Ναρκοπέδιο κινδύνων περιβάλλει την οικονομία – Πόλεμοι, Βασιλικό, GSI, κυρώσεις, τράπεζες και ΓεΣΥ

Σε οικονομία που εξακολουθεί να πατά σε στέρεο έδαφος, αλλά περιβάλλεται από ένα ολοένα και πιο ασταθές διεθνές σκηνικό, καλείται να κινηθεί η Κυβέρνηση και το οικονομικό της επιτελείο.

Προϋπολογισμός και Στρατηγικό Πλαίσιο Δημοσιονομικής Πολιτικής 2027-2029, σχηματοποιούν τους κινδύνους με τους οποίους δυνατόν να βρεθεί αντιμέτωπη η κυπριακή οικονομίας, καταγράφοντας ένα πλέγμα εξωτερικών και εσωτερικών απειλών, που υπό δυσμενείς συνθήκες θα μπορούσαν να αλλάξουν τις ισορροπίες και να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα των δημόσιων οικονομικών.

Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται, όπως ήταν αναμενόμενο, οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή. Η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι η έκβασή τους θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας τα επόμενα χρόνια, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο οι κραδασμοί να φθάσουν και στην Κύπρο μέσω του εμπορίου, του ενεργειακού κόστους, των επενδύσεων και των υπηρεσιών.

Οι πόλεμοι αλλάζουν τις ισορροπίες

Οι δύο πολεμικές εστίες ήταν άλλωστε και ο βασικός καμβάς, πάνω στον οποίο στήθηκε ο προϋπολογισμός του 2027. Η δημοσιονομική σταθερότητα τοποθετείται στο υψηλότερο σκαλοπατάκι της οικονομικής στρατηγικής, παρά το γεγονός ότι τα κρατικά ταμεία παραμένουν πλεονασματικά.

Το βασικό σενάριο δίνει στην οικονομία ρυθμό μεγέθυνσης 2,9%, ανεργία 4,5% και πληθωρισμό 2,5%. Το δημόσιο χρέος υπολογίζεται ότι θα περιοριστεί στο 46,6% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) το 2027, από 49,9% το 2026.

Οι εν λόγω προβλέψεις, ωστόσο, δεν βρίσκονται σε κλίβανο αποστείρωσης. Αντίθετα, το Υπουργείο Οικονομικών, ξεκαθαρίζει ότι σειρά εξελίξεων μπορεί να επηρεάσουν το βασικό μακροοικονομικό σενάριο, πάνω στο οποίο στηρίζονται οι δημοσιονομικοί στόχοι. Το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στις γεωπολιτικές αναταράξεις και στις επιπτώσεις τους στην πραγματική οικονομία, αλλά και σε ανοικτές δημοσιονομικές εκκρεμότητες που συνδέονται με μεγάλα ενεργειακά έργα, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις υποχρεώσεις του κράτους.

Σκιάζουν οι αμερικανικές λίστες κυρώσεων

Στους κινδύνους προστίθεται και το ενδεχόμενο ενός ευρύτερου εμπορικού πολέμου. Η Κύπρος μπορεί να μην βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των μεγάλων εμπορικών αντιπαραθέσεων, ωστόσο το Υπουργείο Οικονομικών εκτιμά ότι οι αναπτυξιακές της προοπτικές θα μπορούσαν να επηρεαστούν έμμεσα από ένα τέτοιο σκηνικό.

Στο ίδιο κάδρο μπαίνουν και νέες πιθανές κυρώσεις σε φυσικά και νομικά πρόσωπα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, με το Στρατηγικό Πλαίσιο να καταγράφει ευθέως τον κίνδυνο επιπτώσεων στον τομέα της παροχής υπηρεσιών. Οι κυρώσεις αγγίζουν ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία της κυπριακής οικονομίας, όπου οι επαγγελματικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες διατηρούν ισχυρή παρουσία. Ενδεχόμενη διεύρυνση των καταλόγων κυρώσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες πιέσεις στον τομέα, επηρεάζοντας δραστηριότητες που συνδέονται με την παροχή υπηρεσιών και, κατ’ επέκταση, την οικονομική δραστηριότητα.

