευά, που υπογράφει τη μουσική διεύθυνση της παράστασης, η  Πλούτωνος γίνεται «το α και το ω», η «μάνα γειτονιά», η θύμηση και η επανοικειοποίηση ενός τόπου.

«Η μουσική και το ηχοτοπίο λειτουργούν σαν μια προσωπική διαδρομή μνήμης, προσκαλώντας το κοινό να ανατρέξει σε δικά του βιώματα. Η παράσταση επιστρέφει στις αυλές και τις βεγγέρες, στα καλοκαίρια, τους γάμους που έκλειναν τους δρόμους, στους έρωτες και τους θανάτους, στους ανθρώπους που πάσχιζαν για μια καλύτερη ζωή. Η οδός γίνεται έτσι μια «ωδή» στη συλλογική εμπειρία».

• Στην παράσταση συμμετέχουν οι ηθοποιοί Δημήτρης Αναγιωτός, Βαλάντω Χαραλάμπους και Γιούλα Μάλιου, ενώ επί σκηνής τους συνοδεύουν οι μουσικοί Ανδρέας Γεωργίου και Κυριάκος Κώστα. Το videoart επιμελείται ο Μιχαλάκης Γεωργίου.

Στη γειτονιά του Άη Γιάννη

Η πρώτη διοργάνωση του Μαχαλάρτ στον Άη Γιάννη ξεκίνησε το 2024, όταν το φεστιβάλ είχε διαφορετική ονομασία και εξελίχθηκε σε μια ετήσια γιορτή της κοινότητας. Ο εικαστικός Αντώνης Τζιαρίδης, υπεύθυνος της διοργάνωσης, περιγράφει τον βασικό στόχο ως τη δημιουργία «ενός ανοιχτού χώρου συνάντησης, έκφρασης και συμμετοχής, όπου ο πολιτισμός γίνεται μέρος της καθημερινής ζωής».

Στις 8, 9 και 10 Οκτωβρίου, το Μαχαλάρτ – Φεστιβάλ Πολιτισμού Άη Γιάννη επιστρέφει με ένα πολυθεματικό πρόγραμμα. Η κινηματογραφική βραδιά της Πέμπτης ανοίγει το φεστιβάλ με την ταινία The Old Oak του Ken Loach. Την Παρασκευή, ένας καλλιτεχνικός περίπατος διασχίζει τη γειτονιά, συναντώντας μουσική, θέατρο, σύγχρονο χορό, φωτογραφία και προβολές.

Παράλληλα, η πλατεία μετατρέπεται σε χώρο συμμετοχής, με εργαστήρια εκτύπωσης, συλλογικό εικαστικό έργο, μουσικό εργαστήρι ρυθμού και live cooking. Η βραδιά ολοκληρώνεται με συναυλία των THE TEASE, ενώ το Σάββατο το φεστιβάλ επιστρέφει στη μορφή του «καφενείου», με καφέ, κεράσματα και ανοιχτή συζήτηση για το ίδιο το Μαχαλάρτ.

Ο περίπατος και η ξενάγηση παραμένουν, όπως σημειώνει ο Τζιαρίδης, σταθερό στοιχείο της διοργάνωσης: ένας τρόπος για να γνωρίσει ο επισκέπτης όχι μόνο την αρχιτεκτονική της περιοχής, αλλά και τις ιστορίες της.

Η ιστορία περπατά «παθκιά παθκιά»

Η ομάδα «Παθκιά Παθκιά» δημιουργήθηκε μέσα από το Λάρνακα 2030 με αφετηρία τη συνάντηση ανθρώπων που μεγάλωσαν στον νεοσύστατο Δήμο Δρομολαξιάς–Μενεού. Από τον Νοέμβριο του 2024 μέχρι τον Νοέμβριο του 2025 πραγματοποιήθηκαν πέντε θεματικοί περίπατοι σε Περβόλια, Κίτι, Δρομολαξιά, Μενεού και Τερσεφάνου.

Οι περίπατοι αποτέλεσαν μια διαδικασία συλλογής και καταγραφής της προφορικής ιστορίας. Οι αφηγήσεις των κατοίκων αποκάλυψαν παλιές καλλιέργειες, περιβόλια, μονοπάτια, πηγάδια, λαγούμια, ανεμόμυλους, αλακάτια, επαγγέλματα και χώρους που έχουν αλλάξει ή εξαφανιστεί.

