Η υπεράσπιση της δημοκρατίας είναι ευθύνη όλων μας! – Βραβείο Δημοκρατίας 2026 σε Χαράλαμπο Θεοπέμπτου και Caritas Cyprus – Τιμητική επιμνημόσυνη αναφορά στον Ξενοφώντα Καλλή

Στον πρώην πρόεδρο του Κινήματος Οικολόγων Χαράλαμπο Θεοπέμπτου και την οργάνωση Caritas Cyprus απένειμε το Βραβείο Δημοκρατίας 2026 το Κέντρο Κοινωνικο-Πολιτικής Σκέψης «Πολιτεία», «ως αναγνώριση της σημαντικής συμβολής τους στην ενίσχυση μιας ενεργού, συμμετοχικής και δημοκρατικής κοινωνίας στην Κύπρο», σύμφωνα με το λεκτικό της βράβευσης.

Η απονομή έγινε σε εκδήλωση στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία την περασμένη Τρίτη ανήμερα της Διεθνούς Ημέρας Δημοκρατίας που είναι η 15^η Σεπτεμβρίου κάθε έτους, όπως καθιερώθηκε (από το 1997) με πρωτοβουλία της Διακοινοβουλευτικής Ενωσης (IPU) και υιοθετήθηκε (το 2007) από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Ο Χαράλαμπος Θεοπέμπτου παρέλαβε το βραβείο από τον ιδρυτή και επίτιμο πρόεδρο της «Πολιτείας» Νίκο Περιστιάνη, ενώ η εκτελεστική διευθύντρια της Caritas Cyprus Ελισάβετ Κασίνη (Elizabeth Kassinis), συνοδευόμενη από την εθελόντρια της οργάνωσης Γκόσια Χρυσάνθου, το παρέλαβε από το μέλος του διοικητικού συμβουλίου της «Πολιτείας» Σουσάνα Παύλου, διευθύντρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS).

Συντονίστρια της εκδήλωσης ήταν η γραμματέας της «Πολιτείας» Αθανασία Θεοχάρους, ενώ στη διοργάνωση της συμμετείχε η διοικητική λειτουργός Εύα Γρηγοριάδου. Οι φωτογραφίες της εκδήλωσης είναι του Αντώνη Αντωνίου. Το Βραβείο Δημοκρατίας απονέμεται τα τελευταία χρόνια από την «Πολιτεία» σε πρόσωπα και οργανώσεις που διακρίνονται για τη συμβολή τους στην προώθηση των δημοκρατικών αξιών στον τόπο μας. Αναφορά στο έργο των δύο φετινών τιμωμένων έγινε από την πρώην βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου για τον  Χαράλαμπο Θεοπέμπτου και από το μέλος του διοικητικού συμβουλίου της «Πολιτείας» και εμπειρογνώμονα φύλου Μαρία Αγγελή για την Caritas Cyprus.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκε επίσης τιμητική επιμνημόσυνη αναφορά στο έργο του Ξενοφώντα Καλλή από τον Ελληνοκύπριο εκπρόσωπο στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων δρα Λεωνίδα Παντελίδη και επιδόθηκε τιμητική πλακέτα στην αδελφή του τιμηθέντος Γιαννούλα Καλλή Θεοδουλίδου από την πρόεδρο της «Πολιτείας» Άννα Κουκκίδη Προκοπίου. Όπως είπε σε σύντομη ομιλία της η κυρία Προκοπίου «ως «Πολιτεία», ως πλατφόρμα δημόσιας δράσης και διαλόγου, δεν θα μπορούσαμε παρά να ενισχύσουμε τη δημοκρατία, η οποία βρίσκεται υπό απειλή στις μέρες μας, σε παγκόσμιο επίπεδο. Σκοπός μας άλλωστε, είναι η ενασχόληση με θέματα πολιτικής και δημοκρατικής διακυβέρνησης, η εφαρμογή των αρχών της διαφάνειας, της ανεκτικότητας, της εξάλειψης των διακρίσεων και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στη δημόσια ζωή. Στόχος μας είναι, επίσης, να αναδείξουμε την αδιάκοπη δράση η οποία κινείται με γνώμονα τον προβληματισμό, την κριτική σκέψη και την κοινή ωφέλεια».

