Το κενό της αμερικανικής ομπρέλας, οι ευκαιρίες αλλά και οι κίνδυνοι

Η αιφνίδια προέλαση των Χούθι στην περιοχή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ την περασμένη εβδομάδα άλλαξε πολύ περισσότερα για την ευρύτερη Μέση Ανατολή από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Και, όσο η προέλασή τους συνεχίζεται,  άλλο τόσο αυξάνεται η ανησυχία για το πόσο μακριά ενδέχεται ακόμη να φτάσουν — ειδικά με τις ΗΠΑ να εμφανίζονται απρόθυμες να παρέμβουν.

Κι αυτό φαίνεται να ξεκαθάρισε χθες βράδυ.

Η εξέλιξη, όμως, καταδεικνύει και τα όρια της αμερικανικής «ομπρέλας» στον Κόλπο. Η Ουάσιγκτον παραμένει ο βασικός εγγυητής, αλλά δεν θεωρείται πλέον δεδομένο ότι θα επεμβαίνει άμεσα σε κάθε κρίση. Και η στρατιωτική υπεροχή από μόνη της δεν αρκεί απέναντι σε μια τρομοκρατική οργάνωση που διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους, drones και συγκριτικά χαμηλό επιχειρησιακό κόστος.

Για τη Σαουδική Αραβία, όλα αυτά δημιουργούν σοβαρό ζήτημα ασφάλειας. Το Ριάντ, χωρίς να εγκαταλείπει τις ΗΠΑ, στρέφεται και προς άλλες πηγές κάλυψης των αμυντικών αναγκών του. Πέρα από τον «άξονα της Μέκκας» με το Πακιστάν και την Τουρκία —ο οποίος έχει ήδη δοκιμαστεί και εξακολουθεί να δοκιμάζεται— και τον δίαυλο επικοινωνίας μέσω Ομάν, οι Σαουδάραβες εξετάζουν επίσης τη διεύρυνση της συνεργασίας τους με το Ισραήλ.

Η πιθανή πώληση 48 F-35 στη Σαουδική Αραβία δείχνει ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επενδύει στη στρατηγική σχέση της με το Ριάντ, ακόμη και αν αποφεύγει την άμεση στρατιωτική εμπλοκή κατά των Χούθι. Άλλωστε, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε προ ημερών ότι οι Χούθι έχουν «περίπου συμφωνήσει» να μην πλήττουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο απευθείας δίαυλος ΗΠΑ–Χούθι διευκολύνει αντικειμενικά και τους τελευταίως, καθώς περιορίζει την πίεση που θα μπορούσε να δεχθεί εάν η Ουάσιγκτον δεν συνομιλούσε μαζί της.

Το μεγάλο πρόβλημα στον Κόλπο δεν είναι ο οπλισμός, αλλά η σύμπνοια — και, συχνά, η εμπιστοσύνη. Οι έξι χώρες —Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ομάν— διαθέτουν προηγμένα συστήματα, αλλά ούτε ενιαία διοίκηση ούτε κοινό επιχειρησιακό μηχανισμό. Δεν διαθέτουν επίσης πλήρως διασυνδεδεμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης ή μηχανισμό άμεσης συλλογικής αντίδρασης. Η κοινή άμυνα του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, πολιτική δέσμευση και όχι πλήρως ενοποιημένη στρατιωτική αρχιτεκτονική.

Οι αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο αποτελούν ταυτόχρονα ασπίδα και αδυναμία. Προσφέρουν αποτροπή και άμυνα, αλλά, σε έναν ευρύτερο πόλεμο, μπορούν να μετατρέψουν τις χώρες που τις φιλοξενούν σε στόχους. Άλλωστε, αυτό συμβαίνει ήδη από τον περασμένο Μάρτιο.

Το μοντέλο του πολέμου αλλάζει: ένας πολύ μικρότερος αντίπαλος μπορεί να προκαλεί δυσανάλογο στρατηγικό και οικονομικό κόστος σε ισχυρότερες χώρες. Το παράδειγμα της Υεμένης δείχνει ότι το χρήμα και ο προηγμένος οπλισμός δεν υποκαθιστούν τους ισχυρούς θεσμούς, τη συνοχή, την ιδεολογία και την αποτελεσματική διοίκηση.

Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας του Κόλπου μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για το Ισραήλ, κυρίως στους τομείς των πληροφοριών, της έγκαιρης προειδοποίησης, της αντιπυραυλικής άμυνας, του εντοπισμού εκτοξεύσεων και της παρακολούθησης ιρανικών δικτύων.

Ισραήλ και Σαουδική Αραβία έχουν σαφές κοινό συμφέρον απέναντι στους Χούθι: την προστασία των ενεργειακών υποδομών, των θαλάσσιων οδών και των κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Το Ισραήλ δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ —ούτε επιδιώκει κάτι τέτοιο. Ο πιθανός ρόλος του είναι να λειτουργήσει ως συμπληρωματικός κόμβος σε μια πολυεπίπεδη περιφερειακή αρχιτεκτονική. 

Η σημαντικότερη ισραηλινή συνεισφορά, άλλωστε, δεν απαιτεί ανάπτυξη δυνάμεων στον Κόλπο. Το πλεονέκτημά του βρίσκεται στη σύνθεση και ενοποίηση πληροφοριών, στην έγκαιρη προειδοποίηση για πυραυλικές επιθέσεις και στη διασύνδεση των συστημάτων αεράμυνας.

Η πιθανή αύξηση της μυστικής ή επιχειρησιακής συνεργασίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως πολιτική εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία. Όπως και να έχει, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και η Ερυθρά Θάλασσα μετατρέπονται ίσως στη δυσκολότερη δοκιμασία για ολόκληρη την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Σε μια εποχή κατά την οποία το ζητούμενο δεν είναι μόνο ο οπλισμός, αλλά οι πληροφορίες, η διοίκηση, η αεράμυνα και η πολιτική βούληση, το Ισραήλ έχει την ευκαιρία να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη περιφερειακή σημασία.

Ωστόσο, με την περιοχή να παραμένει κινούμενη άμμος, το «σήμερα» δεν είναι σίγουρο ότι θα ισχύει και αύριο.