Απόφαση βόμβα του Ανωτάτου Δικαστηρίου: Δικαίωσε οικογένεια αγνοουμένων που απήχθησαν από Τουρκοκύπριους το 1974 – Επιδίκασε €100.000 σε αποζημιώσεις – Ρητή αναφορά σε «ουσιώδη αδράνεια» της ΚΔ

Με ομόφωνη απόφαση σήμερα το Ανώτατο Δικαστήριο έκανε δεκτή την έφεση της οικογένειας των δύο αγνοουμένων, Λοΐζου και Γιώργου Χατζηγεωργίου, παραμέρισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε απορρίψει την αγωγή και εξέδωσε απόφαση υπέρ των Εφεσειόντων και εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Έκρινε ότι οι αρμόδιες αρχές δεν εκπλήρωσαν την υποχρέωσή τους για αποτελεσματική διερεύνηση της τύχης των δύο αγνοουμένων και επιδίκασε συνολικά €100.000 σε αποζημιώσεις.

Η υπόθεση αφορά τον Λοΐζο Χατζηγεωργίου και τον γιο του Γιώργο Χατζηγεωργίου, οι οποίοι απήχθησαν από το χωριό Στρογγυλός στις 15 Αυγούστου 1974 και έκτοτε αγνοούνται. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η απαγωγή έγινε από Τουρκοκύπριους συγχωριανούς τους και πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας τότε.

Το Ανώτατο διαπίστωσε παραβίαση τόσο του Άρθρου 2 όσο και του Άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι το Δικαστήριο ανέτρεψε τη θέση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι η υποχρέωση του Κράτους για αποτελεσματική διερεύνηση δεν είχε ακόμη ενεργοποιηθεί επειδή δεν είχαν ανευρεθεί τα λείψανα των αγνοουμένων. Το Ανώτατο ξεκαθάρισε ότι η υποχρέωση αυτή γεννάται όταν ένα πρόσωπο εξαφανίζεται υπό συνθήκες επικίνδυνες για τη ζωή του και δεν εξαρτάται από την ανεύρεση ή ταυτοποίηση της σορού του.

Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν μπορούσε απλώς να αντιμετωπιστεί ως ακόμη μία εξαφάνιση στο πλαίσιο των εχθροπραξιών του 1974. Οι δύο αγνοούμενοι ήταν άοπλοι πολίτες, οι οποίοι απήχθησαν από άλλους ένοπλους πολίτες και όχι στο πλαίσιο στρατιωτικής επιχείρησης. Αυτό, σύμφωνα με το Ανώτατο, δημιουργούσε υποχρέωση για στοχευμένη και ουσιαστική διερεύνηση, περιλαμβανομένης της διερεύνησης ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών.

Ανενόχλητοι στις ελεύθερες περιοχές οι φερόμενοι θύτες

Παράλληλα, το Ανώτατο διαπίστωσε πως υπήρχαν συγκεκριμένα στοιχεία και πληροφορίες για πρόσωπα που φέρονταν να εμπλέκονται στην απαγωγή και ότι ορισμένα από αυτά είχαν εμφανιστεί ακόμη και στις ελεύθερες περιοχές χωρίς να ληφθούν ουσιαστικά ανακριτικά μέτρα. Το Δικαστήριο έκανε ρητή αναφορά σε «ουσιώδη αδράνεια» των αρμόδιων αρχών.

Το Ανώτατο ξεκαθάρισε ότι ούτε πολιτικοί λόγοι, ούτε λόγοι δημοσίου συμφέροντος, ούτε οι πρακτικές δυσχέρειες που προκύπτουν από τη συνεχιζόμενη κατοχή μπορούν να εξαλείψουν την υποχρέωση της Δημοκρατίας να διεξαγάγει αποτελεσματική έρευνα.

Τόνισε επίσης, ότι το έργο της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων (ΔΕΑ), όσο σημαντικό και αν είναι από ανθρωπιστικής πλευράς, δεν υποκαθιστά την υποχρέωση του ίδιου του Κράτους να διεξάγει αποτελεσματική και ανεξάρτητη έρευνα, ικανή, όπου είναι δυνατό, να οδηγήσει στον εντοπισμό και την απόδοση ευθυνών στους υπαιτίους.