Οι δημοκρατικές αξίες, καθημερινή πράξη

«Οι άνθρωποι και οι οργανώσεις που τιμούμε σήμερα, μάς δείχνουν κάτι ουσιαστικό, πώς οι δημοκρατικές αξίες μετατρέπονται σε καθημερινή πράξη», είπε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ο Νίκος Περιστιάνης και πρόσθεσε: «Γι’ αυτό θεωρώ ότι οι τρεις σημερινές επιλογές της «Πολιτείας», δεν είναι άσχετες μεταξύ τους. Εκφράζουν τρεις διαφορετικές διαστάσεις της ίδιας δημοκρατικής αντίληψης. Τιμούμε πρώτα τον Ξενοφώντα Καλλή, έναν άνθρωπο που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη διερεύνηση της τύχης των αγνοουμένων της Κύπρου – Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Στην περίπτωση αυτή, η δημοκρατική αξία που αναδεικνύεται, είναι η αναζήτηση της αλήθειας, αλλά και η αναγνώριση του πόνου του άλλου. Η δημοκρατία δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην επιλεκτική μνήμη. Χρειάζεται την ικανότητα να αναγνωρίζουμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον πόνο, πέρα από τις διαχωριστικές γραμμές της κοινότητας στην οποία ανήκουμε. Βραβεύουμε επίσης την Caritas, για το έργο της προς ανθρώπους που συχνά βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας μας: αιτητές ασύλου, πρόσφυγες, μετανάστες και άλλους ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια. Μια δημοκρατία κρίνεται όχι μόνο από τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζεται την πλειοψηφία, αλλά ίσως ακόμη περισσότερο από τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζεται τις μειονότητες, τους ξένους και τους πιο ευάλωτους. Βραβεύουμε τέλος τον Χαράλαμπο Θεοπέμπτου, για τη μακρά του παρουσία στη δημόσια ζωή, μέσα και έξω από τη Βουλή, που συνέδεσε την πολιτική, με την προστασία του περιβάλλοντος, την ενημέρωση του πολίτη, τη διαφάνεια και την ενεργό συμμετοχή. Και αυτό είναι το μήνυμα που η «Πολιτεία» θέλει και φέτος να υπενθυμίσει με τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Δημοκρατίας. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο η διαδικασία με την οποία επιλέγουμε κυβερνήσεις. Είναι ο τρόπος με τον οποίο προστατεύουμε την αλήθεια, την ελευθερία, την ισότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Γι’ αυτό και η υπεράσπιση της δημοκρατίας, είναι ευθύνη όλων μας».

Ο «πολεμιστής του φωτός και του περιβάλλοντος»

«Αν έπρεπε να διαλέξω σήμερα μόνο δύο χαρακτηρισμούς για να περιγράψω τον Χαράλαμπο Θεοπέμπτου, ο ένας θα ήταν  «ecowarrior – ένας πολεμιστής για το περιβάλλον» και ο άλλος θα ήταν «ένας πολεμιστής του φωτός» είπε μεταξύ άλλων στην ομιλία της για τον βραβευθέντα πρώην πρόεδρο των Οικολόγων η Αλεξάνδρα Ατταλίδου. «Κι αυτό – πρόσθεσε – γιατί επέλεξε να περάσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του, προσπαθώντας να φωτίζει αυτά που συχνά θέλουμε να μη βλέπουμε: την καταστροφή του περιβάλλοντος, την ευθύνη της πολιτείας, την αδικία, την προκατάληψη και την ανάγκη ο καθένας μας να αναλαμβάνει το δικό του μερίδιο ευθύνης.  Χαράλαμπε, για τις μάχες που κέρδισες, για εκείνες που έχασες αλλά δεν εγκατέλειψες και κυρίως για εκείνες που άνοιξες ώστε να μπορέσουν να τις συνεχίσουν οι επόμενες γενιές, το Βραβείο Δημοκρατίας 2026 σού ανήκει δικαιωματικά. Συγχαρητήρια. Και να συνεχίσεις. Γιατί οι ecowarriors δεν συνταξιοδοτούνται εύκολα!».

