Με €610 εκατ. τ’ αλλάζει όλα ο Μαλάς – Αποκαλύπτουμε το δωδεκαετές πλάνο που παραδόθηκε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας

Την ανασυγκρότηση της κυπριακής κτηνοτροφίας μετά την κρίση του αφθώδους πυρετού, στη βάση δωδεκαετούς προγράμματος προνοούν οι εκθέσεις της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής υπό τον Σταύρο Μαλά που βρίσκονται από χθες στα χέρια του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Ουσιαστικά, οι εκθέσεις χαράσσουν την ολική επαναφορά και ανασυγκρότηση της κυπριακής κτηνοτροφίας. Πρόκειται για ένα μακρόπνοο και μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα συνολικής επένδυσης €610,92 εκατ. με ορίζοντα υλοποίησης τη δωδεκαετία 2027–2038.

Η κρίση του αφθώδους πυρετού, η οποία οδήγησε στη θανάτωση πέραν των 84.000 ζώων και προκάλεσε τεράστιες απώλειες στην παραγωγή γάλακτος, ανέδειξε τις διαρθρωτικές αδυναμίες δεκαετιών. Αδυναμίες όπως η άναρχη και πυκνή χωροθέτηση των μονάδων, η ανεπαρκής βιοασφάλεια, η απουσία παρακολούθησης του ζωικού πληθυσμού και οι ανεξέλεγκτες μετακινήσεις ζώων, για τις οποίες η Επιστημονική Επιτροπή επιχείρησε να βρει λύσεις.

Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα εξαιρετικά εκσυγχρονιστικό, αλλά παράλληλα πολύπλοκο εγχείρημα, το οποίο συνδέει τη γαλακτοπαραγωγή, την παραγωγή κρέατος, τη γενετική βελτίωση, τη χωροθέτηση των μονάδων, τη βιοασφάλεια, την ευημερία και την περιβαλλοντική διαχείριση.

Ζητήθηκε μελέτη οικονομικού αντικτύπου

Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της χθεσινής σύσκεψης στο Προεδρικό Μέγαρο, τέθηκε πρόταση προς τον Σταύρο Μαλά για την άμεση διεξαγωγή Μελέτης Οικονομικού Αντικτύπου. Η μελέτη αυτή κρίθηκε απολύτως αναγκαία από την κυβέρνηση, προκειμένου να αποτυπωθούν με ακρίβεια οι δημοσιονομικές αντοχές του κράτους απέναντι στις απαιτούμενες ετήσιες δαπάνες.

Παράλληλα, δόθηκαν σαφείς οδηγίες όπως διερευνηθούν οι δυνατότητες συγχρηματοδότησης του προγράμματος από κοινοτικά κονδύλια της ΕΕ. Η ανάγκη αυτή καθίσταται επιτακτική, καθώς η προτεινόμενη χρηματοδότηση των €610 εκατ. είναι κατά 565% υψηλότερη από τη συνολική δημόσια στήριξη που δόθηκε την περίοδο 2014–2025 κατά την οποία δόθηκαν €91,5 εκατ.

Οι τέσσερις πυλώνες του Σχεδίου Δράσης

Το προτεινόμενο δωδεκαετές πρόγραμμα με στόχο όχι μόνο την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του αφθώδους πυρετού, αλλά και των ευρύτερων προκλήσεων της κτηνοτροφίας διαρθρώνεται σε τέσσερις βασικές δράσεις:

Δράση 1: Ανασυγκρότηση αιγοπροβατοτροφίας (€372,2 εκατ.)

Περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων μεγάλων ή εξαγορά υφιστάμενων εκμεταλλεύσεων (€240 εκατ.), την αναβάθμιση υφιστάμενων (€90 εκατ.), προγράμματα γενετικής βελτίωσης (€24,4 εκατ.), καθώς και ειδικό πρόγραμμα ανάπτυξης της ντόπιας φυλής Αίγας Μαχαιρά (€8 εκατ.). Για την αναπλήρωση ζωικού κεφαλαίου αιγοπροβάτων που θανατώθηκε (€6 εκατ.) και για την παραγωγική αντικατάσταση αιγοπροβάτων (€3,8 εκατ.).

Δράση 2: Ανασυγκρότηση αγελαδοτροφίας (€134 εκατ.)

