Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Τις έννοιες του θραύσματος, της αναδόμησης, της μνήμης και της φροντίδας διερευνούν οι δυο εικαστικοί καλλιτέχνες, μέσα από τα έργα που παρουσιάζουν στο Κυπριακό Μουσείο Κύπρου, λίγο πριν από τη μετεγκατάστασή του σε νέο χώρο.

Όσες φορές κι αν επισκεφθεί κάποιος το Αρχαιολογικό Μουσείο στη Λευκωσία, θα ανακαλύψει και θα μάθει κάτι καινούργιο για τις αρχαιότητες που φιλοξενεί από το 1909. Η έκθεση «With What Remains» (Με ό,τι απομένει), του Λεόντιου Τουμπουρή και του Ανδρέα Μαλλουρή, ήταν μια καλή αφορμή να περιηγηθούμε ξανά στο Μουσείο προτού μεταφερθούν οι συλλογές του στο νέο που ετοιμάζεται. Αναζητώντας τα έργα των σύγχρονων καλλιτεχνών, ο επισκέπτης θα σταθεί ξανά στις αρχαιότητες από τη νεολιθική εποχή μέχρι τις μέρες μας. Μιλήσαμε με τους καλλιτέχνες για το πώς προσέγγισαν τα αρχαία εκθέματα και πώς ανέπτυξαν ένα διάλογο ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν.

Λεόντιος Τουμπουρής, In a collapse, 2026. Φωτ. © Αντρέας Κλεάνθους

Ο Λεόντιος Τουμπουρής σημειώνει πως στο πλαίσιο της σύνδεσης του με το Μουσείο, το προσωπικό, τους χώρους και την ιστορία του, αντιλήφθηκε νωρίς πως η ενδιάμεση κατάσταση στην οποία βρίσκεται αυτή τη στιγμή είναι κάτι με το οποίο θα ήθελε να συνδιαλλαγεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. «Τα τέσσερα έργα που παρουσιάζω, τα οποία αντιλαμβάνομαι και σαν χειρονομίες, αποτελούν απόπειρες απόδοσης της μεταιχμιακότητας αυτής».

Το πρώτο είναι ένα επιτηδευμένα ημιτελές μνημείο που εγκατέστησε στο προαύλιο του Μουσείου, πάνω από τον κομμένο κορμό ενός φοίνικα. Είναι αφιερωμένο σ’ αυτόν τον φοίνικα που απεβίωσε πριν από δύο χρόνια, σχολιάζοντας παράλληλα τον ανθρωποκεντρισμό των μνημείων στον δημόσιο χώρο και τις διαδικασίες δημιουργίας τους. «Στο εσωτερικό, σωροί από κεραμικά χερούλια και χείλη αγγείων ως φανταστικά κτερίσματα, αφιερωμένα σε σώματα που δεν βρέθηκαν ποτέ, μεταβάλλουν τη χρονική γραμμικότητα μέσα στο Μουσείο και πραγματεύονται τις έννοιες του προσωρινού και της πολλαπλότητας», σχολιάζει ο καλλιτέχνης.

Ανδρέας Μαλλουρής, Philoctetes has an odious wound, 2026. Φωτ. © Αντρέας Κλεάνθους

Στο πιο χαμηλό επίπεδο του Μουσείου, ένα κείμενο μυθοπλασίας αφηγείται μια ιστορία επιμονής κατά τη διαδικασία ανασκαφής, με αναφορές στις μικροϊστορίες των εργατών ανασκαφών του Τμήματος Αρχαιοτήτων. Το κείμενο είναι εκτυπωμένο και διαθέσιμο για να το παίρνουν μαζί τους οι επισκέπτες. Η ιστορία θα εξελιχθεί σταδιακά κατά τη διάρκεια της έκθεσης με την προσθήκη καινούργιων κεφαλαίων.