Σε σχέση με το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, το Δικαστήριο αναγνώρισε την πολυετή αγωνία, αβεβαιότητα και ψυχική οδύνη της οικογένειας και έκρινε ότι η στάση των αρχών και η αποτυχία τους να δώσουν ουσιαστικές απαντήσεις για την τύχη των δικών τους ανθρώπων συνιστούσαν επίσης παραβίαση των δικαιωμάτων τους.

Επιδικάστηκαν συνολικά €100.000 σε αποζημιώσεις: €25.000 στη σύζυγο του Λοΐζου και μητέρα του Γιώργου Χατζηγεωργίου και €15.000 σε καθέναν από τους υπόλοιπους πέντε Εφεσείοντες.

Τι λέει ο δικηγόρος της οικογένειας

Σύμφωνα με τον δικηγόρο της οικογένειας, Αντώνη Γεωργίου, πρόκειται για την πρώτη απόφαση σε επίπεδο Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Κύπρο που ξεκαθαρίζει με αυτόν τον τρόπο τις υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας υπό τα Άρθρα 2 και 3 της ΕΣΔΑ σε τέτοιες συγκεκριμένες περιστάσεις: Όταν άμαχοι πολίτες εξαφανίζονται υπό συνθήκες επικίνδυνες για τη ζωή τους, η Δημοκρατία δεν ευθύνεται για την αρχική απαγωγή, τα λείψανά τους δεν έχουν ανευρεθεί, αλλά υπάρχουν στοιχεία και δυνατότητες ουσιαστικής διερεύνησης από τις κρατικές αρχές.

Κατά την άποψή του, η απόφαση έχει και ευρύτερη σημασία σε σχέση με το Κυπριακό. Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι ενδέχεται να υπάρχουν και άλλες υποθέσεις αγνοουμένων στις οποίες υφίσταται συγκεκριμένη μαρτυρία για πρόσωπα που φέρονται να έχουν διαπράξει ποινικά αδικήματα ή να γνωρίζουν κρίσιμα γεγονότα. Η απόφαση, συνεχίζει, θέτει πλέον με ιδιαίτερη σαφήνεια το ερώτημα τι οφείλουν να πράττουν οι αρμόδιες αρχές όταν τέτοια στοιχεία βρίσκονται ενώπιόν τους και επιβεβαιώνει ότι η πολιτική διάσταση του Κυπριακού δεν μπορεί από μόνη της να παραμερίζει την υποχρέωση αποτελεσματικής διερεύνησης.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον κ. Γεωργίου, «δημιουργείται αναπόφευκτα και ένα ευρύτερο ζήτημα για το πώς θα αντιμετωπιστούν τέτοιες εκκρεμείς υποθέσεις στο πλαίσιο οποιασδήποτε μελλοντικής συνολικής λύσης του Κυπριακού, ιδίως σε περιπτώσεις όπου υπάρχει μαρτυρία για συγκεκριμένα ποινικά αδικήματα και συγκεκριμένα πρόσωπα. Δηλαδή, πέρα από το ανθρωπιστικό σκέλος της διακρίβωσης της τύχης των αγνοουμένων, παραμένει και το ξεχωριστό ζήτημα της ποινικής διερεύνησης και της ενδεχόμενης απόδοσης ευθυνών».

«Το σημαντικότερο, πάντως, για τη συγκεκριμένη οικογένεια είναι ότι, μετά από δεκαετίες, υπάρχει πλέον σαφής δικαστική διαπίστωση ότι οι αρμόδιες αρχές δεν εκπλήρωσαν την υποχρέωσή τους για αποτελεσματική διερεύνηση της τύχης των δύο αγνοουμένων», καταλήγει.

*Ο δικηγόρος Αντώνης Γεωργίου είναι συνέταιρος στο δικηγορικό γραφείο Φοίβος, Χρίστος Κληρίδης και Συνεργάτες ΔΕΠΕ.