Δύο προτάσεις νόμου για τον τομέα των συμβάσεων καταθέτει στη Βουλή το Κίνημα Άλμα – Πολίτες για την Κύπρο. Σε σχετική ανακοίνωση, αναφέρει πως ενώ η Κύπρος φιλοδοξεί να αποτελεί σύγχρονο επιχειρηματικό και παροχής υπηρεσιών κέντρο, «δεν μπορεί να στηρίξει συναλλαγές αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ σε μία νομοθεσία που βασίζεται σε έναν νόμο που συντάχθηκε το 1872. Ούτε μπορεί να αποδέχεται ότι διαφορές σε δημόσια και ιδιωτικά έργα παραμένουν ανεπίλυτες για χρόνια, προκαλώντας καθυστερήσεις, πρόσθετο κόστος και αδιέξοδα».
Το Κίνημα σημειώνει πως δεν περιορίζεται στη διαπίστωση των προβλημάτων, αλλά καταθέτει δύο ολοκληρωμένες Προτάσεις Νόμου τις οποίες θέτει σε ανοικτή δημόσια διαβούλευση. Πρόκειται για τις προτάσεις νόμου των βουλευτών Οδυσσέα Μιχαηλίδη και Μιχάλη Παρασκευά τις οποίες το Άλμα παρουσιάζει πιο κάτω:
1. Ο περί Συμβάσεων Νόμος: Ένας σύγχρονος νόμος για τις συμβάσεις
Όπως αναφέρει «το ισχύον Κεφάλαιο 149, ο βασικός νόμος που διέπει τις συμβάσεις στην Κυπριακή Δημοκρατία, έχει ως άμεσο πρότυπο τον Indian Contract Act του 1872 και μεταφέρθηκε στην Κύπρο κατά την αποικιακή περίοδο. Έκτοτε έγιναν περιορισμένες μόνο αλλαγές, ενώ η οικονομία, η τεχνολογία, το ενωσιακό δίκαιο και οι μορφές των συναλλαγών έχουν αλλάξει ριζικά».
«Η πρότασή μας», προστίθεται, «δεν καταργεί όσα λειτουργούν ούτε εγκαταλείπει την κυπριακή νομική παράδοση. Διατηρεί τις αρχές του κοινοδικαίου και τη συνέχεια της κυπριακής νομολογίας, αλλά φέρνει τον γενικό νόμο των συμβάσεων στην ψηφιακή εποχή. Αναγνωρίζει ρητά ότι οι συμβάσεις, οι δηλώσεις και οι συμβατικοί όροι μπορούν να καταρτίζονται και να γνωστοποιούνται με ηλεκτρονικά μέσα, καθορίζει πότε μια ηλεκτρονική δήλωση θεωρείται ότι παραλήφθηκε και επιβεβαιώνει ότι μια σύμβαση δεν στερείται ισχύος επειδή καταρτίστηκε ηλεκτρονικά».
Ταυτόχρονα, συνεχίζει, «συγκεντρώνει σε ένα σύγχρονο και ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο κανόνες που σήμερα βρίσκονται διάσπαρτοι στη νομολογία, στο κοινοδίκαιο και σε ειδικούς νόμους. Εισάγει ή συστηματοποιεί ρυθμίσεις για τους τυποποιημένους και τους περιοριστικούς όρους, τα δικαιώματα τρίτων, την εκχώρηση απαιτήσεων, την αναδοχή χρέους και τη μεταβίβαση συμβατικής θέσης, καθώς και για την ουσιώδη και πρόωρη παραβίαση, τον τερματισμό, τις αποζημιώσεις και τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα».
Τι νέο φέρνει και τι ξεκαθαρίζει η πρόταση:
Συμβάσεις στην ψηφιακή εποχή
Ο νέος γενικός νόμος αναγνωρίζει ρητά ότι συμβάσεις, δηλώσεις και συμβατικοί όροι μπορούν να καταρτίζονται, να αποστέλλονται και να γνωστοποιούνται με ηλεκτρονικά μέσα.
Καθορίζει επίσης πότε μια ηλεκτρονική δήλωση θεωρείται ότι έχει παραληφθεί και επιβεβαιώνει ότι μια σύμβαση δεν στερείται ισχύος επειδή καταρτίστηκε ή αποτυπώθηκε ηλεκτρονικά.