Εστίαση στη γενετική βελτίωση όλων των μονάδων (€30 εκατ.), στη δημιουργία 50 νέων συγχρονισμένων μονάδων (€50 εκατ.), στην αναβάθμιση ή εξαγορά υφιστάμενων (€50 εκατ.) και στη διατήρηση της ντόπιας κυπριακής φυλής αγελάδας (€2,5 εκατ.). Για την αναπλήρωση ζωικού κεφαλαίου αγελάδων που θανατώθηκε (€1,5 εκατ.).

Δράση 3: Οριζόντιες δράσεις (€41 εκατ.)

Ίδρυση 10 οργανωμένων μονάδων πάχυνσης μοσχαριών (€10 εκατ.) και 10 μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων (€10 εκατ.) μακριά από γαλακτοπαραγωγικές ζώνες, περίφραξη και εγκατάσταση ηλεκτρονικών συστημάτων βιοασφάλειας (€4 εκατ.), καθώς και στοχευμένη αποσυμφόρηση επιβαρυμένων περιοχών (€10 εκατ.). Για αναβάθμιση της ευημερίας των ζώων και ζωντανή παρακολούθηση (€7 εκατ.).

Δράση 4: Επιστημονική υποστήριξη (€63,7 εκατ.)

Επιστημονική υποστήριξη γενετικής αξιολόγησης και βελτίωσης (€14,2 εκατ.), ίδρυση διαπιστευμένων ερευνητικών εργαστηρίων γάλακτος (€9,6 εκατ. και κρέατος (€9,2 εκατ.), τράπεζας σπέρματος/ εμβρύων (€5,35 εκατ.), ομάδων έξυπνης κτηνοτροφίας (αγελαδοτροφίας €5,65 εκατ./ αιγοπροβατοτροφίας €5,65 εκατ.), καθώς και καθιέρωση υποχρεωτικού Ηλεκτρονικού Φακέλου για κάθε μονάδα (€4,4 εκατ.), πρόγραμμα παρακολούθησης δεικτών ευημερίας ζώων (€4,4 εκατ.).

Στρατηγικοί στόχοι για στήριξη της κτηνοτροφίας

Διπλασιασμός αιγοπρόβειου γάλακτος: Στόχος είναι ο διπλασιασμός της παραγωγής για την κάλυψη των αναγκών του χαλλουμιού ΠΟΠ, όχι όμως με αλόγιστη αύξηση ζώων, αλλά με αύξηση της παραγωγικότητας ανά ζώο με εισαγωγή 10.000 υψηλής απόδοσης ζώων ετησίως.

Αποδοτικότερη αγελαδοτροφία: Στόχος η παραγωγή τουλάχιστον 10.000 λίτρων γάλακτος ανά αγελάδα ετησίως, ώστε η συνολική παραγωγή να διατηρηθεί στα προ της κρίσης επίπεδα αλλά με μικρότερο, πιο βιώσιμο ζωικό πληθυσμό.

Νέοι κανόνες χωροθέτησης: Απαγορεύεται η περαιτέρω συγκέντρωση μονάδων σε κορεσμένες περιοχές. Νέες εγκαταστάσεις θα επιτρέπονται αυστηρά σε καθορισμένες Κτηνοτροφικές Ζώνες με βάση υγειονομικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.

Για την επιστημονική εποπτεία του έργου προτείνεται η σύσταση μόνιμης Επιστημονικής και Ερευνητικής Κοινοπραξίας (ΕΕΚ) με βασικούς εταίρους το Ινστιτούτο Κύπρου, το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών, ΤΕΠΑΚ, και την Κτηνιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Αλλαγές στην κανονιστική πολιτική – Το υφιστάμενο πλαίσιο και τα αίτια της κατάρρευσης

Η εμφάνιση του αφθώδους πυρετού ανέδειξε τα δομικά προβλήματα και τις χρόνιες αδυναμίες του υφιστάμενου μοντέλου κτηνοτροφικής ανάπτυξης στην Κύπρο. Η κτηνοτροφία αναπτύχθηκε σε τρεις κατηγορίες χωροθέτησης:

>> Λειτουργούν 61 κτηνοτροφικές περιοχές, 41 σε κρατική γη υπό το Τμήμα Γεωργίας και 20 σε τουρκοκυπριακή γη υπό την Υπηρεσία Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, όπου απαιτείται μόνο άδεια οικοδομής.

>> Οι κτηνοτροφικές ζώνες περιλαμβάνουν ιδιωτικά ή κρατικά τεμάχια, στα οποία επιτρέπεται η εγκατάσταση κτηνοτροφικών μονάδων (πλην των χοιροστασίων), χωρίς πολεοδομική άδεια.

