Έναν από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες της πρώτης γενιάς της Κύπρου συστήνει στο Βρετανικό και διεθνές κοινό η Λεβέντειος Πινακοθήκη, μέσα από την έκθεση «George Pol. Georghiou – Timeless Cyprus» που παρουσιάζεται στο Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων που πλαισιώνουν την Προεδρία της Κύπρου στο Συμβούλιο της Ε.Ε.
Ανάμεσα στα 24 έργα που εκτίθενται περιλαμβάνονται εμβληματικοί πίνακες του καλλιτέχνη που επιστράφηκαν από την Αμμόχωστο το 2019 στα πλαίσια της σημαντικής δικοινοτικής συμφωνίας. Οι επιμελήτριες Λουκία Λοΐζου Χατζηγαβριήλ και Κατερίνα Στεφανίδου, καθώς και ο Γιάννης Τουμαζής, μιλούν για το πολυσήμαντο έργο του.
Η έκθεση «George Pol. Georghiou – Timeless Cyprus» στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου, μαζί με το συνοδευτικό της έντυπο, προσφέρει στο βρετανικό και διεθνές κοινό τη σπάνια ευκαιρία να γνωρίσει σημαντικά έργα του μεγάλου Κύπριου καλλιτέχνη Γεώργιου Πολυβίου Γεωργίου (1901–1972). Η έκθεση «Διαχρονική Κύπρος» οργανώνεται από τη Λεβέντειο Πινακοθήκη, στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Προγράμματος της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2026, σε επιμέλεια της Λουκίας Λοΐζου Χατζηγαβριήλ, Διευθύντριας του Ιδρύματος «Αναστάσιος Γ. Λεβέντης», και της Κατερίνας Στεφανίδου, Διευθύντριας της Λεβεντείου Πινακοθήκης.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι η έκθεση εμπλουτίζεται με έργα που ανήκουν στην οικογένεια του καλλιτέχνη, τα οποία επιστράφηκαν από την Αμμόχωστο το 2019 χάρη στις προσπάθειες της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για τον Πολιτισμό. Ανάμεσα στα 24 συνολικά έργα που εκτίθενται περιλαμβάνονται επίσης έργα από κρατικές και ιδιωτικές συλλογές.
Όπως τονίζουν οι επιμελήτριες, αυτή είναι η πρώτη διεθνής παρουσίαση των έργων μετά την εναρκτήρια έκθεσή τους στη Λευκωσία το 2022, στη Λεβέντειο Πινακοθήκη, σε επιμέλεια της Ελένης Σ. Νικήτα. Ακολουθώντας το όραμα της αείμνηστης Ελένης Σ. Νικήτα (της πρώτης επιμελήτριας της Κυπριακής Συλλογής της Λεβεντείου Πινακοθήκης), η έκθεση αποτελεί φόρο τιμής σε έναν καλλιτέχνη που θεωρούσε καθήκον του να απεικονίζει, με εξαιρετική ευαισθησία, τις καθοριστικές στιγμές –τόσο μνημειώδεις όσο και προσωπικές– της Ιστορίας της Κύπρου.
«Μέσα από τις εικόνες του, ο Γεωργίου έγινε μια ουσιαστική φιγούρα στην οπτική αφήγηση της σύγχρονης Ιστορίας της Κύπρου. Οι μεγάλες, εμβληματικές συνθέσεις του —που παρέμεναν κλεισμένες για πάνω από σαράντα χρόνια στην πατρίδα του την Αμμόχωστο μελετώνται και παρουσιάζονται στο κοινό. Το έργο του έχει συνδεθεί στενά με την ίδια την πράξη της τεκμηρίωσης και ερμηνείας της πολιτιστικής και ιστορικής ταυτότητας του νησιού», σημειώνουν οι επιμελήτριες της έκθεσης. «Στις επιλεγμένες ζωγραφιές διακρίνεται η βαθιά αγάπη του Γεωργίου για την Κύπρο, η γνώση, οι ανησυχίες, τα πάθη και οι ποιητικές του σκέψεις για τα γεγονότα που διαμόρφωσαν το έθνος. Μέσα από αλληγορίες, ζωγραφίζει Σταυρώσεις, μητέρες με παιδιά που θυμίζουν τη Μαρία με το παιδί, σημαίες, σύμβολα, μνημεία, ταπεινά σπίτια, χωρικούς με παραδοσιακές ενδυμασίες, εκκλησίες και καθεδρικούς ναούς δίπλα σε καφενεία – στοιχεία που μαζί σχηματίζουν ένα οπτικό πορτρέτο της Κύπρου: Τη γη της, τους ανθρώπους της, την ουσία της».
