Δεκαεπτά Κύπριοι δημιουργοί λαμβάνουν μέρος στην έκθεση Crafting Nature που παρουσιάζεται στην Κοπεγχάγη, σε επιμέλεια Θάλειας Στεφανίδου. Στα έργα «η χειροτεχνική πράξη αναδύεται όχι μόνο ως τεχνική δεξιότητα αλλά κυρίως ως διαδικασία διαλόγου και συνεργασίας με την υλικότητα του φυσικού κόσμου», επισημαίνει η επιμελήτρια.
–Ο τίτλος της έκθεσης, Crafting Nature, διερευνά τη διαρκή σχέση μεταξύ χειροτεχνίας και φύσης. Πώς χειριστήκατε αυτές τις δύο έννοιες; Το Crafting αναφέρεται σε διαδικασίες, σε τεχνικές και σε μορφές δημιουργικότητας που εκτελούνται διά χειρός ή με τη χρήση χειροκίνητων συσκευών, εκφράζοντας την ανθρώπινη προσπάθεια με φροντίδα και δεξιοτεχνία. Η Nature αντιπροσωπεύει την φυσική υλικότητα με τους ρυθμούς της, τις μορφές και τους νόμους της εν τω γίγνεσθαι. Το Crafting Nature θα έλεγα πως περιγράφει τις πολλαπλές μεταμορφώσεις και μεταποιήσεις αυτής της φυσικής υλικότητας, ενώ παράλληλα παραπέμπει στην έμπνευση από φυσικές δομές και οργανικές φόρμες, καθώς και στην αντίληψη της συν-δημιουργίας και της συνεργασίας με τη φύση, την ενσώματη γνώση, όπως και τις βιώσιμες πρακτικές. Στο επιμελητικό σκεπτικό της έκθεσης, η φύση προσεγγίζεται ως το απόλυτο εργαστήριο μορφογένεσης. Υπό αυτή την έννοια, η χειροτεχνική πράξη αναδύεται όχι μόνο ως τεχνική δεξιότητα, αλλά κυρίως ως διαδικασία διαλόγου και συνεργασίας με την υλικότητα του φυσικού κόσμου.
–Πώς επιλέξατε τα έργα της έκθεσης; Προκρίθηκαν έργα στα οποία είναι εμφανή τα διαχρονικά στοιχεία της πολιτισμικής κληρονομιάς της Κύπρου, τα οποία ωστόσο αναδεικνύουν παράλληλα και τρόπους σύγχρονης αντίληψης για τη δημιουργική διαδικασία. Εστιάζοντας κυρίως σε τεχνικές οι οποίες έχουν σχέση με πρωτογενή ή παράγωγα υλικά που προσφέρει το νησί, όπως το χώμα (πηλός – πορσελάνη), η πέτρα, το ξύλο, το γυαλί, τα μέταλλα, οι κλωστές και τα νήματα, επιλέχτηκαν έργα δημιουργών που προβάλλουν εκδοχές της σύγχρονης κεραμικής, της γλυπτικής σε ποικίλη κλίμακα με πέτρα, ξύλο ή γυαλί, του σύγχρονου κοσμήματος με μέταλλα και διάφορα άλλα υλικά, τα οποία αξιοποιούν παραδοσιακές χειροτεχνικές πρακτικές, ακόμη και προτάσεις κεντημάτων προς δημιουργία ειδών accessories.
–Δίνετε ιδιαίτερη έμφαση στην παράδοση; Υπάρχει ένα νήμα που διασχίζει τους αιώνες στην Κύπρο και που μαρτυρεί με ορατό και πολύ ευαίσθητο τρόπο την ταυτότητα του νησιού, δηλαδή το genius loci του (το πνεύμα, την αύρα του τόπου), και είναι αυτό που αναδεικνύει ταυτόχρονα και τους τρόπους της δημιουργικής του δυναμικής. Οι 17 σύγχρονοι δημιουργοί που επιλέχτηκαν αξιοποιούν πολλά από τα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου, με αφομοιωμένες επιρροές της εντόπιας παράδοσης και με ορατές τις βαθιές συνδέσεις με την μυθολογία και την ιστορία, τους ρυθμούς κοινωνικού βίου, τις εθιμοτυπίες και τις πολλαπλές πολιτισμικές αφηγήσεις. Ωστόσο γίνεται φανερό το πόσο επανεξετάζουν στα έργα τους τις πατρογονικές τεχνικές, προσαρμόζοντάς τες στις απαιτήσεις και τις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής, κάνοντας κατά περίπτωση χρήση και της τεχνολογίας.