Σαφέστεροι κανόνες για τους συμβατικούς όρους
Η πρόταση ρυθμίζει συστηματικά:
- πότε ένας όρος ενσωματώνεται στη σύμβαση,
- πώς γνωστοποιούνται οι τυποποιημένοι όροι,
- πώς αντιμετωπίζονται ιδιαίτερα επαχθείς ή ασυνήθεις όροι, και
- πότε εφαρμόζονται ρήτρες αποκλεισμού ή περιορισμού ευθύνης.
Δικαιώματα τρίτων
Θεσπίζονται σαφείς κανόνες για τις περιπτώσεις στις οποίες πρόσωπο που δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος μπορεί να αποκτήσει ή να ασκήσει δικαίωμα που προβλέπεται σε σύμβαση.
Μεταβίβαση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων
Ρυθμίζονται με συστηματικό τρόπο:
- η εκχώρηση συμβατικών απαιτήσεων,
- η ανάληψη εκπλήρωσης,
- η αναδοχή χρέους,
- η μεταβίβαση ολόκληρης της συμβατικής θέσης, και
- η ανανέωση της σύμβασης.
Παραβίαση και τερματισμός της σύμβασης
Η πρόταση αποτυπώνει με σαφήνεια ώριμες νομολογιακές αρχές για:
- την ουσιώδη παραβίαση,
- την πρόωρη παραβίαση,
- τη δυνατότητα θεραπείας της παράβασης,
- το δικαίωμα τερματισμού, και
- την επιλογή του αθώου συμβαλλομένου.
Αποζημιώσεις και άλλα ένδικα βοηθήματα
Συστηματοποιούνται οι κανόνες για:
- την αποζημίωση,
- την προβλεψιμότητα της ζημίας,
- την αιτιώδη συνάφεια,
- την υποχρέωση περιορισμού της ζημίας,
- τη συμφωνημένη αποζημίωση και τις ποινικές ρήτρες, και
- τα μη χρηματικά ένδικα βοηθήματα.
Ολοκληρωμένη οργάνωση της συμβατικής σχέσης
Η πρόταση ακολουθεί τη φυσική πορεία μιας σύμβασης:
- κατάρτιση,
- περιεχόμενο και ερμηνεία,
- εκτέλεση,
- μεταβολή,
- παραβίαση,
- τερματισμός, και
- ένδικα βοηθήματα.
Παράλληλα, εκσυγχρονίζει και συστηματοποιεί τους κανόνες για την εγγύηση, την παρακαταθήκη, το ενέχυρο και την αντιπροσωπεία.
2. Κριτική διαδικασία: Ταχύτερη επίλυση διαφορών στα κατασκευαστικά έργα
Η δεύτερη νομοθετική πρόταση, σύμφωνα με το ΑΛΜΑ, «αντιμετωπίζει ένα επίσης υπαρκτό και καθημερινό πρόβλημα. Σε πολλά δημόσια και ιδιωτικά έργα, διαφορές για πληρωμές, καθυστερήσεις, πρόσθετες εργασίες, πιστοποιήσεις και τεχνικά ζητήματα παραμένουν ανοικτές για χρόνια. Στο μεταξύ, τα έργα καθυστερούν και το κόστος αυξάνεται. Η κριτική διαδικασία, γνωστή διεθνώς ως adjudication, αποτελεί μια προαιρετική και ταχεία μέθοδο προσωρινής επίλυσης διαφορών. Η βασική αρχή είναι απλή: η απόφαση εφαρμόζεται τώρα και η διαφορά (αν παραμείνει) επιλύεται οριστικά αργότερα. Με αυτόν τον τρόπο, το έργο και οι πληρωμές μπορούν να συνεχιστούν, χωρίς να στερείται κανένα μέρος το δικαίωμα να ζητήσει αργότερα οριστική επίλυση από δικαστήριο ή διαιτητικό δικαστήριο».