Τα περισσότερα δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940 και του 1950, και συνοψίζουν το πνεύμα και την ιστορία της Κύπρου από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή. Η επιμελητική ομάδα έχει αποκαταστήσει και παρουσιάζει τους αρχικούς τίτλους που έδωσε ο ίδιος ο Γεωργίου.
Γιάννης Τουμαζής: Η αξία των έργων που επιστράφηκαν
Το δημόσιο πρόγραμμα της έκθεσης περιλαμβάνει μια διάλεξη του Δρα Γιάννη Τουμαζή την Τετάρτη, 17 Ιουνίου 2026. Ο Δρ Τουμαζής, ως αντιπρόεδρος της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για τον Πολιτισμό, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις που επέτρεψαν την επιστροφή των 219 έργων τέχνης που είχαν παγιδευτεί στην Αμμόχωστο, συμπεριλαμβανομένων 44 έργων του Γεωργίου.
Στο σπίτι του Γεώργιου Πολ. Γεωργίου, στην οδό Ερμού 136 όπου διατηρούσε και το εργαστήρι του, σύμφωνα με μια απογραφή που έκαναν το 1973 τα ανίψια του, η Ρίμα Ούτραμ και ο Αριστόδημος Φοινιεύς, βρίσκονταν 297 έργα. Από τα 44 έργα που επιστράφηκαν το 2019, τα 41 είναι από το σπίτι του και τα 3 από τη Δημοτική Πινακοθήκη Αμμοχώστου. «Γνωρίζουμε καλά τον Γεωργίου και το έργο του, τους χωρικούς, τους Αγίους, τις εκκλησίες, τα γυμνά, τα αρχαϊκά και τα γεωμετρικά ειδώλια», λέει ο κ. Τουμαζής. «Επιστράφηκαν πολύ σημαντικά μνημειακά έργα του καλλιτέχνη, όπως λ.χ. τα «Κύπρια Έπη» (Cypria Saga 1956), τα οποία κάποιοι χαρακτηρίζουν ως την Γκουέρνικα της Κύπρου. Επιστράφηκε ακόμη το ιστορικό έργο H Ξαναγέννηση της Κύπρου (1960), αλλά και Η Συμβολική Διαίρεση της Κύπρου (1963). Ο Γεωργίου ήταν ήδη ένας καταξιωμένος δημιουργός στην εποχή του στο Βαρώσι, τα έργα του είχαν μεγάλη αξία, και αρκετά από αυτά που επιστράφηκαν ήταν από τα αγαπημένα του, τα οποία κοσμούσαν το σπίτι του.
Μέσα από τις δημιουργίες αυτές βλέπουμε τα καίρια πολιτικά σχόλια που έκανε ο Γεωργίου σε σχέση με τη νεότερη ιστορία της Κύπρου: Τα γεγονότα του ’63, τους βομβαρδισμούς στην Τυλληρία, τα 13 σημεία του Συντάγματος. Είχε οξυδερκή και κριτική ματιά και μια διορατικότητα που εξέφραζε ξεκάθαρα στη δουλειά του. Σημαντικά επίσης είναι τα λιμάνια, τα οποία τον γοήτευαν ιδιαίτερα. Ξεχωρίζουν αυτά του Ρότερνταμ, του Λονδίνου, του Πειραιά και φυσικά οι διάφορες όψεις του λιμανιού της Αμμοχώστου. Εμβληματικό στοιχείο στο έργο του παραμένει το καράβι του Κινύρα».
Ο Γεώργιος Πολ. Γεωργίου, επισημαίνει ο Δρ Τουμαζής, είναι μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία στον χώρο της κυπριακής τέχνης, μολονότι αυτοδίδακτος. «Πήγε να σπουδάσει νομικά στο Λονδίνο, και καθώς καταγόταν από εύπορη οικογένεια είχε τη δυνατότητα να μείνει αρκετά χρόνια εκεί. Επισκεπτόταν μεγάλα μουσεία στη Βρετανία, στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και εμπνεύστηκε από σημαντικούς καλλιτέχνες του μοντερνισμού.
