Πρέσβειρα Ιταλίας: «Περισσότερη Ευρώπη, όχι λιγότερη» — αλλά μια καλύτερη Ευρώπη

Μια καλύτερη Ευρώπη είναι αυτό στο οποίο πιστεύει η Ιταλία. Σε συνέντευξη της η πρέσβειρα της χώρας στην Κυπριακή Δημοκρατία, Αντονέλλα Καβαλλάρι στον «Φιλελεύθερο», τονίζει πως «πρέπει να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη ικανή να απαντά στις νέες προκλήσεις».

Για τις σχέσεις των δύο χωρών προχωρούν και αναβαθμίζονται χωρίς να περιμένουν την υπογραφή κάποιου εγγράφου στρατηγικής συμφωνίας.

Όσον αφορά την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας σημειώνει πως αυτή βρίσκεται στο ψυγείο ενώ την ίδια ώρα άλλες χώρες προχωρούν με την πορεία ένταξης τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όσον αφορά το Κυπριακό αναφέρει ότι  η Ιταλία μπορεί να βοηθήσει για να δημιουργηθούν ευκαιρίες διαλόγου ενώ την ίδια ώρα αναφέρεται στο διορισμό του Ραφαέλε Φίτο ως απεσταλμένου της ΕΕ στο Κυπριακό.

– Κύπρος και Ιταλία κάνουν συνεχώς τις μεταξύ τους σχέσεις και ένας από τους επόμενους στόχους είναι το έγγραφο στρατηγικής σημασίας;

– Προς το παρόν μιλάμε για ένα πλαίσιο. Η ιδέα είναι να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο που να καλύπτει όλους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και στο οποίο θα μπορούν να εντάσσονται νέες κοινές πρωτοβουλίες. Η Ιταλία και η Κύπρος συνεργάζονται ήδη στενά. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο, καθώς μας συνδέει μια μακρόχρονη φιλική σχέση. Στόχος μας τώρα είναι η συνεργασία αυτή να αποκτήσει καλύτερη οργάνωση, μεγαλύτερη συνέχεια και περισσότερα αποτελέσματα. Να προσδιορίσουμε, δηλαδή, συγκεκριμένους τομείς και να πετύχουμε απτά αποτελέσματα σε καθέναν από αυτούς.

Η ιδέα προέκυψε κατά την επίσκεψη του Προέδρου Χριστοδουλίδη στη Ρώμη, με δεδομένη και τη στενή προσωπική σχέση του με την πρωθυπουργό Μελόνι. Όταν η πρωθυπουργός ήρθε αργότερα στην Κύπρο για τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, επρόκειτο να επιστρέψει για διμερή επίσκεψη. Εξελίξεις, όμως, που δεν εξαρτώνταν από την Ιταλία την ανάγκασαν να επιστρέψει στη Ρώμη και έτσι η επίσκεψη δεν πραγματοποιήθηκε. Η σχέση παραμένει πάντως πολύ στενή, οπότε πιθανότατα θα επανέλθουμε στο θέμα. Στο μεταξύ, δεν περιμένουμε να υπογραφεί κάποιο έγγραφο. Προτεραιότητα είναι να συνεργαζόμαστε, κάτι που ήδη κάνουμε, ιδιαίτερα στην οικονομία και τις επιχειρήσεις.

–Υπάρχει κάποιο νεότερο για ενδεχόμενη επίσκεψη της κ. Μελόνι στην Κύπρο το προσεχές διάστημα;

– Όχι ακόμη. Η κυβέρνηση μόλις επέστρεψε στους κανονικούς ρυθμούς εργασίας μετά τη θερινή διακοπή, επομένως δεν υπάρχει κάποιο νεότερο για πιθανή επίσκεψη. Θα δούμε.