Η Έλενα Βόλινα εξηγεί ότι μέσα από τις διαδρομές αναδείχθηκαν τόσο οι αλλαγές στο τοπίο και την αγροτική οικονομία, όσο και ανάμεσα στα χωριά. Οι κοινότητες δεν λειτουργούσαν απομονωμένα· υπήρχαν ανταλλαγές προϊόντων και γνώσεων, κοινές εμπειρίες και αλληλεπιδράσεις.

Ιδιαίτερη θέση στις αφηγήσεις έχουν οι προσωπικές μαρτυρίες, όπως η συνύπαρξη Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, το εμπόριο με τις καμήλες, οι εργατικές κινητοποιήσεις, ο αγώνας για τη δημιουργία σχολείων και για τη μόρφωση των κοριτσιών, αλλά και οι μικρές καθημερινές πρακτικές που συνθέτουν τη συλλογική ιστορία ενός τόπου.

Το Μαχαλάρτ Περβόλια – Κίτι, στις 7 και 8 Νοεμβρίου, μεταφέρει αυτή την έρευνα σε ένα διήμερο πολιτιστικό πρόγραμμα. Περιλαμβάνει περιπάτους, αφήγηση, θέατρο, κινηματογράφο, μουσική, παιχνίδι, κεραμική και δημιουργικές δράσεις.

Συνοικισμός: η μνήμη ως πράξη συνάντησης

Μια διαφορετική, αλλά εξίσου ουσιαστική διάσταση αποκτά το Μαχαλάρτ στους Αγίους Αναργύρους. Οι συνοικισμοί δημιουργήθηκαν για να στεγάσουν ανθρώπους που έχασαν τον τόπο και το σπίτι τους. Κουβαλούν, επομένως, ένα ιδιαίτερο κοινωνικό και συμβολικό βάρος, αφού είναι χώροι απώλειας, αλλά ταυτόχρονα χώροι επανεκκίνησης.

Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Λάρνακα 2030 Κέλλυ Διαπούλη -που δημιουργεί το πρότζεκτ με την Μαρία Κουμπάρου, Λειτουργό Καλλιτεχνικού Προγράμματος – περιγράφει τους συνοικισμούς ως «σύμβολα ανθρωπιάς» και υπογραμμίζει ότι οι ιστορίες των κατοίκων τους είναι ζωντανές μαρτυρίες απώλειας, αξιοπρέπειας, δύναμης και νέας αρχής.

Από αυτή την αφετηρία γεννήθηκε το έργο Συνοικισμός, που επιχειρεί να μετατρέψει αυτές τις ιστορίες σε υλικό καλλιτεχνικής δημιουργίας. Καλλιτέχνες καλούνται να γνωρίσουν τη γειτονιά και τους ανθρώπους της και να δημιουργήσουν μαζί τους έργα γύρω από τον εκτοπισμό, τη μνήμη και τη δύναμη της επανεκκίνησης.

Η πρώτη αυτή συνάντηση πραγματοποιείται φέτος στον Συνοικισμό Αγίων Αναργύρων, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου MedSEA – Socially Engaged Arts in the Mediterranean Sea. Έξι καλλιτέχνες από την Κύπρο, την Τυνησία, τη Μάλτα, την Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και το Μαυροβούνιο θα ζήσουν για έναν μήνα στη γειτονιά, θα ακούσουν τις ιστορίες των κατοίκων και θα εργαστούν μαζί τους. Το αποτέλεσμα θα παρουσιαστεί στο πρώτο Φεστιβάλ Συνοικισμός, από τις 29 έως τις 31 Οκτωβρίου.

• Οι γειτονιές στο Μαχαλάρτ ενώνουν τις φωνές της Λάρνακας Παράσταση «Πλούτωνος 71»: 17, 18, 24 και 25 Οκτωβρίου, στις 8μ.μ., στην Αγίου Γεωργίου Κοντού 71.
• Φεστιβάλ Πολιτισμού Άη Γιάννη: 8, 9 και 10 Οκτωβρίου.
• Παθκιά Παθκιά: Περβόλια – Κίτι, στις 7 και 8 Νοεμβρίου.
• Φεστιβάλ Συνοικισμός: 29 έως 31 Οκτωβρίου.

Ελεύθερα, 04.10.2026