Έργα στον υπόγειο παραπόταμο του Πεδιαίου: Από τον Βασιλοπόταμο στον Κοτσίρκα – 50 χρόνια από την απόφαση για στεγανοποίηση του

Μπορεί ο Κοτσίρκας να εξαφανίστηκε από προσώπου γης ύστερα από την κάλυψή του με μπετόν, εδώ και περίπου 50 χρόνια, αλλά είναι ποταμός με ιστορία, αν ληφθεί υπόψιν πως καταγράφεται στο χρονικό του Λεόντιου Μαχαιρά γύρω στον 15ο αιώνα. Και, βεβαίως, ο ποταμός προϋπήρχε αλλά η χρήση του τον υποβίβασε επί Οθωμανών από Βασιλοπόταμο σε Κοτσίρκα.

Σύμφωνα με διάφορες πηγές (περιλαμβανομένης και ακαδημαϊκής μελέτης του Πανεπιστημίου Κύπρου) το όνομα «Κοτσίρκας» παρουσιάζεται ως μέρος της ιστορίας του παλαιού υδρογραφικού δικτύου της Λευκωσίας. Ο Κοτσίρκας, ο οποίος θεωρείται παραπόταμος του ποταμού Πεδιαίου, πέραν της στεγανοποίησης του πριν από περίπου 50 χρόνια, είχε καλυφθεί και κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας (λίγο μετά που ανέλαβαν τη διοίκηση της Κύπρου) περί το 1882. Στην ίδια ακαδημαϊκή μελέτη για τη Λευκωσία, αναφέρεται ότι ο παλαιός κλάδος/ κοίτη του Πεδιαίου μέσα στην περιτειχισμένη πόλη είχε καλυφθεί κατά τη βρετανική περίοδο, το 1882, για λόγους υγιεινής και η παλιά αυτή κοίτη απέκτησε την ονομασία Κοτσίρκας.

Σύμφωνα με διάφορες πηγές, από το 1570, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν τη Λευκωσία, η παλιά κοίτη του ποταμού που περνούσε μέσα από την περιτειχισμένη πόλη παρέμεινε ανοικτή και χρησιμοποιήθηκε ως χώρος απορριμμάτων. Στην ίδια περιγραφή αναφέρεται, πως όταν έβρεχε, τα νερά της βροχής ορμούσαν στην κοίτη και την καθάριζαν προσωρινά.

Κατά την περίοδο εκείνη, το σημαντικότερο διοικητικό κέντρο των Οθωμανών βρισκόταν βόρεια της παλιάς κοίτης, ενώ το κέντρο της ελληνορθόδοξης κοινότητας βρισκόταν νότια.
Βεβαίως, σε κάποιο στάδιο προφανώς η κάλυψη του ποταμού καταστράφηκε και ο Κοτσίρκας παρέμεινε για δεκαετίες ακάλυπτος και, μάλιστα, πλημμύρισε κατά καιρούς προκαλώντας καταστροφές σε καλλιέργειες και οικοδομές οι οποίες είχαν ανεγερθεί εντός ή και πλησίον της κοίτης του. Κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, πέραν του ότι δεν ήταν σε θέση να χωρέσει τους μεγάλους όγκους νερού, στις πλημμύρες συνέτεινε και το γεγονός πως τότε, όπως και σήμερα, υπήρχε η κακή συνήθεια απόρριψης οικιακών και ηλεκτρικών συσκευών (από ψυγεία μέχρι και κουζίνες-γκάζια υγραερίου, μέχρι και κρεβάτια και βιβλιοθήκες).

Τα πιο πάνω έφρασσαν τις διάφορες διόδους ή και τα χαμηλά και στενά γεφύρια κατά μήκος του ποταμού, με αποτέλεσμα το ορμητικό νερό να καταλήγει σε αυλές, σπίτια και υπόγεια.
Κάποια στιγμή αποφασίστηκε η στεγανοποίηση του ποταμού ο οποίος περνούσε και από τη λεωφόρο Διγενή Ακρίτα. Έτσι, μεγάλο τμήμα του ποταμού στεγανοποιήθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως λωρίδα του δρόμου που δημιουργήθηκε. Ειδικά στη λεωφόρο Διγενή Ακρίτα καταλαμβάνει την αριστερή πλευρά με κατεύθυνση την Παλλουριώτισσα. Βεβαίως, κάτω από τον δρόμο εξακολουθούσε να ρέει το νερό το οποίο, αργά αλλά σταθερά, οδήγησε στην αποσάρθρωση του μπετόν, ενώ τα σίδερα που χρησιμοποιήθηκαν σκούριασαν προοδευτικά και άρχισαν να χάνουν την αντοχή τους, σε σημείο που απειλούν να προκαλέσουν καθίζηση σε διάφορα σημεία, όταν διέρχονται οχήματα βαρέως τύπου ή και μεγάλα φορτηγά.

