Για τρεις ημέρες, η Καλαβασός μετατρέπεται σε μεγάλο ανοιχτό εργαστήριο σύγχρονης τέχνης, μνήμης και συλλογικής δημιουργίας, φιλοξενώντας το 12ο Φεστιβάλ Ξαρκής, από τις 11 έως τις 13 Σεπτεμβρίου.
Περισσότεροι από 25 καλλιτέχνες από την Κύπρο και το εξωτερικό συναντούν την τοπική κοινότητα, το τοπίο και την ιστορία της περιοχής, αναζητώντας μέσα από έργα, παραστάσεις, προβολές, εργαστήρια και περιηγήσεις νέους τρόπους να διαβαστεί ένας τόπος με βαθιές ιστορικές και αρχαιολογικές ρίζες.
Η επιστροφή στην Καλαβασό έχει ιδιαίτερο συμβολισμό για το Ξαρκής. Η σχέση του φεστιβάλ με την περιοχή ξεκίνησε το 2016, μέσα από τη συνεργασία του με το Πολιτιστικό Φεστιβάλ Τέντας. Δέκα χρόνια αργότερα, το Ξαρκής επιστρέφει για να εξερευνήσει εκ νέου την Καλαβασό, όχι ως στατικό σκηνικό, αλλά ως ενεργό μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασίας.
Η Τέντα, οι αρχαίοι οικισμοί, το παλιό μεταλλείο και οι ιστορίες των μεταλλωρύχων συνυπάρχουν με ζωντανές γνώσεις και πρακτικές της κοινότητας: τη χειροτεχνία, την καλλιέργεια, τη βοτανική, την τοπική παραγωγή και τη μεταποίηση. Το φετινό πρόγραμμα εστιάζει ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο η αποικιακή κληρονομιά και οι ιστορίες εξόρυξης εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό, την ταυτότητα και την ιστορία.
Καλλιτέχνες από τη Χιλή, την Γκάνα, την Τυνησία, τη Ρουάντα, την Ουγγαρία, τη Σουηδία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ολλανδία, την Αγγλία και την Κύπρο φιλοξενούνται στην Καλαβασό για περίπου δύο εβδομάδες πριν από το φεστιβάλ.
Μέσα από την παραμονή τους στον τόπο, τις συναντήσεις με κατοίκους και την έρευνα στο τοπίο, συγκεντρώνουν ιστορίες, εικόνες, αρχαιολογικά θραύσματα, αρχειακό υλικό και προφορικές μαρτυρίες, τα οποία μετατρέπονται σε νέα έργα. Η παρουσία τους κορυφώνεται το τριήμερο του φεστιβάλ με εκθέσεις, οπτικοακουστικές παρουσιάσεις, performances, εργαστήρια και συλλογικές κατασκευές.
Η Καλαβασός ως ζωντανό αρχείο
Σημαντικό μέρος του προγράμματος αφορά τη συνάντηση της σύγχρονης τέχνης με την τοπική γνώση. Η Έλεν Χρυσάνθου πραγματοποιεί εργαστήριο ψαθαρούδας, όπου οι συμμετέχοντες θα δουλέψουν με σιτάρι από τα γύρω χωράφια και θα γνωρίσουν τον συμβολισμό των χρωμάτων και των μορφών της παραδοσιακής χειροτεχνίας.
Η Σιμώνη Χριστοφόρου, ιδρύτρια του καταστήματος Kori στην Καλαβασό, παρουσιάζει την ιστορία του μεταξιού και τη θέση της σηροτροφίας στη ζωή των Κυπρίων, πριν οδηγήσει το κοινό σε ένα πρακτικό εργαστήριο δημιουργίας με κουκούλια μεταξοσκώληκα.
Το Ξαρκής θα συνεργαστεί επίσης με τις αρχαιολόγους Άλισον Σάουθ και Θέα Χριστοφόρου, καθώς και με την ανθρωπολόγο- εθνοαρχαιολόγο Σίνα Κρόφορντ, μέσα από περιηγήσεις και συναντήσεις που θα εστιάσουν στην Τέντα, το παλιό μεταλλείο και τις ιστορίες πρώην μεταλλωρύχων. Παράλληλα, θα προβληθεί η ταινία της Κρόφορντ «Images of Cypriot Women» που φωτίζει πτυχές της ζωής και της καθημερινότητας των γυναικών κατά τη δεκαετία του ’80. Η Σάουθέχει συνδέσει μεγάλο μέρος της επιστημονικής της διαδρομής με την Κύπρο και ειδικότερα με το Αρχαιολογικό Πρόγραμμα της Κοιλάδας του Βασιλικού και τις ανασκαφές στην Καλαβασό-Άγιο Δημήτριο.
Η «For Goddess’ Sake» της Σαρμέιν ντε Χέι ξεκινά από τα γυναικεία ειδώλια που βρέθηκαν στην Καλαβασό για να εξετάσει τις σύγχρονες αναπαραστάσεις της γυναίκας και της θηλυκότητας.
Ιδιαίτερο βάρος έχει και η συζήτηση γύρω από τη μνήμη της εργασίας και των μεταλλείων. Την Κυριακή πραγματοποιείται κύκλος αφήγησης με θέμα «Αρχεία, Μνήμη: από την αρχαιολογία έως τις ιστορίες της εξόρυξης», με αφετηρία την απεργία των μεταλλωρύχων του 1948 και τη σύνδεσή της με σύγχρονες συζητήσεις για την εργασία, τα δικαιώματα των εργαζομένων, την αποικιακή ιστορία, τη συλλογική οργάνωση και την αλληλεγγύη. Η συνάντηση ξεκινά με περιήγηση στο παλιό μεταλλείο και συνεχίζεται με μαρτυρίες και συζήτηση.
Ένα πυκνό τριήμερο σύγχρονης τέχνης
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έργα που χρησιμοποιούν πολύ διαφορετικά μέσα. Η Dorottya Márton παρουσιάζει το συμμετοχικό κινηματογραφικό πρότζεκτ Looking at the Dead, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονες κοινωνίες αντιμετωπίζουν τον θάνατο και τα ανθρώπινα κατάλοιπα όταν αυτά μετατρέπονται σε αρχαιολογικά και πολιτιστικά τεκμήρια. Στην Καλαβασό το έργο αναπτύσσεται μέσα από συζητήσεις με κατοίκους, αρχαιολόγους και άλλους συμμετέχοντες.
Ο Carlos Noronha Feio παρουσιάζει την εγκατάσταση (πολλοί = όλοι = πολλοί!), με επίκεντρο τη γλώσσα, τα σύμβολα και τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούμε ατομικές και συλλογικές ταυτότητες. Ο Claudio Beorchia, με την έκθεση Scales, στρέφει την προσοχή σε ένα φαινομενικά ασήμαντο αντικείμενο των αρχαιολογικών φωτογραφιών –την κλίμακα μέτρησης– και διερευνά τη σχέση εξουσίας που δημιουργείται όταν ένα σύγχρονο αντικείμενο τοποθετείται δίπλα σε ένα εύρημα του παρελθόντος.
Η Gloria Oyarzabal παρουσιάζει το DIDASCALÍA III, όπου αρχειακά θραύσματα, φωτογραφία, ημιδιαφανή υφάσματα και χαλκός συναντούν τις μνήμες των κατοίκων, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται, μεταδίδονται και μετασχηματίζονται οι ιστορικές αφηγήσεις.
Ο Rafael Guendelman Hales, μέσα από το I Look for Signs with My Ears, ασχολείται κριτικά με τη μορφή του εξερευνητή και την αποικιακή αρπαγή αρχαιολογικών αντικειμένων και πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ οργανώνει και εργαστήρια ζωγραφικής για παιδιά με αφετηρία το αποικιακό παρελθόν της Κύπρου.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη το κινητικό εργαστήριο Waiting Wars της Maria Luigia Gioffrè, προβολές και performance, εργαστήριο πηλού του Νικόλα Κυρίλλου, ηχητικές δράσεις των Paul Nataraj, Boussadia και Μιχάλη Σιαμμά, καθώς και έργα των Åsa Sonjasdotter, Charmaine de Heij, Patrick Ziza, Rocío Guerrero Marín και Emiddio Vasquez.
Το πρόγραμμα
Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου:
- 14.00–17.00 Looking at the Dead – Dorottya Márton
- 14.00–19.00 (πολλοί = όλοι = πολλοί!) – Carlos Noronha Feio
- 14.00–19.00 Scales – Claudio Beorchia
- 14.00–19.00 DIDASCALÍA III – Gloria Oyarzabal
- 14.00–19.00 I Look for Signs with My Ears – Rafael Guendelman Hales
- 15.00–17.00 Cultivating Abundance – Åsa Sonjasdotter
- 18.30 συνεργατική site-specific παρέμβαση – Amaia Molinet
- 19.00 The Very Secret Story of XYLMNOPQ – Bona Dyssou
- 20.00 Images of Cypriot Women – Sheena Crawford.
Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου:
- 11.00 εργαστήριο ψαθαρούδας με Χέλεν Χρυσάνθου
- 12.00–17.00 οι εκθέσεις και εγκαταστάσεις των Carlos Noronha Feio, Claudio Beorchia, Gloria Oyarzabal και Rafael Guendelman Hales
- 12.00–13.30 εργαστήριο ζωγραφικής για παιδιά με Rafael Guendelman Hales
- 14.00–16.00 Waiting Wars – Maria Luigia Gioffrè
- 15.00 For Goddess’ Sake – Charmaine de Heij
- 15.30 Waiting Wars (Chapter IV) – προβολή
- 16.00 εργαστήριο πηλού – Νικόλας Κυρίλλου
- 17.00 αρχαιολογική περιήγηση στην Τέντα με Alison South
- 18.00 παρουσίαση και εργαστήριο με κουκούλια μεταξοσκώληκα – Σιμώνη Χριστοφόρου
- 19.00 Waiting Wars – performance
- 19.30 Gaggle – Patrick Ziza
- 20.00 sound performance – Paul Nataraj
- 21.00 sound performance – Boussadia.
Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου:
- 11.00 εργαστήριο αποξηραμένων λουλουδιών με Helen Chrysanthou
- 11.00–14.00 Looking at the Dead
- 12.00 εργαστήριο πηλού – Νικόλας Κυρίλλου
- 12.00–17.00 οι εκθέσεις και εγκαταστάσεις
- 13.00 For Goddess‘ Sake
- 14.00–17.00 Cultivating Abundance
- 14.30–16.00 παιδικό εργαστήριο ζωγραφικής
- 15.00–17.00 Waiting Wars – εργαστήριο κίνησης
- 17.00 Archives, Memory, from Archaeology to Mining Histories
- 18.00–19.30 εργαστήριο παρασκευής θυμιάματος με τοπικά υλικά – Gaia Olea
- 20.00 Botanical Songbook – Rocío Guerrero Marín
- 20.30 Memory Leaks – Emiddio Vasquez
- 21.00 Lyraei – Μιχάλης Σιαμμάς.
Πού και πότε
- Καλαβασός, 11–13 Σεπτεμβρίου, xarkis.org, Είσοδος ελεύθερη
* Το φεστιβάλ πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου «Contested Desires: Constructive Dialogues», που εξετάζει αποικιακές ιστορίες και τον αντίκτυπό τους στην κατανόηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς και ταυτότητας μέσα από τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία.