«Το ΕΤΕΚ έχει ορθά προωθήσει τον θεσμό και έχει καταρτίσει σχετικούς κανόνες. Οι κανόνες αυτοί αποτελούν σημαντικό εργαλείο, δεν μπορούν όμως από μόνοι τους να εξασφαλίσουν δικαστική αναγνώριση και εκτέλεση, να καθορίσουν περιορισμένους λόγους άρνησης ή να ρυθμίσουν την εφαρμογή του θεσμού στις δημόσιες συμβάσεις. Για αυτά απαιτείται νομοθετική βάση. Η πρότασή μας δημιουργεί αυτή τη βάση, διατηρώντας την υπαγωγή απολύτως προαιρετική και θεσπίζοντας εγγυήσεις ανεξαρτησίας, αμεροληψίας, δίκαιης διαδικασίας και δικαστικής εκτέλεσης», προστίθεται.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της πρότασης:
Απολύτως προαιρετική υπαγωγή
Ο νόμος εφαρμόζεται μόνο όταν τα μέρη έχουν συνάψει έγκυρη γραπτή συμφωνία και έχουν αποδεχθεί ότι η απόφαση θα είναι προσωρινά δεσμευτική. Το ίδιο ισχύει για τη νομοθεσία που αφορά τη διαιτησία.
Εγγυήσεις δίκαιης διαδικασίας
Ανεξαρτησία, αμεροληψία, ισότιμη μεταχείριση, δικαίωμα ακρόασης και αιτιολογημένη γραπτή απόφαση.
Χρηματικές και μη χρηματικές αποφάσεις
Η απόφαση μπορεί να αφορά όχι μόνο πληρωμή χρημάτων αλλά και εκτέλεση, διόρθωση, αντικατάσταση ή αποχή από συγκεκριμένη συμβατική ενέργεια, απόρριψη ελαττωματικής εργασίας ή απόφαση ότι η εργασία συνάδει με τις συμβατικές απαιτήσεις κ.λπ.
Άμεση συμμόρφωση
Η ύπαρξη μεταγενέστερης δικαστικής ή διαιτητικής διαδικασίας δεν αναστέλλει αυτομάτως την εφαρμογή της απόφασης. Αντίθετα, η απόφαση του κριτή είναι εν γένει δεσμευτική.
Οριστική επίλυση από Δικαστήριο ή διαιτητικό δικαστήριο
Η κριτική διαδικασία δεν αφαιρεί τη δικαιοδοσία του δικαστηρίου ή της διαιτησίας, ανάλογα με την περίπτωση, για πλήρη επανεξέταση της διαφοράς.
Δικαστική αναγνώριση και εκτέλεση
Θεσπίζεται ειδική διαδικασία με περιορισμένο αντικείμενο ελέγχου και σαφές βάρος απόδειξης.
Περιορισμένοι λόγοι άρνησης
Η αναγνώριση δεν μπορεί να απορρίπτεται για απλές διαφωνίες ως προς την ουσία. Οι λόγοι περιορίζονται σε ζητήματα όπως η ανυπαρξία έγκυρης συμφωνίας, η στέρηση ακρόασης, η υπέρβαση αρμοδιότητας, η σοβαρή διαδικαστική πλημμέλεια ή η αντίθεση στη δημόσια τάξη.
Εξαιρετική αναστολή
Η αναστολή εφαρμογής της απόφασης επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και μπορεί να συνοδεύεται από παροχή ασφάλειας ή άλλους όρους.
Εφεδρικό Σχέδιο
Όταν η συμφωνία των μερών είναι ελλιπής ή ο συμφωνημένος μηχανισμός αποτυγχάνει, οι Κανόνες του ΕΤΕΚ μπορούν να λειτουργούν ως εφεδρικό πλαίσιο.
Σαφής διάκριση από τη διαιτησία
Η απόφαση κριτικής διαδικασίας δεν αποτελεί διαιτητική απόφαση και η διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσής της δεν παραπέμπεται σε διαιτησία.
Η Πρόταση οργανώνει όλα τα πιο πάνω σε 45 άρθρα, από την προαιρετική συμφωνία υπαγωγής και τις διαδικαστικές εγγυήσεις μέχρι τη δικαστική αναγνώριση, την εκτέλεση, την αναστολή και τις ειδικές ρυθμίσεις για τις δημόσιες συμβάσεις.
Δημόσια διαβούλευση πριν από την κατάθεση
Το Άλμα, αναφέρει πως πριν από την κατάθεση των προτάσεων, δημοσιοποιεί στην ιστοσελίδα του τα κείμενα και καλεί τους επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, τους νομικούς, τις επιχειρήσεις, τους εργολήπτες, τους μελετητές, τις αναθέτουσες αρχές και κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη να υποβάλουν σχόλια και εισηγήσεις μέχρι την Τρίτη, 15 Σεπτεμβρίου 2026, στην ηλεκτρονική διεύθυνση: info@alma.org.cy.
