Βάρος τσάντας: Σχολεία και εκπαιδευτικοί έχουν ρόλο – Ποιες είναι οι κατευθυντήριες γραμμές από το υπουργείο Παιδείας

Σχολική τσάντα: Ένα θέμα που απασχολεί αρκετά συχνά διάφορους εμπλεκόμενους φορείς. Από εκπαιδευτικούς και γονείς μέχρι και γιατρούς και φυσιοθεραπευτές που κατά καιρούς τοποθετούνται για το ζήτημα αυτό δημόσια. Και φυσικά, το αντικείμενο συζήτησης δεν είναι τα σχέδια και τα χρώματα μιας σχολικής τσάντας, δηλαδή με αυτά που ασχολούνται τα ίδια τα παιδιά που θα την επιλέξουν, αλλά το βάρος της και το πόσο σημαντικό είναι να είναι πρακτική, ελαφριά και βολική για το παιδικό σώμα που καθημερινά θα τη μεταφέρει από και προς το σχολείο.

Με το θέμα καταπιάνεται και μέρος της εγκυκλίου της Δημοτικής Εκπαίδευσης, ενόψει της έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς, δίνοντας σχετικές οδηγίες και χρήσιμες πληροφορίες, όχι μόνο σε μαθητές και γονείς αλλά και στα ίδια τα σχολεία, τα οποία καλούνται να εφαρμόσουν ξεκάθαρη πολιτική και πρακτικές, ώστε να μετριαστεί ή και να επιλυθεί το θέμα του βάρους της σχολικής τσάντας. Όπως σημειώνεται, η καθημερινή μεταφορά μιας βαριάς σχολικής τσάντας είναι πιθανό να προκαλέσει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του παιδιού όπως οσφυαλγία, μυϊκό πόνο, κακή στάση του σώματος, καθώς και ενδεχομένως αστάθεια στο βάδισμα, με αυξημένο κίνδυνο για τραυματισμό. Ως εκ τούτου, καλούνται τα σχολεία όπως εφαρμόσουν ξεκάθαρη πολιτική και πρακτικές, ώστε να μετριαστεί ή και να επιλυθεί το θέμα του βάρους της σχολικής τσάντας ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες/ περιβάλλον κάθε σχολικής μονάδας και να αφιερώνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα χρόνος για υπενθύμιση της πολιτικής και των πρακτικών που υιοθετούνται.

Η Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης προβαίνει και στις ακόλουθες συστάσεις προς τα σχολεία:

>> Συζήτηση του θέματος σε συνεδρία του διδακτικού προσωπικού στην αρχή της σχολικής χρονιάς και λήψη των απαραίτητων μέτρων, για την προληπτική και έγκαιρη αντιμετώπισή του. Ενδεικτικά σημειώνονται τα ακόλουθα για πιστή εφαρμογή από όλους:

α) Δεν ενδείκνυται η συρραφή και ενσωμάτωση φύλλων εργασίας/ φυλλαδίων εντός των τετραδίων, με τρόπο που να αυξάνεται το βάρος τους. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει οι εκπαιδευτικοί να συνενώνουν τα τετράδια των παιδιών, για να δημιουργήσουν «πιο μεγάλα» τετράδια. Επισημαίνεται ότι το υπουργείο Παιδείας σκόπιμα παραγγέλλει ολιγοσέλιδα τετράδια, ώστε να μην μεταφέρουν πολύ βάρος τα παιδιά. Όταν τα φύλλα ενός τετραδίου εξαντληθούν, μπορεί να φυλαχθεί στο σχολείο ή στο σπίτι του παιδιού και αυτό να μεταφέρει στην τσάντα του μόνο το τετράδιο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί.

β) Στον καταρτισμό του ωρολόγιου προγράμματος, όπου είναι εφικτό, τα εργαστηριακά μαθήματα να διδάσκονται σε συνεχόμενες διδακτικές περιόδους.

γ) Στα μαθήματα όπου χρησιμοποιούνται περισσότερα του ενός βιβλία, οι εκπαιδευτικοί να διασαφηνίζουν στους μαθητές ποια βιβλία/τετράδια είναι απαραίτητα για κάθε μέρα.

δ) Να υπάρχει ένα μόνο τετράδιο για κάθε μάθημα, εκτός και αν είναι απαραίτητη η χρήση περισσοτέρων.

>> Σαφείς οδηγίες από τους εκπαιδευτικούς ως προς το τι αναμένεται να μεταφέρουν τα παιδιά την επόμενη ημέρα στην τσάντα. Στη σχολική τσάντα πρέπει να υπάρχουν μόνο τα σχολικά βιβλία και η γραφική ύλη που χρειάζονται για την ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων, σύμφωνα με το ημερήσιο ωρολόγιο τους πρόγραμμα. Βιβλία και γραφική ύλη που δεν χρειάζονται πρέπει να αφήνονται στο σχολείο ή στο σπίτι. Πρόβλημα αποτελεί και η χρήση δύο ή περισσότερων κασετινών με είδη γραφικής ύλης από αρκετά παιδιά και θα πρέπει να αποφεύγεται.

