Η Κύπρος στον διάλογο για τη νησιωτικότητα μέσα από την έκθεση «Island Relations»

Τι σημαίνει να ζεις σε ένα νησί σήμερα; Πέρα από τη γεωγραφική του ιδιαιτερότητα, ένα νησί είναι ένας τόπος όπου συναντώνται άνθρωποι, ιστορίες, πολιτισμοί, υποδομές και περιβαλλοντικές συνθήκες.

Αυτή την ευρύτερη έννοια της νησιωτικότητας εξετάζει η διεθνής έκθεση «Island Relations», που παρουσιάστηκε στο Moise Palace του Τσρες (Cres) στην Κροατία, με τη συμμετοχή δύο ερευνητριών του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η έκθεση εγκαινιάστηκε στις 11 Σεπτεμβρίου και φιλοξενήθηκε στον ιστορικό χώρο έως τις 2 Οκτωβρίου. Αποτελεί προϊόν διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας τριών YUFE Fellows, δύο από τους οποίους δραστηριοποιούνται στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και μία στο Κέντρο Προηγμένων Μελετών Νοτιοανατολικής Ευρώπης του Πανεπιστημίου της Ριέκα.

Στην «Island Relations» η νησιωτικότητα δεν αντιμετωπίζεται ως συνώνυμο της απομόνωσης. Αντίθετα, τα νησιά παρουσιάζονται ως κόμβοι σχέσεων, όπου το τοπικό συναντά το παγκόσμιο, το υλικό το άυλο και η προσωπική εμπειρία τις ευρύτερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές.

Η Κύπρος μέσα από δύο διαφορετικές ματιές

Η Άνα Ρικιάρντι, μεταδιδακτορική ερευνήτρια MSCA-YUFE4 στο Εργαστήριο Έρευνας για την Κοινωνία και την Αστική Μορφή του Πανεπιστημίου Κύπρου, συμμετείχε με έρευνα που εξετάζει τις κοινωνικές και υλικές υποδομές του συστήματος υποδοχής μεταναστών στην Κύπρο.

Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως τα σύνορα, η κινητικότητα, η υποδοχή και η κοινωνική συνύπαρξη. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η Κύπρος εμφανίζεται όχι μόνο ως ένας νησιωτικός γεωγραφικός χώρος, αλλά και ως σημείο συνάντησης διαφορετικών πληθυσμών και διαδρομών.

Η Φεντερίκα Ντι Μπιάζε, μεταδιδακτορική ερευνήτρια MSCA-YUFE4 στην Ερευνητική Μονάδα ΑρχαιολογίαςτουΠανεπιστημίου Κύπρου, παρουσίασε έρευνα που αφορά την ψηφιακή αφήγηση από οργανισμούς πολιτιστικής κληρονομιάς μικρών μεσογειακών νησιών.

Η έρευνα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα ψηφιακά μέσα μπορούν να επηρεάσουν τη διαχείριση, την παρουσίαση και την επικοινωνία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Έτσι, το ζήτημα της νησιωτικότητας συνδέεται και με έναν ακόμη σύγχρονο προβληματισμό: πώς οι μικρές νησιωτικές κοινότητες αφηγούνται και διαχειρίζονται την πολιτιστική τους κληρονομιά σε ένα ολοένα και περισσότερο ψηφιακό περιβάλλον.

Η τρίτη συμμετοχή στην έκθεση ήταν της Ντομινίκ βαν ντε Κλούντερ, μεταδιδακτορικής ερευνήτριας YUFE στο Κέντρο Προηγμένων Μελετών Νοτιοανατολικής Ευρώπης του Πανεπιστημίου της Ριέκα. Η έρευνά της αφορά τις αφηγήσεις για την πλανητική ευημερία ενός ευρωπαϊκού δικτύου νησιωτικών κοινοτήτων με καθεστώς προστασίας του σκοτεινού ουρανού (dark-sky island communities).

Οι τρεις προσεγγίσεις δεν αφορούν το ίδιο αντικείμενο, συναντώνται όμως σε ένα κοινό ερώτημα: με ποιους τρόπους οι νησιωτικές κοινωνίες μετασχηματίζονται και πώς οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται στις σχέσεις των ανθρώπων με τον τόπο τους;

Από την απομόνωση στη σχέση

Η έννοια του islandness —της νησιωτικότητας— λειτουργεί έτσι ως ένα ευρύτερο πλαίσιο για ζητήματα που ξεπερνούν τα γεωγραφικά όρια ενός νησιού. Η μετανάστευση, η πολιτιστική κληρονομιά, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η βιωσιμότητα και η περιβαλλοντική αλλαγή αποκτούν διαφορετικές διαστάσεις όταν εξετάζονται μέσα από την εμπειρία των νησιωτικών κοινοτήτων.

Η «Island Relations» επιχειρεί ακριβώς να μετατοπίσει τη συζήτηση: αντί για τα νησιά ως απομονωμένες μονάδες, προτείνει να τα δούμε ως τόπους συνάντησης, αλληλεπίδρασης και μετασχηματισμού.

Σε αυτό το πλαίσιο, η έκθεση εξετάζει επίσης ζητήματα όπως η σχέση ανάμεσα στη διατήρηση και την καινοτομία, τα σύνορα και την κινητικότητα, τη δικαιοσύνη και το αίσθημα του ανήκειν. Διαφορετικές νησιωτικές εμπειρίες συνδέονται έτσι μέσα από ένα κοινό εκθεσιακό περιβάλλον.

Η έρευνα ως εκθεσιακή εμπειρία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η ίδια η μορφή της έκθεσης. Τα τρία ερευνητικά έργα δεν παρουσιάζονται απλώς ως ακαδημαϊκές εργασίες, αλλά συναντώνται μέσα από το εκθεσιακό μέσο, μεταφέροντας τη συζήτηση για τη νησιωτικότητα από το πανεπιστημιακό περιβάλλον σε έναν χώρο πολιτισμού.

Η συνεργασία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο και με τη χρηματοδότηση της YUFE (Young Universities for the Future of Europe), της ευρωπαϊκής πανεπιστημιακής συμμαχίας στην οποία συμμετέχουν ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.

Για το Πανεπιστήμιο Κύπρου, η συμμετοχή των δύο ερευνητριών δημιουργεί έναν ακόμη δίαυλο σύνδεσης της κυπριακής έρευνας με αντίστοιχες αναζητήσεις σε άλλα ευρωπαϊκά νησιωτικά και παράκτια περιβάλλοντα.