Το υπουργείο Οικονομικών εντάσσει στο κεφάλαιο των δυνητικών δημοσιονομικών κινδύνων και τον κίνδυνο αναζωπύρωσης του αφθώδους πυρετού, με αρνητικές προεκτάσεις στην παραγωγή και στις εξαγωγές γαλακτοκομικών προϊόντων.

Βασιλικό: Δυνητικό ρίσκο έως €410 εκ.

Ξεχωριστή θέση στην έκθεση δημοσιονομικών κινδύνων καταλαμβάνουν τα μεγάλα ενεργειακά έργα. Ο τερματισμός των εργασιών στο τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό και η διεθνής διαιτησία στην Αγγλία δημιουργούν ένα κουβάρι ενδεχόμενων οικονομικών υποχρεώσεων.

Η κοινοπραξία CPP-Metron Consortium (CMC) διεκδικεί περίπου €200 εκ. μέσω της διαιτησίας, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαίτησε την επιστροφή €68,6 εκ. από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του έργου, θέμα που ήδη διευθετήθηκε. Η συνολική εγκεκριμένη ευρωπαϊκή χορηγία ανερχόταν στα €101 εκ., ενώ στα τέλη του 2025 οι κυβερνητικές εγγυήσεις που συνδέονταν με την ΕΤΥΦΑ ανέρχονταν σε περίπου €141,1 εκ.

Στην ακραία περίπτωση, κατά την οποία οι εν λόγω κίνδυνοι επισυμβούν στο σύνολό τους, η δυνητική έκθεση για τα δημόσια οικονομικά θα μπορούσε αριθμητικά να προσεγγίσει τα €410 εκατ.  Το ποσό, ωστόσο, δεν αποτελεί επίσημη εκτίμηση δημοσιονομικής επιβάρυνσης, καθώς μέρος των υποχρεώσεων εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την έκβαση της διαιτησίας και την ενεργοποίηση των κρατικών εγγυήσεων.

Στο ίδιο κεφάλαιο εντάσσεται και η συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI). Το Στρατηγικό Πλαίσιο δεν προδικάζει το ύψος ή τη μορφή οποιασδήποτε δημοσιονομικής επίπτωσης, αλλά καταγράφει ρητά ότι, αναλόγως των αποφάσεων που θα ληφθούν, μπορεί να προκύψουν κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά.

Κίνδυνος αύξησης των ΜΕΔ

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι τράπεζες και ο κίνδυνος νέας αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι κυρώσεις σε νομικά και φυσικά πρόσωπα ρωσικών συμφερόντων, οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία μέσω της αύξησης των τιμών και το ενδεχόμενο ανόδου των βασικών επιτοκίων συνθέτουν το σκηνικό μέσα στο οποίο, σύμφωνα με το Πλαίσιο Δημοσιονομικής Πολιτικής, δεν μπορεί να αποκλειστεί νέα αύξηση των προβληματικών δανείων.

Το ανάχωμα, πάντως, είναι ισχυρότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, στο τέλος Ιουνίου 2026 ο δείκτης ΜΕΧ του τραπεζικού τομέα παρέμεινε στο 1,6%, ενώ η κάλυψή τους με προβλέψεις αυξήθηκε στο 64,9%. Το υπουργείο Οικονομικών υποδεικνύει από την πλευρά του ότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα για τον περιορισμό των ΜΕΔ, ενώ το τραπεζικό σύστημα διαθέτει ανθεκτική κεφαλαιακή θέση και πλεονάζουσα ρευστότητα.