Επιστρέφοντας στην Κύπρο, κατόρθωσε μέσα από τα έργα του να αποδώσει μια ιδιαίτερη κυπριακότητα, πέτυχε να δώσει μοναδικά αρχέτυπα του κόσμου της Κύπρου. Λάτρευε τους Κύπριους, ιδιαίτερα τους χωρικούς, τους αγρότες. Για μένα, όμως, πολύ σημαντικά ήταν τα έργα-ντοκουμέντα. Κατέγραψε σημαντικά γεγονότα της κυπριακής ιστορίας ακριβώς τη στιγμή που συνέβαιναν. Αρκετά από τα συγκεκριμένα έργα εκτίθενται στην έκθεση «Κύπρος Νήσος» που παρουσιάζεται στο Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου».
Ζωγράφισε τη φυγή των Εβραίων προς την Παλαιστίνη
Όπως σημειώνει ο κ. Τουμαζής, τα Φυλακισμένα Μνήματα πήραν το όνομα τους από το ομώνυμο έργο του Γεωργίου, το οποίο δημιούργησε την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα 1955-59. Είχε μάλιστα αποστείλει λακωνική επιστολή στον τότε κυβερνήτη της Κύπρου Σερ Χιου Φουτ Μάκιντος, η οποία δημοσιεύθηκε στον Τύπο. Με την επιστολή ζητούσε να απελευθερωθούν οι νέοι που καταδικάστηκαν σε θάνατο. Αυτό βέβαια δεν έγινε.
«Με ψήγματα σουρεαλιστικής αλληγορίας στο έργο του, κατόρθωνε να αποτυπώνει την πολιτική κατάσταση σε ευρύτερο πλαίσιο, όπως τον διαχωρισμό των δύο κοινοτήτων που επιχειρείτο από τις μεγάλες δυνάμεις. Βλέπουμε στα έργα του τους Τουρκοκύπριους στη μια πλευρά, τους Ελληνοκύπριους στην άλλη, τις «μητέρες πατρίδες», αλλά και τους Βρετανούς και τα Ηνωμένα Έθνη. Άλλο σημαντικό γεγονός, εν πολλοίς άγνωστο, ήταν η κάθοδος των Εβραίων προς την Παλαιστίνη για να ιδρύσουν το κράτος τους το 1948, αποτυπωμένη σ’ ένα έργο που εκτίθεται στη Λευκωσία στην έκθεσή του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τραπέζης Κύπρου. Απεικονίζει τη στιγμή που αναχωρούν από το λιμάνι της Αμμοχώστου οι χιλιάδες των Εβραίων που κρατούντο σε στρατόπεδα συγκέντρωσης των βρετανών. Ήταν επιζώντες του ολοκαυτώματος και Εβραίοι πρόσφυγες, και ο Γεωργίου ζωγράφισε ένα πολύ χαρακτηριστικό και συγκινητικό πίνακα με την αναχώρηση τους. Τους βλέπουμε «με μια νοικιασμένη βάρκα να ταξιδεύουν προς την ευλογημένη γη». Ήταν ένας πολυσήμαντος και πολυτάλαντος καλλιτέχνης που άφησε το στίγμα του στην ιστορία της τέχνης στην Κύπρο» σχολιάζει.