– Μετά την επίθεση με drone στο Ακρωτήρι, είδαμε την Ιταλία να στέλνει βοήθεια στην Κύπρο. Εντάσσεται αυτό σε κάποια προσπάθεια να αποκτήσει η ιταλική στρατιωτική παρουσία εδώ πιο επίσημο χαρακτήρα;

– Όχι, δεν εντάσσεται σε κάποια ειδική συμφωνία. Ήταν μια χειρονομία φιλίας, μια ανταπόκριση σε αίτημα της κυπριακής πλευράς. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη κρίνεται από το αν είμαστε παρόντες όταν ένα κράτος μέλος χρειάζεται στήριξη, όπως συνέβη σε αυτή την περίπτωση. Η παρουσία μας, μαζί με τις δυνάμεις άλλων χωρών, λειτουργεί και αποτρεπτικά.

Χάρηκα ιδιαίτερα για τη δημόσια αναγνώριση αυτής της προσφοράς στην επετειακή τελετή της Εθνικής Φρουράς, όπου τιμηθήκαμε μαζί με συναδέλφους από τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ολλανδία για την παρουσία των χωρών μας. Ήταν μια πολύ θερμή χειρονομία, που έδειχνε πόσο εκτιμήθηκε αυτή η παρουσία από την κυπριακή πλευρά, και ακόμη μια ένδειξη του βάθους της φιλίας μας.

– Στο θέμα της αλληλεγγύης, πώς μπορούν οι χώρες της ΕΕ να την κάνουν πράξη και να έχουν αποτελέσματα; Συνήθως, άλλωστε, αυτού του είδους η αλληλεγγύη εκδηλώνεται μέσα από το πλαίσιο του ΝΑΤΟ και όχι αυτομάτως μέσω της ΕΕ.

– Η Κύπρος, όμως, δεν βρίσκεται στην ίδια θέση με πολλές άλλες χώρες ως προς αυτό.

– Θα μπορούσαν οι χώρες να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο ώστε, όταν μία χρειάζεται τέτοια βοήθεια, οι υπόλοιπες να σπεύδουν να τη στηρίξουν;

– Αναφέρεστε στο άρθρο 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήταν ένα από τα βασικά θέματα που συζητήθηκαν όταν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συναντήθηκαν εδώ, στην Κύπρο, στα τέλη Απριλίου. Το ζητούμενο είναι πώς θα εφαρμοστεί αποτελεσματικά το συγκεκριμένο άρθρο στην πράξη.

Αυτή η έμπρακτη στρατιωτική αλληλεγγύη δείχνει από μόνη της πώς μπορεί να λειτουργήσει. Οι λεπτομέρειες της εφαρμογής, ωστόσο, χρειάζονται περαιτέρω συζήτηση και επεξεργασία, τόσο στο Συμβούλιο Υπουργών όσο και σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Πιστεύω ότι κινούμαστε προς αυτή την κατεύθυνση. Η ιδέα είναι να οικοδομήσουμε μια κοινή στρατηγική και μια κοινή άμυνα που θα ενισχύει το ΝΑΤΟ, χωρίς να το ανταγωνίζεται. Η ευρωπαϊκή άμυνα αποτελεί πυλώνα του ΝΑΤΟ. Όσο ισχυρότερη είναι η ευρωπαϊκή άμυνα τόσο ισχυρότερο γίνεται και το ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα στη νότια πτέρυγά του και στην ανατολική Ευρώπη. Πρέπει να αναπτύξουμε τη δική μας αμυντική ικανότητα, ώστε να είμαστε καλύτεροι σύμμαχοι μέσα στο ΝΑΤΟ.

– Για πολλά χρόνια η ΕΕ ασχολούνταν κυρίως με ζητήματα της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης, παρά με τον Νότο, την περιοχή που αφορά την Ιταλία, την Κύπρο, την Ελλάδα, τη Γαλλία και την Ισπανία. Τα τελευταία χρόνια αυτό άρχισε να αλλάζει, κάτι που αποτελεί επιτυχία των μεσογειακών χωρών.