Είπε και τα εξής μεταξύ άλλων η κυρία Ατταλίδου: «Ο Χαράλαμπος υπηρέτησε ως Επίτροπος Περιβάλλοντος, ακαδημαϊκός, βουλευτής, πρόεδρος πολιτικού κόμματος. Αλλά πριν και πέρα από όλα αυτά, υπήρξε ακτιβιστής. Νομίζω  ότι αυτό δεν το εγκατέλειψε ποτέ. Η οικολογική συνείδηση στην Κύπρο σήμερα, δεν είναι εκεί που ήταν πριν από τριάντα χρόνια. Και σε αυτή την αλλαγή, έχει τη δική του, αναγνωρίσιμη συμβολή. Δεν κέρδισε όλες τις μάχες του. Κανένας πραγματικός αγωνιστής δεν τις κερδίζει όλες. Κάποιες φορές προηγήθηκε της εποχής του, κάποιες φορές η πολιτεία δεν άκουσε, κάποιες φορές τα συμφέροντα αποδείχθηκαν ισχυρότερα. Αλλά το σημαντικό είναι ότι ήταν εκεί. Χαράλαμπε, γνωριζόμαστε πολλά χρόνια. Συνεργαστήκαμε, βρεθήκαμε στο ίδιο ψηφοδέλτιο, καθίσαμε στα ίδια έδρανα, δώσαμε μαζί μάχες, δεχθήκαμε μαζί επιθέσεις. Και οι πολιτικές διαδρομές, όπως συμβαίνει στη ζωή, κάποτε αλλάζουν κατεύθυνση. Όμως η δημοκρατία απαιτεί και κάτι που γίνεται όλο και πιο σπάνιο: να μπορούμε να αναγνωρίζουμε την προσφορά του άλλου, πέρα από κόμματα, οργανωτικές ταυτότητες, διαφωνίες και διαφορετικές επιλογές. Και εγώ σήμερα θέλω να αναγνωρίσω δημόσια τη δική σου προσφορά. Κυρίως του ανθρώπου που επί δεκαετίες επέμενε ότι αυτός ο μικρός τόπος, δεν μας ανήκει αποκλειστικά. Τον έχουμε δανειστεί και από εκείνους που θα έρθουν μετά από εμάς».

Τους βοηθά η Caritas και όχι το κράτος…

Μια σύντομη προσωπική ιστορία αφηγήθηκε η Μαρία Αγγελή, πριν μιλήσει για το έργο της Caritas Cyprus. «Έχω συνταξιδέψει – είπε – με μια γυναίκα με προσφυγική εμπειρία. Μου μίλησε για τον πρώτο της καιρό στην Κύπρο: για το τι σημαίνει να φτάνεις κουρασμένη και τραυματισμένη σε μια χώρα όπου δεν μιλάς τη γλώσσα. Να έχεις δικαιώματα  κατοχυρωμένα στους νόμους, αλλά να μην μπορείς να διαβάσεις αυτούς τους νόμους. Να βρίσκεσαι αντιμέτωπη με διαδικασίες που δεν κατανοείς και υπηρεσίες στις οποίες δεν ξέρεις πώς να απευθυνθείς. Και, την ίδια ώρα, να ανησυχείς για τα πιο βασικά: πού θα μείνεις, πώς θα ζήσεις, αν θα είσαι ασφαλής. Μου είπε ακόμη ότι, όταν ρωτούσε άλλους μετανάστες και μετανάστριες, ποιος τους είχε βοηθήσει, άκουγε ξανά και ξανά το ίδιο όνομα: Η Caritas. Όχι το κράτος. Η Caritas. Αυτή η φράση προκαλεί θαυμασμό. Γεννά όμως, και ένα δύσκολο ερώτημα: Γιατί ένας άνθρωπος που φτάνει σε μια δημοκρατική χώρα, με θεσμούς, νόμους και δημόσιες υπηρεσίες, να αισθάνεται ότι το πραγματικό του στήριγμα δεν είναι το κράτος, αλλά μια οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών; Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η Caritas Κύπρου βρίσκεται εδώ και σαράντα χρόνια δίπλα σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τη φτώχεια, τον αποκλεισμό, την προσφυγιά και την εκμετάλλευση.