>> Ενημέρωση των μαθητών στην αρχή της σχολικής χρονιάς για ορθή χρήση και μεταφορά της σχολικής τσάντας, με συγκεκριμένες οδηγίες, από τον υπεύθυνο τμήματος, όπως για παράδειγμα:

α) Η τοποθέτηση των βιβλίων στην τσάντα να γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε τα βαρύτερα βιβλία να βρίσκονται κοντά στην πλάτη και τα ελαφρύτερα μακριά από αυτήν. Τα βιβλία/ τετράδια δεν πρέπει να μετακινούνται μέσα στην τσάντα.

β) Να αποφεύγεται η μεταφορά της τσάντας μόνο με το ένα χέρι ή από τον έναν ώμο. Περισσότερο εργονομικές θεωρούνται οι τσάντες που φοριούνται και στους δυο ώμους. Τα λουριά της τσάντας πρέπει να ρυθμίζονται έτσι ώστε αυτή να εφαρμόζει όσο πιο καλά γίνεται στην πλάτη των παιδιών. Μεγάλη ευκολία για τα παιδιά παρέχουν και οι τσάντες με τροχούς.

γ) Οι μαθητές δεν πρέπει να σκύβουν με κάμψη της μέσης, όταν είναι φορτωμένοι αλλά να κάμπτουν τα γόνατά τους και να κρατούν ίσια τη μέση, οι μαθητές δεν πρέπει να έχουν την τσάντα στην πλάτη σε στιγμές που δεν μετακινούνται (π.χ. σε πρωινές ενδοσχολικές συγκεντρώσεις), αλλά να την κατεβάζουν και να την τοποθετούν στο έδαφος.

>> Φύλαξη βιβλίων όπως Ανθολόγια, λεξικά, βιβλία Γραμματικής κ.ά. στα ράφια των τάξεων ή των εργαστηρίων. Για τον σκοπό αυτό μπορούν να αγοραστούν ατομικά χάρτινα κουτιά φύλαξης όπου τα παιδιά θα τοποθετούν τα βιβλία και τα τετράδια που δεν χρειάζονται για τη μελέτη τους στο σπίτι. Ακόμη, γραφική ύλη (ρίγες, χρωματιστά μολύβια, ψαλίδι, γόμα κ.λπ.), να παραμένει στην τάξη για να χρησιμοποιείται στο σχολείο.

>> Συνεργασία με τους γονείς/ κηδεμόνες για ανάπτυξη ορθών στάσεων σε ό,τι αφορά στη σχολική τσάντα. Θα πρέπει να τονίζεται ότι η ηλικία και το σώμα του παιδιού αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες στην επιλογή του μεγέθους και του είδους της τσάντας. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να γίνει αντιληπτό, από τους ίδιους τους μαθητές ότι η παράλειψη οργάνωσης της σχολικής τσάντας, σε καθημερινή βάση, εκλαμβάνεται ως αδιαφορία ή/και αδυναμία κάθε μαθητή να ανταποκριθεί στα καθήκοντα και στις σχολικές υποχρεώσεις του. Αναμένεται η συνεργασία και η εμπλοκή όλων για την προληπτική αντιμετώπιση του βάρους της σχολικής τσάντας, σημειώνεται χαρακτηριστικά στην εγκύκλιο.

Πρακτικές άλλων χωρών

Υπενθυμίζεται ότι πριν από μερικούς μήνες, ο πρώην βουλευτής του Κινήματος Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, με σχετικό του σημείωμα, το οποίο διαβίβασε και στην υπουργό Παιδείας, έθιξε το σοβαρό αυτό θέμα. Μάλιστα, ο κ. Θεοπέμπτου, μεταξύ άλλων αναφορών, εστίασε και στο τι συμβαίνει σε άλλες χώρες. Συγκεκριμένα, επεσήμανε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρακτική αντιμετώπιση δεν στηρίζεται μόνο στα όρια των κιλών της τσάντας των μαθητών, αλλά κυρίως σε οργανωτικές και υλικοτεχνικές λύσεις μέσα στο σχολείο που μειώνουν την ανάγκη μεταφοράς βιβλίων και τετραδίων κάθε μέρα.

Στη Γαλλία, υπάρχει σαφής εθνική σύσταση ώστε το βάρος της τσάντας να μην υπερβαίνει περίπου το 10% του σωματικού βάρους. Η προσέγγιση συνοδεύεται από πρακτικές «ελαφρύνσεις».

Στην Ιταλία, οι οδηγίες δίνουν έμφαση σε σύσταση βάρους (περίπου 10 – 15% του σωματικού βάρους) και στη σωστή εργονομική μεταφορά, ενώ παράλληλα, προωθούνται πρακτικές τάξης – σχολείου (π.χ. να μεταφέρονται μόνο τα απαραίτητα) και λύσεις από εκδότες (διαχωρισμός βιβλίων σε τεύχη τόμους).

Στη Γερμανία, δίνεται μεγάλη βαρύτητα στην εργονομία και σε πρότυπα για σχολικές τσάντες, ενώ πρακτικά προωθείται, όπου είναι εφικτό, να παραμένουν βαριά βιβλία στο σχολείο.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπάρχουν οδηγίες για μέγιστο φορτίο έως περίπου 10% του σωματικού βάρους, ορθή εφαρμογή της τσάντας (δύο τιράντες, κοντά στο σώμα) και πρακτικές λύσεις, όπως χρήση lockers.