– Πολλά εξαρτώνται από τη χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία. Αρκετά μεσογειακά κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία, έχουν αναλάβει την προεδρία και πάντοτε προσπαθούσαμε να δώσουμε έμφαση σε θέματα που ενδιαφέρουν τη Μεσόγειο. Ειδικά η κυπριακή προεδρία ήταν πολύ αποτελεσματική. Θέλω να τονίσω πόσο ικανοποιημένα είναι όλα τα κράτη μέλη από τον τρόπο με τον οποίο ασκήθηκε. Έθεσε τη Μεσόγειο στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας ακόμη και πριν από τον πόλεμο, καθώς η προετοιμασία της είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα, με αυτές τις προτεραιότητες ήδη καθορισμένες. Πρόκειται για ουσιαστικό επίτευγμα. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην ασφάλεια, παρότι αυτή έρχεται σήμερα πρώτη στο μυαλό μας, αλλά σε πολλά από τα κοινά μας θέματα.

Ένα παράδειγμα είναι το μεταναστευτικό. Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο εγκρίθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή εδώ, στη Λευκωσία, στις 12 Ιουνίου. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ναυτιλία και τα θαλάσσια ζητήματα. Πρόσφατα συμμετείχα σε τετραμερή συνάντηση της Κύπρου, της Ιταλίας, της Μάλτας και της Ελλάδας, με στόχο τη διαμόρφωση κοινής αντίληψης για τη θαλάσσια και ναυτιλιακή στρατηγική. Αξιοποιούμε σχήματα όπως η MED5 και η MED9 για να διαμορφώσουμε κοινή στρατηγική σε διάφορους τομείς και να εντάξουμε τις μεσογειακές προτεραιότητες στον ευρωπαϊκό διάλογο, αλλά και στον διεθνή. Στη Λεμεσό, για παράδειγμα, συζητήσαμε μια κοινή θέση στο πλαίσιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, του IMO. Αυτό έχει σημασία, καθώς οι τέσσερις χώρες αντιπροσωπεύουμε μαζί το 75% του συνολικού στόλου της ΕΕ. Χρειαζόμαστε, επομένως, κοινή φωνή στον οργανισμό.

Στο μεταναστευτικό, δρομολογούμε μια πρωτοβουλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στα τέλη Σεπτεμβρίου, στην οποία θα συμμετάσχει και η Κύπρος. Αυτή την περίοδο ασκούμε από κοινού με την Κροατία την προεδρία της MED9 και οργανώνουμε μια συνάντηση για την επισιτιστική ασφάλεια, με δεδομένες τις επιπτώσεις του πολέμου στο εμπόριο λιπασμάτων. Τα λιπάσματα είναι καθοριστικής σημασίας για την επισιτιστική ασφάλεια. Είναι ένας τομέας στον οποίο έχουμε πολλά κοινά με τους Κύπριους φίλους μας.

– Σε τελική ανάλυση, όσα συμβαίνουν στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική επηρεάζουν ολόκληρη την ΕΕ, όχι μόνο τις χώρες που γειτονεύουν με αυτές τις περιοχές.

– Ναι. Το μεταναστευτικό είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, αλλά το ίδιο ισχύει και για τη ναυτιλία. Αν αυξηθεί υπερβολικά το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών, αυτό επηρεάζει τις τιμές για τους πολίτες σε όλη την Ευρώπη, όχι μόνο στις χώρες που εμπλέκονται άμεσα. Στον σημερινό κόσμο, όπου όλα συνδέονται μεταξύ τους, δεν μπορεί κανείς να βλέπει τα συμφέροντά του αποκομμένα από εκείνα των υπολοίπων. Χρειαζόμαστε συμμάχους με τους οποίους μοιραζόμαστε συμφέροντα, προτεραιότητες και αξίες. Αυτά είναι που κάνουν μια χώρα πραγματικό σύμμαχο και φίλο, και η Ιταλία με την Κύπρο τα μοιράζονται. Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία από οποιοδήποτε έγγραφο θα μπορούσαμε να υπογράψουμε. Είναι η πραγματική βάση της πολιτικής μας σύγκλισης.

– Τι γίνεται με τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, ένα ζήτημα που επανέρχεται κατά καιρούς; Η εντύπωσή μου είναι ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν είναι ακόμη έτοιμοι για αυτό το βήμα. Ποια είναι η θέση της Ιταλίας;

– Σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχει κοινή αντίληψη ότι χρειαζόμαστε σήμερα μεγαλύτερη συνοχή, ιδιαίτερα καθώς εντείνεται η ανησυχία για τον ρωσικό υβριδικό πόλεμο, όπως και με το χθεσινό περιστατικό με το τρένο. Είναι πράγματι ανησυχητικό και είναι σαφές ότι πρέπει να είμαστε πιο ενωμένοι.