–Η υλικότητα των έργων πώς απαντά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Σε μια εποχή που η ψηφιακή εικόνα τείνει να εκτοπίσει την υλική υπόσταση των πραγμάτων, η επιστροφή σε στοιχειώδη και φυσικά υλικά δεν αποτελεί νοσταλγία, αλλά μια πράξη ηθικής και αισθητικής αντίστασης. Η υλικότητα των έργων —η υφή του πηλού, της πορσελάνης και της πέτρας, η θερμότητα του ξύλου, η διαφάνεια του γυαλιού, η δυναμική των μετάλλων πλεγμένων και με άλλα υλικά για εκδοχές μεγάλης ποικιλίας κοσμημάτων, η λεπτότητα της κλωστής σε μοτίβα κεντημάτων για τη δημιουργία πολύτιμων accessories— όλα αυτά μαρτυρούν ποιοτικά στοιχεία, καθώς και εκείνους τους τρόπους και τις διαδικασίες που απαιτούν χρόνο και σωματική εμπλοκή στη δημιουργία έργου. Η αισθητική αξία που προκύπτει από έναν τέτοιο τρόπο παραγωγής έγκειται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό που ονομάζουμε αριστεία κατασκευής, δηλαδή έχει σχέση με την ακρίβεια εκτέλεσης, την έμφαση στην εκφραστική λεπτομέρεια, το επιμελημένο φινίρισμα, καθώς και με την ενέργεια που έχει ενσωματωθεί. Τα έργα της έκθεσης Crafting Nature μοιάζει να προτείνουν μια βιωμένη υλική οικολογία, θέτοντας διερωτήσεις για το πώς η μορφή μπορεί να αναδυθεί υπεύθυνα σε έναν κόσμο που ολοένα και περισσότερο κυβερνάται από την ταχύτητα.
–Πώς θα περιγράφατε τις ποιότητες και τα ειδικά χαρακτηριστικά που έχουν οι υλικότητες των έργων που παρουσιάζονται; Ο πηλός ως ύλη σε κατάσταση μετάβασης είναι ανοιχτός στη χειρονομία, ευαίσθητος στην πίεση, στην αφή και στο ίχνος. Η πορσελάνη συνδεδεμένη με αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αποικιακές ανταλλαγές και κοινωνικές ιεραρχίες, γίνεται φορέας πολιτισμικής μνήμης και αφηγήσεων εξουσίας και ταυτότητας. Η πέτρα, ως συμπαγής ύλη με πυκνότητα και αντοχή, έχει ενσωματώσει αιώνες πίεσης και μετασχηματισμού στον γεωλογικό χρόνο. Είναι ύλη μνημονικής συμπύκνωσης που εμπεριέχει σε λανθάνουσα κατάσταση τη μορφή σε άπειρες εκδοχές της.
Το ξύλο ως υλικό ζωντανής προέλευσης φέρει τα ίχνη της ανάπτυξης ενός οργανισμού. Ίνες, ρόζοι, δακτύλιοι, ρωγμές, καμπυλότητες, όλα λειτουργούν ως αποτυπώματα χρόνου. Στην καλλιτεχνική πρακτική μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας ενσώματης γνώσης και δεξιοτεχνίας και η ανάδειξη μορφής σε αυτό απαιτεί έναν ιδιαιτέρως ευγενή διάλογο. Το γυαλί ως παράγωγο μετασχηματισμού και τεχνικής διαδικασίας έχει παράδοξη φύση. Είναι σκληρό, άκαμπτο και εύθραυστο, αντέχει στη διάβρωση, αλλά είναι ευαίσθητο σε κρούσεις. Δημιουργεί συνθήκες θέασης και καταστάσεις φωτεινότητας, σχεδόν αποϋλοποίησης.
Τα μέταλλα μετασχηματίζονται και μεταμορφώνονται δημιουργώντας κόσμους/κοσμήματα, ενώ η χειροτεχνική διαδικασία με αυτά μοιάζει με πράξη μυστική και αλχημική που δημιουργεί σχήματα και αναλογίες, οι οποίες αντικατοπτρίζουν θεμελιώδεις νόμους και κώδικες της θείας γεωμετρίας, σαν άσκηση υλικής φιλοσοφίας. Οι κλωστές και τα νήματα σε εκδοχές κεντήματος είναι χειρονομιακές πρακτικές νοήματος που γίνονται φορείς μνήμης, ρυθμών και πνευματικής έντασης σε μια διαδικασία σχεδόν τελετουργικού χαρακτήρα.
–Στα έργα που επιλέξατε υπάρχουν και τρία πολύ χαρακτηριστικά παιχνίδια: Η σβούρα, το σκάκι και το τάβλι. Μιλήστε μας για το παιχνίδι σε σχέση με το έργο τέχνης. Με τις ποικίλες τεχνικές στις υλικότητες που αναφέραμε, οι καλλιτέχνες της έκθεσης μας κάνουν κατανοητές τις πολύ βασικές κατηγορίες της ανθρώπινης προσπάθειας, δηλαδή του Homo sapiens, του Homo faber και του Homo ludens. Σε αυτές τις τρεις κατηγορίες δημιουργείται μια σχηματική αντίληψη μετάβασης, όπου η ευφυία του νου (Homo sapiens) μεταφέρεται στην ευφυία του χεριού (Homo faber), άρα στην απτικότητα και το συναίσθημα, για να καταλήξει στον άνθρωπο που παίζει και απολαμβάνει το παιχνίδι του (Homo ludens).