 Από το 1986 μέχρι σήμερα, εργάζεται χωρίς διακρίσεις ως προς την καταγωγή, τη θρησκεία, το φύλο ή την εθνικότητα. Προσφέρει τρόφιμα, ρουχισμό και είδη πρώτης ανάγκης. Βοηθά ανθρώπους να βρουν τον δρόμο τους μέσα στις υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, εργασίας και κοινωνικής πρόνοιας. Παρέχει μαθήματα γλώσσας, ενημέρωση και πρακτική καθοδήγηση σε ανθρώπους που προσπαθούν να κάνουν μια νέα αρχή στην Κύπρο. Έχει προσφέρει στέγαση, ολοκληρωμένη στήριξη σε γυναίκες και παιδιά που επέζησαν από εμπορία ανθρώπων και άλλες μορφές βίας. Παράλληλα, μέσα από την έρευνα και τη συνηγορία της αναδεικνύει τα κενά και διεκδικεί δικαιότερες πολιτικές. Γιατί η αλληλεγγύη δεν είναι μόνο να βοηθάς έναν άνθρωπο να περάσει μια δύσκολη ημέρα. Είναι και να διεκδικείς να μη βρεθεί ξανά στην ίδια θέση την επόμενη. Η  δημοκρατία δεν εξαντλείται στους θεσμούς και τις εκλογές, αλλά κρίνεται και επανα-διεκδικείται στην καθημερινή ζωή.  Γι’ αυτό η Caritas Κύπρου, δεν λαμβάνει απλώς ένα βραβείο κοινωνικής προσφοράς.  Λαμβάνει το Βραβείο Δημοκρατίας. Γιατί κάθε φορά που ένας άνθρωπος περνά από την αφάνεια στην ορατότητα, κάθε φορά που ένα δικαίωμα παύει να είναι μια λέξη σε ένα άρθρο νόμου και γίνεται πραγματικότητα στη ζωή ενός ανθρώπου, η δημοκρατία μας γίνεται πιο ουσιαστική, πιο δίκαιη, πιο αληθινή».

Στη δική της σύντομη παρέμβαση από το βήμα της εκδήλωσης η διευθύντρια της οργάνωσης Ελισάβετ Κασίνη υπογράμμισε ότι «η Caritas στην Κύπρο, όπως και η Caritas σε ολόκληρο τον κόσμο, είναι αφοσιωμένη στη στήριξη των ευάλωτων ανθρώπων και στο να δίνει φωνή σε εκείνους που συχνά παραμένουν σιωπηλοί στο περιθώριο της κοινωνίας. Το κριτήριό μας για την παροχή βοήθειας είναι η ανάγκη και η βασική μας αρχή είναι η προστασία και η διαφύλαξη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Δεν είναι πάντα εύκολο το έργο μας και, ολοένα και περισσότερο, δεν είναι έργο που κάνει οργανώσεις σαν την Caritas δημοφιλείς. Γι’ αυτό και εκτιμούμε ακόμη περισσότερο την αναγνώριση που μας προσφέρει η «Πολιτεία». Στο επίπεδο της βάσης, όπου εργαζόμαστε τον περισσότερο χρόνο, δημοκρατία σημαίνει να αναγνωρίζουμε όλα τα μέλη μιας κοινότητας – όχι μόνο εκείνους που διαθέτουν τα μέσα, ούτε μόνο εκείνους που έχουν την πιο δυνατή φωνή. Σημαίνει να δίνουμε σε όλους τη δυνατότητα να ανοίξουν τον δικό τους δρόμο. Ακούγεται αρκετά απλό, όμως εξακολουθεί να είναι κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται».

Το δικαίωμα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων

Μια…γεύση ακτιβιστικής εργασίας, είχε ο χαιρετισμός του Χαράλαμπου Θεοπέμπτου, που αξιοποίησε τη βράβευσή του ως μια ευκαιρία για να ψέξει πολλά κακώς έχοντα. Μεταξύ άλλων τόνισε ότι «το δικαίωμα συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων, είναι αυτό που ενοχλούσε και ενοχλεί όλες τις κυβερνήσεις στην Κύπρο, οι οποίες κάνουν ότι μπορούν για να φαίνεται μεν ότι έκαναν διαβούλευση, αλλά…να μην παίρνει κανένας είδηση. Κλασικά κόλπα για να αποφύγουν τις απόψεις του κοινού, είναι να το βάζουν σε μια ιστοσελίδα που δεν το παίρνει είδηση κανένας ότι υπάρχει διαβούλευση, αλλά και να θες, να μην υπάρχει εύκολος τρόπος να υποβάλεις απόψεις. Τον πρώτο χρόνο που εκλέγηκα, ετοίμασα πρόταση νόμου που ορίζει τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθεί μια Αρχή όταν κάνει δημόσια διαβούλευση, αλλά όταν μετά από χρόνια μπήκε για συζήτηση, έμεινε στα συρτάρια, αφού ούτε τα κόμματα, ούτε η κυβέρνηση ήθελαν να προχωρήσει.