Ο χρόνος περνούσε και, κατά κάποιον τρόπο, θεωρείται ευτύχημα η ανάπλαση της λεωφόρου Μακαρίου και της Καλλιπόλεως, υπό την έννοια ότι στο πλαίσιο του έργου μονοδρόμησής τους κρίθηκε αναγκαία και η βελτίωση της λεωφόρου Διγενή Ακρίτα που οδηγεί προς τη λεωφόρο Καλλιπόλεως.

Όταν άρχισαν τα κατασκευαστικά και επικοινωνήσαμε με τον τότε επαρχιακό Μηχανικό Λευκωσίας του Τμήματος Δημοσίων Έργων ο οποίος μας είχε αναφέρει, πως κανονικά θα γινόταν επίστρωση ασφάλτου, αλλά προτού συμβεί αυτό έγιναν και κάποιες εκσκαφές, οπόταν διαπιστώθηκε πως σε κάποια τμήματα το μπετόν αποσαθρώθηκε, ενώ υπήρχαν και σημεία στα οποία ο οπλισμός (το σίδηρο) διαλύθηκε στην κυριολεξία.

Σημειώνεται, πως οι οδηγοί διαμαρτύρονταν υποδεικνύοντας πως από τη στιγμή που ουδείς εργάζεται, κακώς έκλεισαν τον δρόμο απαγορεύοντας τη χρήση του. Όπως μας εξήγησε ο Μηχανικός, οι εργασίες στήριξης εκτελούνταν υπογείως, οπόταν οι οδηγοί είχαν μεν δίκιο να θεωρούν ότι δεν εργάζεται κανένας, αλλά η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Επίσης, μεγάλο τμήμα των έργων εκτελούνταν εντός της Διγενή Ακρίτα, ενώ άλλα επηρέαζαν πεζοδρόμια ή άλλα σημεία εκτός του οδοστρώματος. Τότε, είχε απαγορευθεί η χρήση του δρόμου από οχήματα βάρους άνω των 12 τόνων.

Στεγανοποίηση από την Αγγλική Σχολή μέχρι και το Καϊμακλί
Να σημειωθεί, πως χθες, ο γενικός διευθυντής του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Παρμακλής, ερωτηθείς σχετικά δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο υποχώρησης του οδοστρώματος, εξηγώντας πως αυτός ήταν από τους λόγους που οδήγησαν στην απόφαση συνέχισης του έργου μέχρι τη Λεωφόρο Λάρνακος στην Παλλουριώτισσα.

Η κατάστασή είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε στο πλαίσιο των εργασιών δεν χρησιμοποιούνταν καν κομπρεσέρ και εκσκαφείς ένεκα του φόβου κατάρρευσης.

Το συνολικό κόστους της πρώτης φάσης ήταν €1.948.000 πλέον ΦΠΑ. Αφορούσε τμήμα μήκους περίπου 400 μέτρων και εκτεινόταν μεταξύ των συμβολών της Λεωφόρου Διγενή Ακρίτα με την οδό Νάξου και τη Λεωφόρο Καλλιπόλεως.

Σημειώνεται ότι η στεγανοποίηση αρχίζει από την Αγγλική Σχολή και εκτείνεται μέχρι και το Καϊμακλί, ενώ ο ποταμός εισδύει και στα κατεχόμενα, όπου δεν είχε γίνει στεγανοποίηση.
Θεωρητικά, μετά τη στεγανοποίηση δεν θα σημειώνονταν πλημμύρες, αν και έχει καταγραφεί ήδη μία το 2018, όταν υπερχείλισε ο κλειστός οχετός του Κοτσίρκα και πλημμύρισαν η περιοχή του πεζόδρομου του Κοτσίρκα και η Λεωφόρος Διγενή Ακρίτα.

Για την ιστορία αναφέρεται, πως ο Κοτσίρκας έχει μήκος 5,8χλμ και η στεγανοποίηση αποτελείται από κλειστό ορθογώνιου σχήματος κανάλι και βρίσκεται κάτω από το δίκτυο δρόμων και πεζοδρόμων της Λευκωσίας. Η λεκάνη απορροής του ποταμού Κοτσίρκα βρίσκεται στα διοικητικά όρια των δήμων Λευκωσίας και Στροβόλου, ενώ ένα πολύ μικρό τμήμα της εμπίπτει στον πρώην Δήμο Αγλαντζιάς. Ανάμεσα σε άλλους δρόμους καλύπτει τις οδούς Κρατίνου και Κυριάκου Μάτση και συνεχίζει προς βορρά μέσω των οδών Α. Μιχαλακόπουλου και Διγενή Ακρίτα.

Με την ευκαιρία της χθεσινής έναρξης των εργασιών μιλήσαμε με ιδιοκτήτες καταστημάτων οι οποίοι δεν κρύβουν την ανησυχία τους σχετικά με το ενδεχόμενο επηρεασμού της δουλειάς τους, αν και τους διαβεβαίωσαν πως θα υπάρχει πρόσβαση των πελατών στα καταστήματά τους. Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι η προηγούμενη φάση (μέχρι την Καλλιπόλεως) ολοκληρώθηκε χωρίς καθυστερήσεις.