>> Στις γεωργικές περιοχές η αδειοδότηση πραγματοποιείται βάσει Σχεδίων Ανάπτυξης, όπου συγκεντρώνεται και η πλειονότητα των μονάδων.

Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, το μοντέλο των κτηνοτροφικών περιοχών υιοθετήθηκε υπό την πίεση έκτακτων τουριστικών και οικιστικών αναγκών και όχι ως μέρος ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Αντιμετωπίζοντας τις μονάδες ως βιομηχανικές ζώνες και όχι ως «ζωντανά βιολογικά συστήματα», δημιουργήθηκε υπερσυγκέντρωση ζώων σε περιορισμένους χώρους.

Η εκδήλωση του αφθώδους πυρετού ανέδειξε τις αδυναμίες του υφιστάμενου μοντέλου:

>> Το 84% των μονάδων που προσβλήθηκαν από τον αφθώδη πυρετό βρισκόταν εντός οργανωμένων κτηνοτροφικών περιοχών.

>> Κρούσματα καταγράφηκαν σε 7 περιοχές, εκ των οποίων οι 5 ήταν πυκνοδομημένες κτηνοτροφικές περιοχές.

>> Οι κοινές προσβάσεις, οι ανεπαρκείς περιφράξεις και η απουσία βιοασφάλειας μετέτρεψαν τις περιοχές αυτές σε ενιαίες επιδημιολογικές ζώνες υψηλού κινδύνου.

Για την αποφυγή μελλοντικών υγειονομικών κρίσεων, η Επιτροπή εισηγείται μια σειρά από κανονιστικές αλλαγές:

1. Η επιχειρησιακή και κτηνοτροφική διαχείριση όλων των κτηνοτροφικών περιοχών μεταφέρεται αποκλειστικά στο Τμήμα Γεωργίας.

2. α) Στις κτηνοτροφικές ζώνες προτείνεται η αύξηση του συντελεστή κάλυψης από 30% σε 60% για ιδιωτικά ή κρατικά τεμάχια.

β) Στις γεωργικές ζώνες προτείνεται αύξηση του συντελεστή δόμησης στο 60% για αναβαθμιζόμενες μονάδες.

γ) Το υφιστάμενο αντικίνητρο των 100 παραγωγικών αιγοπροβάτων ανά μονάδα στις γεωργικές ζώνες προτείνεται να αυξηθεί σε τουλάχιστον 500 ζώα. Για μονάδες που απέχουν πέραν των 1.000 μέτρων από οικιστική ή τουριστική ζώνη, προτείνεται να μην υπάρχει κανένας περιορισμός στον αριθμό των εκτρεφόμενων ζώων.

3. Στις επαρχίες Πάφου και Λεμεσού, όπου παρατηρείται σοβαρή έλλειψη διαθέσιμης κρατικής γης και κτηνοτροφικών ζωνών, η Επιτροπή εισηγείται τη στοχευμένη απαλλοτρίωση ιδιωτικών τεμαχίων εντός ζωνών με σκοπό την εκμίσθωσή τους για δημιουργία νέων μεγάλων μονάδων.

4. α) Καθιερώνεται ως υποχρεωτική ελάχιστη απόσταση τα 300 μέτρα μεταξύ των συνόρων των ανεξάρτητων κτηνοτροφικών μονάδων.

β) Σαφής διαχωρισμός των ζωνών σε γαλακτοπαραγωγή, κρεοπαραγωγή/ πάχυνση, αναπαραγωγή και καραντίνα.

γ) Οικόπεδα που εκκενώνονται δεν θα παραχωρούνται εκ νέου για στέγαση ζώων αν απέχουν λιγότερο από 200 μέτρα από ενεργές μονάδες.

5. Καθιερώνεται υποχρεωτικό ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης (GPS/Tracker) για όλα τα βυτιοφόρα και οχήματα που μεταφέρουν ζωοτροφές, γάλα, ζώα ή απόβλητα, προκειμένου να ελέγχεται η διασπορά νοσημάτων.

Για την υλοποίηση του νέου σχεδιασμού: α) Έχουν ήδη εντοπιστεί 130 δυνητικές θέσεις για μεγάλες μονάδες σε υφιστάμενες κτηνοτροφικές ζώνες. β) Έχουν εντοπιστεί 360 δυνητικές θέσεις σε κρατική γη εντός γεωργικών περιοχών.