Υπάρχει επίσης κοινή αποφασιστικότητα να διαφυλάξουμε τις αξίες μας. Είμαστε βαθιά δημοκρατικές χώρες, πιστεύουμε στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην ελεύθερη κυκλοφορία, και όλα αυτά έχουν σημασία για εμάς. Η δημοκρατία είναι το θεμέλιό μας. Στην Ευρώπη μοιραζόμαστε αυτές τις αξίες και δεν θέλουμε να τις εγκαταλείψουμε. Γι’ αυτό πρέπει να τις προστατεύσουμε.

– Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Εδώ και μερικά χρόνια γίνεται λόγος για ευρωπαϊκό στρατό ή για κοινή άμυνα. Από νομικής πλευράς, πώς θα μπορούσε να προχωρήσει;

– Η δική μου θέση είναι πάντοτε «περισσότερη Ευρώπη, όχι λιγότερη». Αλλά μια καλύτερη Ευρώπη. Πρέπει να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη ικανή να απαντά στις νέες προκλήσεις. Η ιστορία προχωρεί, δεν μένει στάσιμη, και το ευρωπαϊκό μας μοντέλο δεν μπορεί να παραμένει ίδιο με εκείνο πριν από πενήντα ή εξήντα χρόνια. Πρέπει να προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα.

Χρειάζεται να είμαστε πιο ισχυροί και πιο ενωμένοι. Υπάρχει επίσης το ζήτημα της διεύρυνσης, του ανοίγματος της Ένωσης σε νέα κράτη μέλη. Είναι μια μεγάλη πρόκληση, την οποία όμως πρέπει να αντιμετωπίσουμε, γιατί χρειαζόμαστε κι άλλες χώρες που μοιράζονται τις αξίες μας. Δεν βλέπω πολλές εναλλακτικές. Ο κόσμος είναι επικίνδυνος.

Η Ιταλία μπορεί να βοηθήσει να δημιουργηθούν ευκαιρίες διαλόγου στο Κυπριακό

– Είναι ρεαλιστική η προοπτική ένταξης ορισμένων χωρών στο άμεσο μέλλον;

– Δεν προχωρούν όλες οι υποψήφιες χώρες με τον ίδιο ρυθμό. Ορισμένες βρίσκονται πιο μπροστά από άλλες και το Συμβούλιο Υπουργών εξετάζει προσεκτικά τη διαδικασία. Κατά την κυπριακή προεδρία πραγματοποιήθηκαν αρκετές συναντήσεις για τη διεύρυνση και φάνηκε ότι ορισμένες χώρες, μεταξύ αυτών η Ουκρανία, έχουν προχωρήσει αρκετά. Η κατάσταση είναι ρευστή και πρέπει να σταθμιστεί προσεκτικά ποια είναι η κατάλληλη στιγμή. Η πρόοδος, όμως, δεν είναι ίδια για όλες. Κάθε υποψήφια χώρα πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις για ένταξη στην ΕΕ.

– Θεωρείτε, δηλαδή, ότι κάθε χώρα που είναι έτοιμη πρέπει να εντάσσεται, αντί να περιμένουν όλες μέχρι να είναι έτοιμη μια ολόκληρη ομάδα, όπως έγινε με την Κύπρο και τις άλλες εννέα χώρες που εντάχθηκαν μαζί;

– Πολλά θα εξαρτηθούν από τις συνθήκες. Δεν γνωρίζω αν μπορεί η περίπτωση της Ουκρανίας να εξεταστεί χωριστά από την ευρύτερη ομάδα, αλλά έχει προχωρήσει πολύ. Σε κάθε περίπτωση, όποια χώρα ενταχθεί πρέπει να πληροί όλα τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις. Η διαδικασία ενδέχεται να προσαρμοστεί ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν μαζί όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες. Ο στόχος είναι η διεύρυνση να συμπεριλάβει όσες περισσότερες χώρες είναι έτοιμες.

