Η Τουρκία θέλει να γίνει συνδιαχειριστής και ίσως το έχει ήδη πετύχει

*Άννα Κυπριανού

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος στην υπόθεση του καλωδίου είναι να δημιουργηθεί ένα διπλωματικό προηγούμενο, που θα επιτρέπει στην Τουρκία να έχει ρόλο και λόγο και στην πράξη, ως συνδιαχειριστής μιας περιοχής στην οποία δεν διαθέτει νόμιμα κυριαρχικά δικαιώματα.

Το γεγονός ότι υπάρχει ρηματική διακοίνωση για το καλώδιο είναι γνωστό. Το περιεχόμενό της, δεν το γνωρίζουμε. Εάν η Άγκυρα μπορεί να ισχυριστεί ότι ζήτησε και έλαβε άδεια ή ότι η διαδικασία προϋπέθετε τη δική της συναίνεση, τότε αποκτά ένα εξαιρετικά επικίνδυνο διπλωματικό προηγούμενο. Θα μπορεί να το επικαλείται στο μέλλον, ακόμη και να ισχυρίζεται ότι έχει δικαίωμα να δίνει ή να αρνείται άδειες.

Κάθε εταιρεία που θα θελήσει αύριο να εκτελέσει εργασίες στην ίδια περιοχή θα πρέπει να σκέφτεται εάν χρειάζεται να απευθυνθεί στην Τουρκία. Έτσι, χωρίς να διαθέτει νόμιμα δικαιώματα, η Άγκυρα αποκτά θέση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Με άλλα λόγια, τη μετατρέπεις σε συνομιλητή και εν δυνάμει συνδιαχειριστή.

Η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και την άδεια

Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν προβλέπει υποχρέωση ενημέρωσης της Τουρκίας για την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων. Η Ελλάδα, η οποία βρίσκεται και σε προεκλογική περίοδο- προχώρησε σε ενημέρωση, υποστηρίζοντας ότι ουσιαστικά η ίδια έχει το δικαίωμα να εγκρίνει τις σχετικές δραστηριότητες και όχι η Τουρκία.

Γι’ αυτό έχει τεράστια σημασία η ακριβής γραπτή διατύπωση. Θα έπρεπε να είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι το σχετικό κείμενο δεν αποτελεί αίτηση άδειας ή συναίνεσης, καθώς τα κυριαρχικά δικαιώματα ανήκουν στην Ελλάδα και όχι στη Γαλλία.

Όλα μπορεί να παρουσιάζονται ως αθώες διαδικαστικές κινήσεις. Δεν είναι όμως. Όταν δημιουργείται η εντύπωση ότι για ένα τέτοιο έργο απαιτείται η ενημέρωση και ακόμη χειρότερα έγκρισή της Τουρκίας, τότε διαμορφώνεται ένα προηγούμενο με πολύ ευρύτερες συνέπειες.

Η γαλλική παρέμβαση

Ο περιχαρής Χακάν Φιντάν δείχνει ότι κάτι έχει μεσολαβήσει. Δεν έχουμε δει, για παράδειγμα, να συγκαλείται το ΚΥΣΕΑ, όπως είχε γίνει πριν από δύο χρόνια στην περίπτωση της Κάσου, ανεξαρτήτως αποτελέσματος.

Μέσα σε λίγες ώρες, άλλωστε, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη της Γαλλίδας πρέσβεως στον υφυπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας. Τι ακριβώς διεμήφθη; Τι συζητήθηκε και τι συμφωνήθηκε; Παραμένει άγνωστο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι το περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης τις προηγούμενες ημέρες. 

Η Γαλλία προασπίζεται τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα της εταιρείας της. Τόσο απλά. Το έργο παραχωρήθηκε στους Γάλλους, δεν πουλήθηκε, με τη συμμετοχή τους να ανέρχεται στο 66%. Εάν, όμως, μέσα από τη γαλλική διαμεσολάβηση έχει υπάρξει ελληνική υποχώρηση, τότε θα πρόκειται για διπλωματική νίκη της Τουρκίας. Και δεν φαίνεται όλοι να είναι ικανοποιημένοι από την εξέλιξη.

Το πλοίο δεν έχει ξεκινήσει – Τι έχει αλλάξει από το 2024;

Το γαλλικό πλοίο δεν έχει ακόμη ξεκινήσει από το λιμάνι του Ηρακλείου. Η αναχώρησή του είναι ιδιαίτερα σημαντική. Εάν η καθυστέρηση συνεχιστεί, η Τουρκία μπορεί κάλλιστα να ισχυριστεί ότι εμποδίζει την εκτέλεση του έργου. Αρα καμία ασήμαντη επιχειρησιακή λεπτομέρεια.

Το 2024 η Τουρκία έστειλε πέντε πλοία στην περιοχή της Κάσου. Σήμερα τι έχει συμβεί; Μήπως αυτή τη φορά πέτυχε τον στόχο της χωρίς να χρειαστεί να επαναλάβει την ίδια επίδειξη ισχύος;

Η Τουρκία μπορεί να πήρε το μέγιστο από αυτό που επιδίωκε. Αξιοσημείωτο, η Λιβύη ήδη την προσκαλεί για θαλάσσιες έρευνες, ενώ έχει και το ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων ως πεδίο περαιτέρω διεκδικήσεων. Στην περίπτωση του καλωδίου, ο στόχος ήταν συγκεκριμένος: να αποκτήσει ακριβώς αυτό, ρόλο συνδιαχειριστή.

Και ίσως να τον απέκτησε με τον πλέον επίσημο τρόπο, μέσα από τη ρηματική διακοίνωση, τη διαπραγμάτευση του περιεχομένου της.

Θα δούμε εάν θα φτάσει στο σημείο να ζητήσει και επίσημα έγκριση. Εάν εκδώσει και NAVTEX, τότε τα πράγματα θα έχουν πάρει πολύ σοβαρή τροπή. Θα σημαίνει ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία έχουν ουσιαστικά εξαντλήσει τα περιθώριά τους.

Η στρατηγική που εξακολουθεί να απουσιάζει

Δυστυχώς, όλα αυτά συμβαίνουν επειδή έξω από τα έξι ναυτικά μίλια βρίσκονται διεθνή ύδατα, με την Ελλάδα να μην έχει τολμήσει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα δώδεκα. Αυτό φυσικά δεν αναιρεί τα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά διαμορφώνει ένα διαφορετικό επιχειρησιακό και διπλωματικό περιβάλλον, το οποίο η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει.

Παράλληλα, η ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου θα μπορούσε να προωθηθεί και να ρυθμιστεί μέσα από ευρωπαϊκές διαδικασίες. Υπάρχουν δυνατότητες που δεν πρέπει να μένουν αναξιοποίητες.

Το πραγματικό διακύβευμα, είναι εάν η Τουρκία κατάφερε να επιβάλει την παρουσία της ως αναγκαίου συνομιλητή, με την ίδια την Ευρώπη απούσα και μέχρι στιγμής χωρίς έμπρακτη θέληση να υπερασπιστεί στην πράξη την υλοποίησή του έργου.

Και δεν μιλάμε θεωρητικά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εντάξει τον Great Sea Interconnector στις οκτώ ενεργειακές προτεραιότητες της πρωτοβουλίας «Energy Highways» και έχει δεσμευθεί για ισχυρή πολιτική και τεχνική στήριξη, καθώς και για πρόσθετη εμπλοκή στην αντιμετώπιση των γεωπολιτικών εμποδίων. 

Το έχει κάνει; Η απάντηση είναι όχι και αφήνει την Ελλάδα να μπει σε νέες περιπέτειες με την Τουρκία.