Έχει λεηλατηθεί το σπίτι και το μπανγκαλόου του Γεωργίου
Ρωτήσαμε τον κ. Τουμαζή αν ο ίδιος είχε δει τα έργα του καλλιτέχνη πριν από το 1974, όταν ζούσε στο Βαρώσι, και αν γνώριζε τον ίδιο. «Όταν έγινε η τουρκική εισβολή ήμουν 14 χρονών, έτσι έχω μνήμες από τον Γεώργιο Πολ. Γεωργίου. Τον έβλεπα να κατηφορίζει την Λεωφόρο Δημοκρατίας μαζί με την γυναίκα του Τρούντι. Επίσης, είχα επισκεφθεί αρκετές φορές τόσο τη Δημοτική Πινακοθήκη όσο και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη. Ήταν δύο πρωτοπόρα και σημαντικά πνευματικά ιδρύματα της πόλης. Θυμάμαι τους χώρους και τους εντυπωσιακούς πίνακες που εκτίθονταν εκεί. Και βέβαια είχα πολύ οδυνηρές εμπειρίες όταν κατάφερα να επισκεφθώ την Αμμόχωστο, την πρώτη εβδομάδα που δόθηκε η ευκαιρία να μπούμε στην περίκλειστη πόλη. Κατάφερα να περάσω τα προστατευτικά σχοινιά και βρέθηκα μέσα στη Βιβλιοθήκη και στη Πινακοθήκη που είναι ακριβώς από πάνω. Φωτογράφισα την πλήρη λεηλασία που υπήρχε και την καταστροφή. Η Βιβλιοθήκη ήταν σπουδαιότατη. Φιλοξενούσε μάλιστα και το περίφημο αρχείο του Νίκου Νικολαΐδη, δωρεά από τον Στρατή Τσίρκα. Ήταν πλήρως καταστραμμένοι οι χώροι, υπήρχαν μόνο μερικά λογοτεχνικά περιοδικά πεταγμένα στο πάτωμα…».
Όπως μας ανέφερε ο Δρ Τουμαζής, δεν κατάφερε να πάει στο εργαστήριο και το σπίτι του καλλιτέχνη στην οδό Ερμού, όπου απαγορεύεται η πρόσβαση. Σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες του, το σπίτι έχει λεηλατηθεί ολοκληρωτικά και τμήμα του έχει καταρρεύσει. «Το Μπλου Μπάνγκαλοου, ήταν το καλοκαιρινό σπίτι του Γεωργίου και βρισκόταν αριστερά του ξενοδοχείου Κινγκ Τζορτζ. Στα δεξιά του ξενοδοχείου είχε αντίστοιχο καλοκαιρινό θέρετρο ο Ευάγγελος Λουίζος, γνωστός μαικήνας και πνευματική προσωπικότητα του Βαρωσιού, και συγγενής του Γεωργίου. Και το Μπλου Μπάνγκαλοου υπέστη ανεπανόρθωτες καταστροφές. Παρ’ όλα αυτά είχαν παραμείνει οι γνωστές τοιχογραφίες (ο Δον Κιχώτης, εκκλησίες και Άγιοι), υπέροχες γύψινες σουβάντζες και πιάτα τοποθετημένα στον τοίχο. Αλλά απ’ ό,τι πληροφορούμαι και εκείνο υφίσταται συστηματική λεηλασία, μέχρι και αποτοίχιση των τοιχογραφιών. Λόγω «αστυνομικής» παρουσίας ούτε εκεί είναι δυνατή η πρόσβαση. Έχω καταφέρει επίσης να επισκεφθώ το Περοκέ, το ξακουστό νυχτερινό Κέντρο του Βαρωσιού, όπου είδα και φωτογράφισα τις τοιχογραφίες και τα ανάγλυφα επίτοιχα του Χριστόφορου Σάββα. Εύχομαι να καταφέρουμε να τα διασώσουμε».
Στο Ελληνικό Κέντρο θα διοργανωθούν από την Ύπατη Αρμοστεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ηνωμένο Βασίλειο παράλληλες δημόσιες εκδηλώσεις που θα πλαισιώσουν την έκθεση, [MK1] καθώς και ξεναγήσεις και δημιουργικά εργαστήρια για παιδιά και οικογένειες, που θα πραγματοποιηθούν τόσο τις καθημερινές όσο και τα Σαββατοκύριακα.
Η έκθεση, σύμφωνα με τις επιμελήτριες, αποτίνει φόρο τιμής στην καλλιτεχνική κληρονομιά του Γεώργιου Πολ. Γεωργίου —την αγάπη του για την Κύπρο, τον λαό της και τις ιστορίες της—ενώ παράλληλα αναδεικνύει τη σημασία του ως κεντρική μορφή της κυπριακής πολιτιστικής ιστορίας στο βρετανικό και διεθνές κοινό.
- Λονδίνο, Ελληνικό Κέντρο. Η έκθεση «George Pol. Georghiou – Timeless Cyprus» παρουσιάζεται από τις 3 εως τις 22 Ιουνίου 2026, Δευτέρα-Κυριακή 11:00–17:00 και Πέμπτη 11:00–20:00.
Ελεύθερα 31.5.2026