– Ορισμένες χώρες, όμως, δεν συμφωνούν πλήρως με αυτό. Η Τουρκία, για παράδειγμα, από τις γειτονικές μας χώρες, αντιδρά στην απαίτηση να πληροί όλες τις προϋποθέσεις ένταξης στην ΕΕ.

– Δεν νομίζω ότι αυτό συζητείται αυτή τη στιγμή. Το αίτημα ένταξης της Τουρκίας έχει παγώσει εδώ και πολύ καιρό, για διάφορους λόγους, οπότε δεν αποτελεί μέρος της τρέχουσας διαδικασίας. Θα δούμε.

Μπορούμε να βοηθήσουμε στο Κυπριακό

– Τι ρόλο μπορεί να διαδραματίσει η Ιταλία ή η ΕΕ στο Κυπριακό; Θα μπορούσαμε να δούμε κάτι διαφορετικό από όσα είδαμε τα προηγούμενα χρόνια;

– Την ευθύνη για τη διαδικασία έχουν τα Ηνωμένα Έθνη και εμείς στηρίζουμε πλήρως τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και τις θέσεις του ΟΗΕ. Αυτό ισχύει τόσο για εμάς όσο και για τα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ. Στηρίζουμε τις διαπραγματεύσεις ως χώρα, αλλά και στο πλαίσιο της Ευρώπης, κυρίως προσφέροντας τις καλές μας υπηρεσίες. Διατηρούμε πολύ καλές σχέσεις με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, με την Κύπρο, την Ελλάδα και την Τουρκία, και αυτό μας επιτρέπει να συμβάλουμε ασκώντας πειθώ.

Η ίδια η διαδικασία, όμως, παραμένει υπό την ευθύνη του ΟΗΕ. Εμείς μπορούμε να βοηθήσουμε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις και οι ευκαιρίες για διάλογο. Δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείπουμε τον διάλογο, που αποτελεί την ουσία της διπλωματίας. Πρέπει να δείχνουμε διαρκώς ότι τα αποτελέσματα που αντέχουν στον χρόνο προκύπτουν μέσα από τον διάλογο και όχι με τη βία. Μια βιώσιμη λύση στην Κύπρο, μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, όπως όλοι θα θέλαμε να δούμε, πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά ώστε να διαρκέσει, όχι να καταρρεύσει μέσα σε έναν χρόνο. Αυτό θέλουμε να στηρίξουμε. Μπορούμε να παρακολουθούμε, να διατυπώνουμε την άποψή μας και να ενθαρρύνουμε τον διάλογο, αλλά η τελική απόφαση ανήκει στα άμεσα εμπλεκόμενα μέρη.

– Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα ιταλική παρουσία στην ευρωπαϊκή πλευρά αυτής της διαδικασίας.

– Ναι, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που είμαι κάπως αισιόδοξη. Συμμετέχουν δύο πολύ έμπειρα πολιτικά πρόσωπα. Το ένα είναι η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, η οποία έχει μακρά διαδρομή και είναι πολύ ικανή πολιτικός. Από ευρωπαϊκής πλευράς, απεσταλμένος της ΕΕ είναι ο Ραφαέλε Φίτο, ένας πολύ έμπειρος Ιταλός πολιτικός με σημαντική θέση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν είναι πρώην επίτροπος, αλλά εν ενεργεία αντιπρόεδρος της Επιτροπής. Αυτό δείχνει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει η Επιτροπή τη διαδικασία.

Είναι γνωστός για την ευθυκρισία του και για το ότι ακούει προσεκτικά όλες τις πλευρές πριν διατυπώσει εισηγήσεις. Αυτά ακριβώς χρειάζονται σε τέτοιου είδους διαπραγματεύσεις. Είμαι βέβαιη ότι μπορεί να βοηθήσει και ελπίζω ότι θα επιστρέψει σύντομα στην Κύπρο για να συνεχίσει τις επισκέψεις του. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης τονίζει σταθερά τη βούλησή του να στηρίξει αυτή τη διαδικασία και οφείλουμε να στηρίξουμε αυτή την προσπάθεια.