Το καλό που προέκυψε από αυτό, είναι ότι αναγκάστηκε η κυβέρνηση να κάνει ιστοσελίδα όπου μπαίνουν οι διαβουλεύσεις, αλλά δεν μπορείς να κάνεις εγγραφή για να παίρνεις ειδοποίηση ότι υπάρχει θέμα. Γι’ αυτό με τη βοήθεια ενός συστήματος ΑΙ, πληροφορώ με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο τις 3000 συνδρομητές μου, κάθε 3 εβδομάδες, ποια θέματα υπάρχουν σε διαβούλευση σε 4 διαφορετικές κυβερνητικές ιστοσελίδες που ασχολούνται με διαβουλεύσεις περιβαλλοντικών θεμάτων. Τελικά όλες αυτές οι προσπάθειες αποφυγής ανάμιξης της κοινωνίας των πολιτών, έχουν δυστυχώς πετύχει το αποτέλεσμα να μην έχουμε πλέον μια δυνατή κοινωνία που συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων. Και μέσα σε τέτοιο κλίμα πού να μιλήσεις για «Συμμετοχικό Προϋπολογισμό» που εφαρμόζεται με τόση επιτυχία σε άλλες χώρες, όπου οι πολίτες ψηφίζουν με ποιο τρόπο θα ξοδευτεί ένα συγκεκριμένο ποσό που ορίζει π. χ. ο Δήμος για το ποια έργα να γίνουν στην πόλη τους»…

ΞΕΝΟΦΩΝ ΚΑΛΛΗΣ: Ένας μαχητής αφοσιωμένος στην αποστολή του

Ο Λεωνίδας Παντελίδης είπε από το βήμα ότι ο Ξενοφών Καλλής γεννήθηκε τον Αύγουστο 1951 και απεβίωσε τον Σεπτέμβρη 2023 σε ηλικία 72 ετών. Αναφέρθηκε στο έργο του στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, ως Επικεφαλής της Υπηρεσίας Θεμάτων Αγνοουμένων και Εγκλωβισμένων και μετέπειτα της Διεύθυνσης Ανθρωπιστικών Θεμάτων του κυπριακού Υπουργείου Εξωτερικών. Πρόσθεσε ότι «ήταν επίσης υπεύθυνος σε σημαντικές ανασκαφές στις ελεύθερες περιοχές για πεσόντες και αγνοουμένους όπως αυτές στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, στο κοιμητήριο Κωνσταντίνου και Ελένης και στην Ψυχιατρική Κλινική Αθαλάσσας».

Συνέχισε λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής: «Για τον Ξενοφώντα, η εξακρίβωση της τύχης ενός αγνοουμένου και η απόδοση της αλήθειας στην οικογένειά του, προηγείτο οποιασδήποτε πολιτικής ή άλλης σκοπιμότητας. Εξίσου σημαντική ήταν η προσέγγισή του προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Διερευνούσε με την ίδια επιμονή, πληροφορίες που αφορούσαν Τουρκοκύπριους αγνοουμένους και καλλιέργησε σχέσεις εμπιστοσύνης με Τουρκοκύπριους μάρτυρες και συνεργάτες, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις οδήγησαν στον εντοπισμό χώρων ταφής. Και εγώ παρακολουθώντας τον όλα τα χρόνια που ακολούθησαν, επικεντρωμένο με πειθαρχία και πείσμα σε μία ιερή αποστολή, αυτό διέκρινα – ένα μαχητή, συνειδητό, ιδεολόγο, αφοσιωμένο στην αποστολή που ανέλαβε, ένα επιδέξιο άνθρωπο της πράξης.  Φεύγοντας, άφησε ένα ήθος και ένα τρόπο δουλειάς, πολύτιμη συνεισφορά στις συνεχιζόμενες και συνεχώς πιο δύσκολες προσπάθειες για διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων».

*Για την «ανθρώπινη πλευρά» του Ξενοφώντα Καλλή, τις προσωπικές του συνήθειες και συναισθήματα, μίλησε εμφανώς συγκινημένη η αδελφή του Γιαννούλα Καλλή Θεοδουλίδου.