Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια άλλη τυπική εξέλιξη. Η προσωπική εμπλοκή του ανθρώπου που γνωρίζει όσο λίγοι το Κυπριακό, ο οποίος αφιέρωσε σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στην προσπάθεια επίτευξης λύσης και οδήγησε τις δύο πλευρές ένα βήμα πριν από μια στρατηγική συμφωνία στο Κραν Μοντανά το 2017, δημιουργεί μια πραγματική ευκαιρία. Μια ευκαιρία που η δική μας πλευρά οφείλει να αξιοποιήσει με συνέπεια, σοβαρότητα και ξεκάθαρο στρατηγικό προσανατολισμό.
Το ΑΚΕΛ διαχρονικά υποστηρίζει ότι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων πρέπει να γίνει από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, με σεβασμό στο διαπραγματευτικό κεκτημένο, στις επιτευχθείσες συγκλίσεις και στο Πλαίσιο Γκουτέρες. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας φέρεται να διατύπωσε ενώπιον του ίδιου του Γενικού Γραμματέα τη θέση ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να συνεχιστούν ακριβώς πάνω σε αυτή τη βάση. Πρόκειται για μια προσέγγιση που, εφόσον εφαρμοστεί με συνέπεια και συνέχεια, μπορεί να αποτελέσει το αναγκαίο θεμέλιο για την επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών για να διανύσουμε το τελευταίο μίλι.
Η εμπειρία των τελευταίων εννέα ετών αποδεικνύει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της λύσης. Αντίθετα, κάθε χρόνος που περνά παγιώνει τα κατοχικά τετελεσμένα, διευρύνει τη διχοτόμηση και εξοικειώνει ολοένα και περισσότερο τις δύο κοινότητες με ένα απαράδεκτο και επικίνδυνο διχοτομικό στάτους κβο. Οι παλινωδίες Ανασταδιάδη- ηγεσίας ΔΗΣΥ που ακολούθησαν το Κραν Μοντανά αποδυνάμωσαν τη διαπραγματευτική θέση της ελληνοκυπριακής πλευράς, επέτρεψαν στην Τουρκία να αποποιηθεί σημαντικό μέρος των ευθυνών της και της έδωσαν τον πολιτικό χώρο να προωθήσει ακόμη πιο επιθετικά τη διχοτομική της ατζέντα. Αυτή η κάκιστη εμπειρία δεν πρέπει να επαναληφθεί.
Παράλληλα, η επίσκεψη Γκουτέρες ανέδειξε και μια ευρύτερη διάσταση του Κυπριακού. Η δημόσια αναφορά του στους κινδύνους που αντιμετωπίζει η περιοχή μας δεν ήταν τυχαία. Το Κυπριακό αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γεωπολιτικής ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου. Σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων και συγκρούσεων, η σωστή επίλυση του κυπριακού δεν αφορά μόνο τους Κυπρίους. Αποτελεί παράγοντα σταθερότητας για ολόκληρη την περιοχή. Για τον κυπριακό λαό, μια σωστή λύση είναι ζήτημα επιβίωσης.
Την ίδια στιγμή, δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο ότι, παρά τους μήνες προετοιμασίας που προηγήθηκαν, δεν ανακοινώθηκαν ούτε καν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Αυτό προκαλεί εύλογο προβληματισμό. Τα ΜΟΕ μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά μόνο εφόσον υπηρετούν τον στρατηγικό στόχο της συνολικής λύσης. Δεν πρέπει να μετατραπούν σε υποκατάστατο των διαπραγματεύσεων ούτε σε μηχανισμό καθυστέρησης που θα υπονομεύει την ουσία του κυπριακού.
Ανάλογη προσοχή απαιτείται και στον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η νέα διαπραγματευτική διαδικασία. Δεν υπάρχει περιθώριο για μια ατέρμονη επαναδιαπραγμάτευση ήδη συμφωνημένων θεμάτων στην προσπάθεια για καταγραφή των συγκλίσεων, ούτε για εισαγωγή λεγόμενων «νέων ιδεών» που θα απομακρύνουν ακόμη περισσότερο την προοπτική λύσης. Όπως πχ η παραμονή εσαεί τουρκικών εγγυήσεων και στρατευμάτων μέσω ΝΑΤΟ. Το διαπραγματευτικό κεκτημένο, το οποίο ο ίδιος ο ΟΗΕ αναγνωρίζει ως body of work, αποτελεί πολύτιμη κατάκτηση και όχι σημείο εκκίνησης για νέους πειραματισμούς.
Καθοριστική μπορεί και πρέπει να είναι και η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όχι τόσο με τη συμμετοχή της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όσο με την αξιοποίηση των πολιτικών και οικονομικών εργαλείων που διαθέτει απέναντι στην Τουρκία, ώστε να δημιουργηθούν πραγματικά κίνητρα για αλλαγή στάσης και ουσιαστική συμβολή στην επίτευξη λύσης.
Η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες αφήνει μια συγκρατημένα αισιόδοξη εικόνα. Η αισιοδοξία, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στις δηλώσεις. Θα κριθεί από τη συνέπεια των πράξεων, από την προσήλωση στο συμφωνημένο πλαίσιο και από την πολιτική βούληση όλων των εμπλεκομένων. Κυρίως της κατοχικής Τουρκίας η οποία προς το παρόν δεν φαίνεται να συνεργάζεται δημιουργικά και με συνέπεια. Η Κύπρος δεν αντέχει άλλη μια χαμένη ευκαιρία. Μετά από πενήντα δύο χρόνια κατοχής, αυτό που επείγει δεν είναι απλά μια νέα διαδικασία. Είναι μια βιώσιμη, λειτουργική και δίκαιη λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.
* Η τελευταία στάση του Οδυσσέα πριν επιστρέψει στην Ιθάκη ήταν η Σχερία, η χώρα των Φαιάκων.