Ο όγκος των προβληματικών δανείων που βρίσκεται στις Εταιρείες Εξαγοράς Πιστώσεων παραμένει, ωστόσο, τεράστιος. Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας (Μάρτιος 2026), τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που διαχειρίζονταν οι εταιρείες ανέρχονταν στα €18,527 δισ., αποτελώντας το 94,5% του συνολικού χαρτοφυλακίου τους. Από αυτά, €9 δισ. αφορούσαν νοικοκυριά και €8,8 δισ. επιχειρήσεις, αποτυπώνοντας το μέγεθος του ιδιωτικού χρέους που εξακολουθεί να βρίσκεται σε μη εξυπηρετούμενη κατάσταση.

Στα δυνητικά δημοσιονομικά βάρη συγκαταλέγεται η σταδιακή υλοποίηση του Σχεδίου για τους «κουρεμένους» καταθέτες και κατόχους αξιογράφων της Τράπεζας Κύπρου και της Λαϊκής Τράπεζας, μέσω του Ταμείου Αλληλεγγύης.

ΓεΣΥ και ΟΚΥπΥ στο μικροσκόπιο

Στη ζώνη των εσωτερικών κινδύνων τοποθετείται και το ΓεΣΥ, κυρίως μέσω των ελλειμμάτων του Οργανισμού Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας (ΟΚΥπΥ).

Το Πλαίσιο Δημοσιονομικής Πολιτικής χαρακτηρίζει ως δυνητικό κίνδυνο την επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών από το ΓεΣΥ, κυρίως μέσω των ελλειμμάτων του ΟΚΥπΥ. Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ενδεχόμενες χρηματοδοτικές ανάγκες του οργανισμού μπορούν να μετακυλιστούν στα δημόσια οικονομικά, διευρύνοντας τις πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό.

Η αβεβαιότητα των επενδύσεων

Υπάρχει ένας ακόμη παράγοντας που δυσκολεύει την ακριβή αποτύπωση της οικονομικής πορείας. Οι μακροοικονομικές προβλέψεις έχουν ενσωματώσει μόνο μέρος της επίδρασης των επενδύσεων που αναμένεται να υλοποιηθούν μέσω του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Παράλληλα, πρόσθετες επενδύσεις πέραν του Σχεδίου, στους τομείς της ενέργειας, της υγείας και της εκπαίδευσης, δεν έχουν συνυπολογιστεί πλήρως στο βασικό σενάριο. Ο λόγος είναι ότι στο παρόν στάδιο θεωρείται δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί η ετήσια επίδρασή τους.

Κάτω το χρέος, κάτω και τα πλεονάσματα

Το μέγεθος των δημοσιονομικών αντοχών απέναντι στο πλέγμα των κινδύνων αποτυπώνεται στην πορεία του δημόσιου χρέους και των πλεονασμάτων. Το αποτέλεσμα είναι ένα δημοσιονομικό τοπίο με αρκετά ισχυρά μαξιλάρια, αλλά και πολλά ανοιχτά μέτωπα.

Το δημόσιο χρέος προβλέπεται να υποχωρήσει στο 46,6% του ΑΕΠ το 2027, στο 42,5% το 2028 και στο 38,4% το 2029.

Την ίδια ώρα, τα πλεονάσματα στα κρατικά ταμεία έχουν ήδη χάσει έδαφος σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Σε απόλυτους αριθμούς, το δημοσιονομικό πλεόνασμα υποχωρεί από €1,44 δισ. το 2024 στα €900 εκ. το 2026, καταγράφοντας μείωση περίπου €540 εκ. μέσα σε δύο χρόνια. Από το 2027 η πορεία αντιστρέφεται, με το πλεόνασμα να ενισχύεται σταδιακά και να φθάνει στα €1,61 δισ. το 2029.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι κίνδυνοι που καταγράφει το Στρατηγικό Πλαίσιο λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η σημερινή εικόνα σταθερότητας δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Οι πόλεμοι, οι κυρώσεις, τα ενεργειακά έργα, οι ενδεχόμενες πιέσεις στο τραπεζικό σύστημα και οι υποχρεώσεις που μπορεί να προκύψουν στο εσωτερικό συνθέτουν μια δύσκολη εξίσωση, την οποία το οικονομικό επιτελείο καλείται να λύσει χωρίς να χάσει τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών.