Μεγάλη μελέτη σε 14.658 διδύμους: Τι έδειξε για δημιουργικότητα και ψυχικές διαταραχές

Η αντίληψη ότι η καλλιτεχνική δημιουργικότητα συνδέεται με την ψυχική ευαλωτότητα υπάρχει εδώ και αιώνες.

Πόση επιστημονική βάση έχει, όμως, η θεωρία που θέλει την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα και τις ψυχικές διαταραχές να πηγαίνουν μαζί;

Και γιατί η ίδια σχέση δεν φαίνεται να ισχύει για ανθρώπους που διακρίνονται για την επιστημονική τους δημιουργικότητα;

Μια μεγάλη μελέτη σε 14.658 δίδυμους στη Σουηδία έρχεται να φωτίσει αυτή τη σύνθετη σχέση, καταγράφοντας σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις δύο μορφές δημιουργικότητας και αναδεικνύοντας τον ρόλο της γενετικής προδιάθεσης.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η υψηλότερη καλλιτεχνική δημιουργικότητα συνδέθηκε με περισσότερες δυσκολίες ψυχικής υγείας, ενώ η επιστημονική δημιουργικότητα δεν παρουσίασε αντίστοιχη συσχέτιση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, συνδεόταν με λιγότερα προβλήματα.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Psychiatry και πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Ινστιτούτου Max Planck, του Karolinska Institutet και άλλων ερευνητικών ιδρυμάτων.

Τι αποκάλυψαν οι 14.658 δίδυμοι

Οι επιστήμονες αξιοποίησαν στοιχεία από δύο περιόδους συλλογής δεδομένων, το 2012–2013 και το 2022–2023. Από τους 14.658 συμμετέχοντες, οι 6.419 έλαβαν μέρος και στις δύο φάσεις, επιτρέποντας την παρακολούθηση ορισμένων χαρακτηριστικών σε βάθος χρόνου.

Η δημιουργικότητα αξιολογήθηκε με διαφορετικούς τρόπους: καλλιτεχνικά και επιστημονικά επιτεύγματα, επαγγελματική δραστηριότητα, ικανότητα παραγωγής πρωτότυπων ιδεών και δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες.

Παράλληλα, εξετάστηκαν στοιχεία για κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή και άλλες ψυχιατρικές διαγνώσεις, καθώς και συμπτώματα που ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα υψηλότερα καλλιτεχνικά επιτεύγματα συνδέονταν με περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα και μεγαλύτερη προδιάθεση για ψυχωσικού τύπου εμπειρίες.

Επιπλέον, η υψηλότερη καλλιτεχνική επίδοση συνδέθηκε με αυξημένη πιθανότητα μεταγενέστερων διαγνώσεων σχιζοφρένειας, αγχωδών διαταραχών και διαταραχών σχετιζόμενων με το στρες.

Η επιστημονική δημιουργικότητα παρουσίασε διαφορετική εικόνα, καθώς οι περισσότερες συσχετίσεις με προβλήματα ψυχικής υγείας ήταν είτε μη στατιστικά σημαντικές είτε αντίστροφες.

Τι ρόλο παίζουν τα γονίδια

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μελέτης ήταν η αξιοποίηση διδύμων, μεταξύ των οποίων και μονοζυγωτικών, που μοιράζονται σχεδόν το σύνολο του γενετικού τους υλικού.

Συγκρίνοντας δίδυμα μεταξύ τους, οι ερευνητές προσπάθησαν να διαχωρίσουν την επίδραση της δημιουργικότητας από τους κοινούς οικογενειακούς και γενετικούς παράγοντες.

Όταν αυτοί οι παράγοντες συνυπολογίστηκαν, οι περισσότερες συσχετίσεις μεταξύ καλλιτεχνικής δημιουργικότητας και ψυχικών διαταραχών εξασθένησαν και έπαψαν να είναι στατιστικά σημαντικές.

Πρόσθετες γενετικές αναλύσεις ενίσχυσαν την εκτίμηση ότι κοινοί κληρονομικοί παράγοντες συμβάλλουν τόσο σε ορισμένα χαρακτηριστικά δημιουργικότητας όσο και στην προδιάθεση για ψυχικές διαταραχές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η δημιουργικότητα προκαλεί ψυχική ασθένεια ή ότι μια ψυχική διαταραχή οδηγεί αναγκαστικά σε μεγαλύτερη δημιουργικότητα.

Η απρόσμενη σχέση με την κατάθλιψη

Ένα ακόμη εύρημα προέκυψε από την παρακολούθηση των συμμετεχόντων στον χρόνο.

Άτομα που είχαν παρουσιάσει περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα στην πρώτη φάση της έρευνας εμφάνιζαν αργότερα μεγαλύτερη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας που συνδέεται με τη δημιουργικότητα.

Η συσχέτιση διατηρήθηκε ακόμη και στις συγκρίσεις μεταξύ διδύμων, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο αιτιώδους σχέσης.

Ωστόσο, το εύρημα αφορά κυρίως καταθλιπτικά συμπτώματα και όχι απαραίτητα κλινικά διαγνωσμένη μείζονα κατάθλιψη.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα

Η μελέτη δεν επιβεβαιώνει τον μύθο ότι η ψυχική ασθένεια αποτελεί προϋπόθεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Αντίθετα, αναδεικνύει μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα, στην οποία η μορφή της δημιουργικότητας, η κληρονομικότητα και πιθανώς οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν τις παρατηρούμενες σχέσεις.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να εντοπιστούν οι συγκεκριμένοι γενετικοί μηχανισμοί και να αποσαφηνιστεί κατά πόσο ορισμένες από τις συσχετίσεις είναι αιτιώδεις.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δημιουργικότητα δεν αποτελεί ένα ενιαίο χαρακτηριστικό και ότι η σχέση της με την ψυχική υγεία δεν μπορεί να εξηγηθεί με έναν απλό κανόνα.