Σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Παγκόσμια Τράπεζα, υπολογίζεται ότι στο 70% των περιπτώσεων διαφθοράς, οι πράξεις διαφθοράς γίνονται μέσω της χρήσης ανώνυμων εταιριών.

Από το 2016 μέχρι το 2020 έχουν επανεισπραχθεί πάνω από 1 δισ. δολάρια από κράτη που έκαναν χρήση λειτουργικών μητρώων πραγματικών δικαιούχων.

Σε δημοσίευμα της Deutsche Welle στις 3/10/21, καταγράφεται η δήλωση του Γκάμπριελ Τσούκμαν, επίκουρου καθηγητή Οικονομικών στο πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ των ΗΠΑ, ότι το 10% του παγκοσμίως παραγόμενου πλούτου βρίσκεται σήμερα «κρυμμένο» σε φορολογικούς παραδείσους, ενώ το ακριβές ποσό παραμένει άγνωστο. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από έρευνα που διεξήγαγε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) το 2020, γίνεται λόγος για τουλάχιστον 11,3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Συνήθως η κοινή γνώμη συνδέει τους φορολογικούς παραδείσους με εξωτικούς προορισμούς στην Καραϊβική, αλλά τα Pandora Papers αποδεικνύουν ότι το ίδιο σύστημα λειτουργεί με επιτυχία και αλλού, για παράδειγμα στη Σιγκαπούρη, στην Ολλανδία, στην Ιρλανδία, στο Χονγκ Κονγκ, ακόμη και σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ.

Pandora Papers αποκαλείται η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής διαρροή δεδομένων για την απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων σε φορολογικούς παραδείσους.

Σχεδόν δώδεκα εκατομμύρια απόρρητα έγγραφα έχουν διαρρεύσει και αξιολογηθεί από το διεθνές δημοσιογραφικό δίκτυο International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), στο οποίο συμμετέχουν 150 μέσα ενημέρωσης από όλον τον κόσμο- μεταξύ άλλων το BBC, τα γερμανικά ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα WDR και NDR, οι εφημερίδες Guardian, Süddeutsche Zeitung, Aftenposten κ.α. Σύμφωνα με αυτά τα απόρρητα έγγραφα εκατοντάδες πολιτικοί, επιχειρηματίες και αστέρες του θεάματος έχουν επιχειρήσει να αποκρύψουν μέρος της περιουσίας τους, καταφεύγοντας σε υπεράκτιες (offshore) εταιρείες. Σε πολλές χώρες η πρακτική αυτή είναι απολύτως νόμιμη, αλλά δεν παύει να προκαλεί ερωτήματα για το «νόμιμο και το ηθικό…».

 

Οι αναφορές στα δικά μας

Σε δημοσίευμα της Deutsche Welle στις 4/10/2022 γίνεται ευθεία αναφορά όχι μόνο στην Κυπριακή Δημοκρατία ως φορολογικό παράδεισο που εμπλέκεται άμεσα στα Pandora Papers αλλά επίσης και στο δικηγορικό γραφείο που φέρει το όνομα του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας: Συνολικά 336 πολιτικοί από όλον τον κόσμο φέρονται να έχουν εμπλακεί σε συναλλαγές με offshore εταιρείες. Στην ιστοσελίδα του δημοσιογραφικού δικτύου ICIJ ένας χάρτης τους κατανέμει με γεωγραφικά κριτήρια, για παράδειγμα τρεις στη Γαλλία, πέντε στην Ισπανία κλπ. Στην Ελλάδα ή την Κύπρο δεν αναφέρεται ούτε ένας. Πάντως, στη συνέχεια του κειμένου επισημαίνεται ότι «το δικηγορικό γραφείο ‘Νίκος Αναστασιάδης και Συνεργάτες’ εμφανίζεται στα Pandora Papers ως κομβικός διαμεσολαβητής για υπεράκτιες εταιρείες που απευθύνονται σε Ρώσους με οικονομική επιφάνεια. Η εταιρεία διατηρεί το όνομα του ιδρυτή της, του προέδρου της Κύπρου Νίκου Αναστασιάδη, ενώ οι δύο κόρες του είναι συνεργάτες του γραφείου. Σύμφωνα με τα στοιχεία, ένας compliance manager στο δικηγορικό γραφείο Algocal του Παναμά είχε διαπιστώσει, το 2015, ότι κυπριακή δικηγορική εταιρεία κατηγορείται ότι είχε βοηθήσει τον Ρώσο ολιγάρχη και πρώην γερουσιαστή Λεονίντ Λεμπέντεφ να αποκρύψει την ιδιοκτησία τεσσάρων εταιρειών, εμφανίζοντας υπαλλήλους της δικηγορικής εταιρείας ως ιδιοκτήτες τους.