Τα τρία παιχνίδια της έκθεσης (σβούρα – σκάκι – τάβλι) θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν ένας παραδειγματικός μηχανισμός προτάσεων απόλαυσης, παρόμοιας με την αισθητική απόλαυση που προκύπτει από το έργο τέχνης, επειδή ο άνθρωπος που παίζει μπορεί να μεταμορφώσει την πράξη του παιχνιδιού σε ένα προσωπικό, ζωντανό και εφήμερο έργο τέχνης. Η σβούρα λειτουργεί ως έκφραση δυναμικής γλυπτικής. Το σκάκι προτείνει ένα μοναδικό ανάπτυγμα αρχιτεκτονικής της σκέψης και στρατηγικών πλασματικής κατάκτησης, ενώ το τάβλι δίνει δυνατότητες οπτικής χορογραφίας που ενισχύουν την αυτοέκφραση.
–Ποιο είναι το σκεπτικό της μουσειολογικής προσέγγισης; Η μουσειολογική προσέγγιση δημιούργησε ένα κυματοειδές υπόστρωμα ως υποδοχέα των έργων, το οποίο διατρέχει τον εκθεσιακό χώρο αφήνοντας ελεύθερη την περιδιάβαση. Η ιδέα του κύματος, που παραπέμπει στην ανάδυση της Αφροδίτης στις ακτές της Κύπρου, στηρίχτηκε εν πολλοίς σε αυτή τη μυθική αφήγηση φανέρωσης του ωραίου από την ύλη του κόσμου, σηματοδοτώντας εμμέσως τη γέννηση του ίδιου του νησιού ως φυσικού κοσμήματος.
Στην ουσία η Κύπρος είναι ένα ηφαιστειακό απότοκο, ένα έξεργο της φύσης. Μυθολογικά αποτελεί γέννημα του Ήφαιστου, του πατέρα των τεχνών και αυτού που μας τις δίδαξε για να ζούμε ειρηνικά. Να σημειώσουμε πως στα αρχαία ελληνικά η λέξη τέχνη σήμαινε την τεχνική, τον τρόπο δημιουργίας έργου και ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως θείες αναλογίες και μυστικούς κώδικες.
–Η έκθεση παρουσιάζεται στην Κοπεγχάγη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Προεδρίας. Πόσο σημαντική θεωρείτε την ευκαιρία για την προβολή της δουλειάς Κυπρίων δημιουργών έξω από τα σύνορά μας; Η Κοπεγχάγη, μια ευρωπαϊκή μητρόπολη διεθνούς φήμης για τον πρωτοποριακό της ρόλο στον σχεδιασμό, καθώς και τον σεβασμό και την βαθιά εκτίμηση στις πρώτες ύλες, προσφέρει το ιδανικό πλαίσιο για έναν διάλογο ανάμεσα σε Κύπριους δημιουργούς με ομολόγους τους της διεθνούς κοινότητας σε ένα περιβάλλον μινιμαλιστικής σκανδιναβικής κομψότητας. Είναι αναμφίβολα μια μεγάλη ευκαιρία οι Κύπριοι καλλιτέχνες να συνομιλήσουν ισότιμα με το δημιουργικό ευρωπαϊκό και διεθνές παρόν, δεδομένου πως η Κοπεγχάγη στις μέρες μας λειτουργεί ως ένα δυναμικό κέντρο για τη σύγχρονη αισθητική που εμφατικά τονίζει τα φυσικά υλικά, σέβεται τις παραδοσιακές τεχνικές και επικροτεί τη δημιουργική επινοητικότητα.
Info
Η έκθεση «Crafting Nature» παρουσιάζεται από τις 9 έως τις 26 Ιουνίου 2026 στο Gyldne Sal – Moltkes Palae της Κοπεγχάγης. Αποτελεί παραγωγή του Υφυπουργείου Πολιτισμού και της Υπηρεσίας Χειροτεχνίας Κύπρου στον προγραμματισμό εκθέσεων της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου ΕΕ 2026 και υποστηρίζεται από την πρεσβεία της Κύπρου στην Κοπεγχάγη.
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Για έργα με υλικό τον πηλό: Ελύσια Αθανάτου, Βάσος Δημητρίου, Σίλια Ποτούδη-Mcpherson, Πέτρος Σταύρου, Ευθύμιος Συμεού. Για έργα με υλικό τον πηλό και την πορσελάνη: Ιάσων Θεοδοσίου, Μελίνα Σουκιούρογλου. Για έργα με υλικό την πέτρα η Ελίνα Ιωάννου. Για έργα με υλικό το γυαλί η Μαλβίνα Μίτλετον. Για έργα με υλικό το ξύλο οι: Γιώργος Παπαροδίτης, Sehad & Navid Gholipour (lovenlight). Για εκδοχές κοσμήματος οι: Ηρώ Κασκάνη, Χριστίνα Πιτσιλίδου, Λιάνα Παττίχη, Κωσταντίνος Κυριάκου. Για αντικείμενα/accessories με κέντημα οι: Μύρνα Δημητρίου-Παττίχη, Νάταλι Κυρμιζή.
Τα εγκαίνια θα τελέσει η υφυπουργός Πολιτισμού δρ Βασιλική Κασσιανίδου στις 9 Ιουνίου (14:00-16:00).
Ελεύθερα 7.6.2026
