Η Λεμεσός αναπτύσσεται. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται χωρίς να παραλύσει. Οι πρόσφατες συζητήσεις γύρω από τους ποδηλατοδρόμους και τα μέτρα κυκλοφοριακής διαχείρισης στη Λεμεσό ανέδειξαν μια βαθύτερη πραγματικότητα: το κυκλοφοριακό της πόλης δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Η Λεμεσός αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο οικονομικό και επιχειρηματικό κέντρο της Κύπρου. Όμως η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο από νέες επενδύσεις και κτίρια, αλλά και από το κατά πόσο μια πόλη παραμένει λειτουργική για τους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις της. Υπό αυτή την έννοια, το κυκλοφοριακό εξελίσσεται στον σημαντικότερο περιοριστικό παράγοντα της μελλοντικής ανάπτυξης της πόλης.

Οι προβληματισμοί και οι εισηγήσεις που ακολουθούν προέκυψαν μέσα από δύο συναντήσεις εργασίας του Blue Limassol Forum, που συνδιοργάνωσαν το Πανεπιστήμιο Frederick με τον Δήμο Λεμεσού, με τη συμμετοχή των βασικών εμπλεκόμενων φορέων, εμπειρογνωμόνων και πολιτών. Οι στρατηγικές προτεραιότητες έχουν προσδιοριστεί.

Αυτό που λείπει πλέον είναι η εφαρμογή τους.

1.Βόρειος Παρακαμπτήριος: Το έργο που δεν μπορεί να περιμένει

Ο Βόρειος Παρακαμπτήριος αποτελεί το σημαντικότερο έργο οδικής υποδομής για τη Λεμεσό και έργο εθνικής σημασίας, καθώς εκτιμάται ότι θα αποσυμφορήσει τον κύριο άξονα ανατολής–δύσης, θα κατανείμει καλύτερα τις κυκλοφοριακές ροές και θα βελτιώσει το σύστημα μεταφορών της πόλης.

Είναι θετικό ότι το Υπουργείο Μεταφορών, Συγκοινωνιών και Έργων έχει επαναφέρει το έργο στο προσκήνιο. Ωστόσο, εξακολουθεί να απουσιάζει ένα σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Μετά από χρόνια καθυστερήσεων, οι πολίτες δεν ζητούν νέες εξαγγελίες αλλά συγκεκριμένες δεσμεύσεις, σαφή ορόσημα και την έναρξη των εργασιών.

2.Μονοκεντρική ανάπτυξη: Η βασική αιτία της καθημερινής συμφόρησης

Η Λεμεσός αναπτύχθηκε ταχύτερα απ’ όσο προλάβαινε ο πολεοδομικός της σχεδιασμός. Η μεγαλύτερη οικιστική ανάπτυξη των τελευταίων ετών σημειώθηκε στις βόρειες περιοχές και εκατέρωθεν του αυτοκινητοδρόμου, όπου εγκαταστάθηκαν χιλιάδες νέοι κάτοικοι. Ωστόσο, η ανάπτυξη αυτή δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη δημιουργία νέων τοπικών κέντρων μικτών χρήσεων, με χώρους εργασίας, δημόσιες υπηρεσίες, εκπαίδευση, υγεία και εμπόριο.

Έτσι, οι περισσότερες μετακινήσεις συνεχίζουν να συγκεντρώνονται στο ίδιο κεντρικό τμήμα της πόλης, επιβαρύνοντας διαρκώς το οδικό δίκτυο.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού δεν βασίζεται μόνο στην κατασκευή νέων δρόμων, αλλά σε έναν χωρικό σχεδιασμό που φέρνει την εργασία, τις υπηρεσίες και την καθημερινή εξυπηρέτηση πιο κοντά στον τόπο κατοικίας, μειώνοντας την ανάγκη μετακινήσεων.

3.Το νέο Τοπικό Σχέδιο

Η πολυκεντρική ανάπτυξη αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των καθημερινών μετακινήσεων και δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς ένα σύγχρονο Τοπικό Σχέδιο. Η αναθεώρησή του καθυστέρησε επί χρόνια, ενώ η Λεμεσός αναπτυσσόταν με πρωτοφανείς ρυθμούς. Οι καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων επέτρεψαν η ανάπτυξη να προηγηθεί του σχεδιασμού, οδηγώντας σε άναρχη ανάπτυξη, αστική διάχυση και συγκέντρωση δραστηριοτήτων χωρίς τον αναγκαίο πολεοδομικό προγραμματισμό. Το αποτέλεσμα το βιώνουμε σήμερα: περισσότερες μετακινήσεις, μεγαλύτερες αποστάσεις και μεγαλύτερη κυκλοφοριακή συμφόρηση.

Η ολοκλήρωση του νέου Τοπικού Σχεδίου αποτελεί πλέον προϋπόθεση για μια πιο ισόρροπη και πολυκεντρική ανάπτυξη, με νέες περιοχές μικτών χρήσεων, καλύτερη κατανομή των δραστηριοτήτων και λιγότερες καθημερινές μετακινήσεις. Όσο ο πολεοδομικός σχεδιασμός ακολουθεί, αντί να προηγείται, της ανάπτυξης, το κυκλοφοριακό θα επιδεινώνεται.

4.Τα κρίσιμα σημεία που καθορίζουν τη λειτουργία της πόλης

Όπως τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά σημεία της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας και του διεθνούς εμπορίου, έτσι και οι βασικοί κυκλικοί κόμβοι αποτελούν τα κρίσιμα σημεία του οδικού δικτύου της Λεμεσού. Όταν ένας κόμβος αδυνατεί να εξυπηρετήσει τον φόρτο, η συμφόρηση μεταδίδεται γρήγορα στους γειτονικούς δρόμους και στη συνέχεια σε ολόκληρη την πόλη.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι επιλογές που εφαρμόστηκαν σε βασικούς κυκλικούς κόμβους, όπως της Μέσα Γειτονιάς και του Αγίου Αθανασίου, επιβάρυναν τη λειτουργία τους και τις κυκλοφοριακές ροές. Το δίδαγμα είναι σαφές: οι κρίσιμοι αυτοί κόμβοι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως στρατηγικές υποδομές και κάθε νέα ανάπτυξη ή παρέμβαση να σχεδιάζεται με πρώτο κριτήριο τη διατήρηση της λειτουργικής τους ικανότητας.

Καταληκτικά, η Λεμεσός μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις πιο σύγχρονες και βιώσιμες πόλεις της Ανατολικής Μεσογείου. Οι στρατηγικές προτεραιότητες είναι πλέον γνωστές. Το ζητούμενο είναι η εφαρμογή τους. Γιατί, τελικά, η πραγματική ανάπτυξη μιας πόλης δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες. Μετριέται από τον χρόνο που επιστρέφει καθημερινά στους πολίτες της, από τη λειτουργικότητα των υποδομών και, πάνω απ’ όλα, από την ποιότητα ζωής που προσφέρει στους ανθρώπους της.

*Πρόεδρος, Τμήμα Ναυτιλίας και Εμπορίου, Πανεπιστήμιο Frederick