Στο προαύλιο, ο καλλιτέχνης τοποθέτησε επίσης δύο γλάστρες με υπεδάφιο χώμα από τον κήπο του Μουσείου, το οποίο φροντίζει με την προσδοκία πως κάτι ενδέχεται να βλαστήσει. Για το έργο αυτό, με τίτλο «Progressively forgetting» εξηγεί: «Στην πρόσφατη δουλειά μου, με ενδιαφέρει η συνδιαλλαγή με τον βαθύ χρόνο (deep time), με αναφορές στον γεωλογικό χρόνο και σε συνάρτηση με τον χρόνο που βιώνουμε στο σώμα μας. Προσπαθώ να κατανοήσω την έννοια του λήθαργου, ως κατάσταση παύσης που συμπεριλαμβάνει την αναμονή, αλλά παράλληλα και τον συγχρονισμό με το περιβάλλον. Προς αυτή τη κατεύθυνση, πραγματοποίησα ανασκαφή με την καθοδήγηση του εργάτη ανασκαφών Γιάννη Χριστοφή, εστιάζοντας στη συλλογή υπεδάφιου χώματος που ενδέχεται να περιέχει σπόρους σε κατάσταση λήθαργου, σε μια προσπάθεια μετατόπισής μας από την ανθρωποκεντρική ανασκαφή στο χώμα και τη γη. Τοποθετήθηκε σε γλάστρες και αντιμετωπίζεται ως εύρημα το οποίο ποτίζω και φροντίζω κατά τη διάρκεια της έκθεσης. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα πείραμα που ευελπιστώ να ενεργοποιήσει διαλόγους με το προσωπικό του Μουσείου και τους επισκέπτες, με αναφορές στις έννοιες της φροντίδας, της παρατήρησης και της επιμονής».

Στη δουλειά που παρουσιάζει, η μνήμη και η ανάμνηση εμφανίζονται με μια διάθεση σύνδεσης με το μέλλον. «Τα έργα αναφέρονται στο παρελθόν, αλλά παράλληλα στη φαντασία και τη μυθοπλασία, μέσω των οποίων εμφανίζονται πιθανά σενάρια εναλλακτικών πραγματικοτήτων. Μια τέτοια διαδικασία θεωρώ πως είναι αναγκαία για να φανταστούμε έναν κόσμο που μπορεί να μας αφορά περισσότερο. Γιατί αν δεν τον φανταστούμε, δεν μπορούμε να τον διεκδικήσουμε», σχολιάζει.

Ανδρέας Μαλλουρής, About verbs, if shaping them, catching them, grasping them, touching them, sensing them, 2026. Φωτ. © Αντρέας Κλεάνθους

«Έξω από τη μήτρα όλες οι πληγές αφήνουν σημάδια», αναφέρει ένα από τα έργα του Ανδρέα Μαλλουρή. «Είναι οικουμενικό γεγονός, συνδεδεμένο με τη γέννηση και την απαρχή του αγώνα του ανθρώπου στην επιβίωση και τη συντήρηση της ύπαρξής του. Η μόνη περίοδος της ζωής μας που η πληγή δεν αφήνει ουλές είναι η εμβρυϊκή μας ζωή», εξηγεί ο καλλιτέχνης.

Όπως σημειώνει, τα εκθέματα στο Μουσείο μεταφέρουν σημάδια του χρόνου, αιώνων –των καταστροφών, των καιρικών συνθηκών και των παρεμβάσεων συντήρησης–, τοποθετημένα με φροντίδα και επιμέλεια. «Τα δικά μου έργα σχολιάζουν τις χειρονομίες φροντίδας και αποκατάστασης, αναφέρονται σε πτυχές του “πληγωμένου θεραπευτή”, έννοια με αναφορές στη Μυθολογία και τον πληγωμένο Ασκληπιό, που συνάντησα εδώ στο Μουσείο. Σε όλα τα εκθέματα, όπως και σε όλα τα ανθρώπινα σώματα, αναγνωρίζονται οι ουλές – σημάδια των πληγών».  

