Ανατρέχοντας

Στις εικόνες από τη Γαλλία βλέπουμε μαθητές στους δρόμους. Βλέπουμε και φωτιές. Το βλέμμα μας, υποβοηθούμενο και από τα μέσα ενημέρωσης, πηγαίνει σχεδόν πάντα πρώτα στις δεύτερες. Οι βανδαλισμοί είναι καταδικαστέοι. Δεν χρειάζεται να δυσκολευτούμε να το πούμε. Δυσκολευόμαστε περισσότερο να μείνουμε στην εικόνα όταν οι φωτιές σβήσουν και να ακούσουμε τι έλεγαν οι μαθητές: ότι λείπουν εκπαιδευτικοί, λείπουν υποδομές, ότι τα σχολεία τους καταρρέουν, ότι φοβούνται για το μέλλον τους.

Κάθε χώρα έχει τις δικές της αιτίες διαμαρτυρίας. Σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις, όμως, επανέρχεται η ίδια ερώτηση από τους νέους: τι ζωή μπορούμε να χτίσουμε; Πού θα μείνουμε; Τι θα αξίζει η δουλειά μας; Αυτές οι ερωτήσεις ενοχλούν. Τους ζητήσαμε να μορφωθούν και να προσπαθήσουν. Σχεδιάσαμε τα σχολεία, την αγορά εργασίας, τις πόλεις όπου καλούνται να ζήσουν. Αν αποφεύγουμε να ακούσουμε την κραυγή τους, ποιος φταίει για την απόσταση που μεγαλώνει;

Την ίδια εβδομάδα ανακοινώθηκε ότι ο μέσος ακαθάριστος μισθός στην Κύπρο έφτασε τα €2.591. Όμως, περίπου ένας στους τρεις υπαλλήλους έχει μηνιαίες ακαθάριστες απολαβές κάτω από €1.500. Οι απολαβές αυξήθηκαν. Ο αριθμός όμως αποκτά νόημα όταν ρωτήσουμε τι ζωή μπορεί να αρχίσει ένας νέος με αυτά τα χρήματα. Πόσο μακριά τον πηγαίνει από την οικογενειακή εξάρτηση και πόσο κοντά στη δική του ανεξαρτησία;

Ο Αγγελάκας έγραψε πως «η φτώχεια είναι πιο φρόνιμη αν νιώθει ότι φταίει». Μου έρχεται ο στίχος κάθε φορά που η αγωνία ενός νέου αντιμετωπίζεται ως έλλειψη προσπάθειας ή υπομονής. Ασφαλώς ο καθένας έχει ευθύνη για τις επιλογές του. Αλλά τι συμβαίνει όταν χιλιάδες άνθρωποι προσπαθούν και σκοντάφτουν στα ίδια εμπόδια; Θα συνεχίσουμε να τους εξηγούμε έναν έναν τι έκαναν λάθος;

Η κυβέρνηση μόλις υπενθύμισε τις υψηλές επιδόσεις της κυπριακής οικονομίας. Η πρόοδος αυτή έχει σημασία. Με ανησυχεί όταν παρουσιάζεται σαν να απαντά από μόνη της στην αγωνία των νέων, με την σιωπηρή υπόσχεση ότι η ευημερία των ανθρώπων θα ακολουθήσει κάποτε την ευημερία των δεικτών.  

Δεν χρειάζεται να αρνηθούμε την πρόοδο για να απαιτήσουμε περισσότερα από αυτήν.

Το ίδιο ισχύει για τα επιδόματα. Είναι απαραίτητα για όσους τα χρειάζονται. Πλέον όμως πιέζεται σοβαρά και η μεσαία τάξη, άνθρωποι που δεν δικαιούνται στήριξη, αλλά δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να τα βγάλουν πέρα. Και κανείς δεν ονειρεύεται να ζει περιμένοντας μια παροχή ή μια εταιρική πράξη καλής θέλησης. Θέλει η εργασία και οι υπηρεσίες γύρω του να του επιτρέπουν να ζει με αξιοπρέπεια.

Αν δεν πάρουμε στα σοβαρά αυτές τις αγωνίες, θα το κάνουν άλλοι για τους δικούς τους σκοπούς. Η Ακροδεξιά ξέρει να ακούει την οργή αρκετά ώστε να την κατευθύνει. Υπόσχεται απλές λύσεις σε δύσκολα προβλήματα και προσφέρει ανθρώπους για να τους φορτώσουμε την ευθύνη. Η ιστορία μάς έχει δείξει πού μπορεί να οδηγήσει αυτό. Δεν είναι μοιραίο να επαναληφθεί. Είναι όμως λόγος να μην αφήσουμε τη δημοκρατική απάντηση για αργότερα.

Ίσως, τελικά, το πρώτο που οφείλουμε στους νέους να μην είναι μια ακόμη υπόσχεση, αλλά η προθυμία να αμφισβητήσουμε όσα θεωρούμε δεδομένα.

Σκέφτομαι τον Σωκράτη, που παρομοίασε τον εαυτό του με αλογόμυγα: ενοχλούσε την πόλη για να μην αποκοιμηθεί μέσα στις βεβαιότητες της. Ίσως οι νέοι που επιμένουν να μας θέτουν άβολες ερωτήσεις να είναι η σημερινή εκδοχή αυτής της αλογόμυγας.

Τα πανεπιστήμια, ιδιαίτερα, οφείλουν να κρατούν ζωντανό αυτόν τον ρόλο. Να είναι χώροι όπου οι νέοι μπορούν να αμφισβητούν, όπου η γνώση ελέγχει όσα παρουσιάζονται ως αυτονόητα, όπου η εξουσία ακούει ερωτήσεις που δεν έχει προετοιμαστεί να απαντήσει.

Ίσως βολευτήκαμε περισσότερο απ’ όσο θέλουμε να παραδεχτούμε. Ίσως η πρώτη μας αντίδραση στην αμφισβήτηση είναι να ζητούμε ησυχία.

Οι νέοι χρειάζονται ένα μέλλον που να μπορούν να φανταστούν ως δικό τους. Χρειάζονται όμως και μια κοινωνία πρόθυμη να ακούσει όσα της λένε προτού υψώσουν περισσότερο τη φωνή τους.

Γι’ αυτό αναζητώ την αλογόμυγα. Και αναρωτιέμαι αν έχουμε την ειλικρίνεια να την ακούσουμε όσο ακόμη μας μιλά.