Επίσης ένας άλλος μεγάλος ειδησεογραφικός οργανισμός, ο Guardian, στην κυριακάτικη έκδοση 3/10/2021 είχε ως τίτλο σε άρθρο του -με φωτογραφία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατιάς Νίκου Αναστασιάδη- ότι «το δικηγορικό γραφείο που ιδρύθηκε από τον Κύπριο πρόεδρο κατηγορείται για απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων Ρώσου εξόριστου» και στον υπότιτλο «Μυστική έκθεση που κατατέθηκε σε οικονομικές ρυθμιστικές αρχές της Καραϊβικής, σύμφωνα με τον οποίο ο Λεονίντ Λεμπέντεφ ήταν ο τελικός ιδιοκτήτης υπεράκτιων εταιρειών».

Εν γένει, είναι τοις πάσι γνωστό ότι η κυπριακή οικονομία βασίζεται σε τεράστιο βαθμό στην παραγωγή εταιρειών, ανάμεσα στις οποίες είναι και η περιβόητη FTX EU, για την οποία έγινε ευρεία αναφορά σε άρθρο μου από αυτή την στήλη στις 4/12/22, ήτοι το ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων του FTX, που ήταν το τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο και η αξία του αποτιμάται στα 32 δισ. δολάρια, ενώ η συνολική του περιουσία υπολογιζόταν στα 16 δισ. δολάρια. Η εταιρεία προ ολίγων εβδομάδων κατέρρευσε ολοκληρωτικά. 

 

Τα δημόσια αρχεία και η απόφαση ΔΕΕ

Σε μια προσπάθεια καταπολέμησης του φαινομένου των ανώνυμων εταιρειών ως δούρειου ίππου διαφθοράς, το 2018 η ΕΕ είχε εισάγει νέους κανόνες σύμφωνα με την 5η Οδηγία για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες (AMLD5, 2018), με βάση τους οποίους τα κράτη-μέλη ήταν υποχρεωμένα να δημιουργήσουν δημόσια μητρώα, όπου θα καταγράφονταν λεπτομερώς, ύστερα από δήλωση των ίδιων των εταιρειών, η δομή ιδιοκτησίας τους και τα προσωπικά στοιχεία των δικαιούχων, σε μια προσπάθεια να μειωθεί η διαφθορά και να παταχθεί το οικονομικό έγκλημα. Οι πολίτες θα μπορούσαν να έχουν ανοικτή πρόσβαση σε αυτές τις βάσεις δεδομένων.

Σε μια πολύ πρόσφατη απόφαση που προκάλεσε σοκ, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) κήρυξε, στις 22 Νοεμβρίου 2022, άκυρη τη διάταξη της Οδηγίας αυτής, αφού, όπως διαπίστωσε, αυτή είναι πολύ χαλαρά διατυπωμένη και προβλέπει υπερβολικά ευρεία πρόσβαση του κοινού στα μητρώα, χωρίς να αιτιολογείται επαρκώς η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα της παρέμβασης στα δικαιώματα ιδιωτικής ζωής και προστασίας των προσωπικών δεδομένων των πραγματικών δικαιούχων.

Σε άρθρο του Andres Knobel που δημοσιεύθηκε στις 5/12/2022 στη σελίδα του γνωστού μας οργανισμού καταπολέμησης της διαφθοράς OCCPR, μετά την έκδοση της απόφασης αυτής, καταγράφονται οι καταστροφικές, σύμφωνα με τον συγγραφέα, συνέπειες αυτής της απόφασης. Υποστηρίζει ότι πανηγυρίζουν -εκτός από ανώνυμους ολιγάρχες, φορολογικούς καταχραστές και εγκληματίες- δικηγόροι, διαχειριστές και άλλοι επαγγελματίες, που περιγράφουν τους εαυτούς τους ως «ειδικούς διεθνούς φορολογικού σχεδιασμού», πάροχους «νομικών συμβουλών για άτομα υψηλής καθαρής αξίας» ή ειδικοί «ιδιωτικού πλούτου και φορολογίας». Με άλλα λόγια, οι παράγοντες που βοηθούν τόσο τους πλούσιους όσο και εγκληματίες, συμπεριλαμβανομένων των ολιγαρχών, να αποφύγουν τον νόμο που ισχύει για όλους τους άλλους.

 

Το νέο σκάνδαλο στην ΕΕ και το κυπριακό σύστημα

Το νέο σκάνδαλο που ταλανίζει την ΕΕ, με κορυφή ίσως του παγόβουνου την Ελληνίδα ευρωβουλευτή και μάλιστα αντιπρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου, Εύα Καϊλή, δείχνει πάρα πολλά πράγματα, τόσο σε διεθνές επίπεδο, για τα τεράστια συμφέροντα που υπάρχουν και που προσπαθούν λυσσωδώς να επηρεάζουν αποφάσεις παντός είδους, προσπαθώντας να επιβάλουν εμπόδια και φραγμούς στη διαφάνεια, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της διαφθοράς, αλλά και για θέματα καθαρά κυπροκεντρικά, κυρίως όσον αφορά την ανάδειξη της πλήρους αποτυχίας του εγχώριου συστήματος δικαιοσύνης να διώξει σκάνδαλα διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο, όπως επανειλημμένως επισημαίνεται σε όλα τα ευρωβαρόμετρα και σε όλες τις διεθνείς εκθέσεις, σε πλήρη αντίθεση με τις διωκτικές αρχές του Βελγίου.

* Advocates-Legal Consultants