Ανδρέας Μαλλουρής, άποψη εγκατάστασης. Φωτ. © Αντρέας Κλεάνθους

Ρωτήσαμε τον καλλιτέχνη πώς επηρέασε η ιδιότητα του πλαστικού χειρουργού την ανάπτυξη των έργων. «Σημείο έναρξης αυτής την εμπειρίας μου στο Μουσείο είναι οι χειρονομίες φροντίδας, κοινός τόπος στην Αρχαιολογία και Συντήρηση όπως και στην Ιατρική και Πλαστική Χειρουργική που με αφορά. Τα εκθέματα, με την ιστορία της φθοράς τους και την περιπέτειά τους στον χρόνο, αποτελούν αντικείμενο μελέτης και σχεδιασμού στα χέρια των συντηρητών και αρχαιολόγων για την αποκατάσταση των ελλειμμάτων τους. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην επανορθωτική πλαστική χειρουργική, όπου τα ελλείμματα ιστών αποτελούν αντικείμενο μελέτης αποκατάστασης και φροντίδας».

Η έννοια της φροντίδας, όπως υποστηρίζει ο Μαλλουρής, είναι συνδεδεμένη αναπόφευκτα με τη δυναμική που αναπτύσσεται ανάμεσα σ’ αυτόν που την παρέχει και στην ευαλωτότητα αυτού που τη δέχεται. «Η επανορθωτική χειρουργική αφορά τόσο στην αποκατάσταση της αισθητικής της αντίστοιχης ανατομικής μονάδας όσο και της λειτουργικότητάς της. Σε όλες τις χειρονομίες φροντίδας, τόσο στην Αρχαιολογία όσο και στην Πλαστική Χειρουργική, απαραίτητο εργαλείο είναι το χέρι, και αυτό καταλαμβάνει ένα μεγάλο μέρος της παρουσίασής μου στο Μουσείο».

Σε ένα από τα έργα του εστιάζει στον Κένταυρο Χείρωνα. Τι είναι αυτό που πραγματεύεται μέσα από αυτό τον μύθο; «Η έννοια του «πληγωμένου θεραπευτή», the wounded healer, προτάθηκε ως ορολογία από τον Καρλ Γιούνγκ και πηγάζει από τη μυθολογία και τον Χείρωνα, όπου ακόμα και ως θεραπευτής δεν μπόρεσε να θεραπεύσει τη χρόνια πληγή που προκλήθηκε από βέλος του Ηρακλή. Ο θεραπευτής, μέσα από τη μελέτη της πορείας του σε σχέση με δικά του τραύματα, μπορεί να αντιληφθεί καλύτερα τη θέση του ασθενή του – σχέση θεραπευόμενου και ασθενή στη βάση της κατανόησης. Το σχόλιό μου στην έκθεση αυτή αφορά στην ευαλωτότητα του ίδιου του θεραπευτή. Η πληγές του Ιησού–θεραπευτή, αποτελούν σημεία ταυτοποίησής του από τον Απόστολο Θωμά, που ζητά αποδείξεις ότι το σώμα που αντικρίζει ανήκει στον Ιησού που σταυρώθηκε και τάφηκε».

Λεόντιος Τουμπουρής, Progressively forgetting, 2026. Φωτ. © Αντρέας Κλεάνθους

Ο Μαλλουρής επισημαίνει ακόμη πως «το άγαλμα του Ασκληπιού, θεού της ιατρικής, στο Κυπριακό Μουσείο παρουσιάζει ελλείμματα στον δεξί αντίχειρα και στον δείκτη του χεριού του, κατάσταση την οποία στην πλαστική χειρουργική θα αντιμετωπίζαμε με μεθόδους μικροχειρουργικής, όπως μεταμόσχευση του μεγάλου δακτύλου του ποδιού και αντιχειροποίησή του. Κι εδώ τονίζεται η θεμελιώδης λειτουργική αξία του χεριού, και ιδιαίτερα του αντίχειρα, με την ικανότητά του να αντιτάσσεται των υπολοίπων δακτύλων».

  • Info: Κυπριακό Μουσείο (22 865854). Η έκθεση «With What Remains», των Ανδρέα Μαλλουρή και Λεόντιου Τουμπουρή διαρκεί μέχρι τις 31 Ιανουαρίου.

Ελεύθερα 15.11.2026