Με τα σταφύλια θέλει να δυναμώσει αστροναύτες Κύπριος επιστήμονας: Ο Θεόδωρος Παυλίδης βραβεύτηκε από τη NASA – Εξηγεί στον «Φ» την έρευνα του στο Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ

Οι διαστημικές αποστολές διαρκούν περισσότερο και φτάνουν πιο μακριά από τη Γη. Γι’ αυτό, η προστασία της υγείας των πληρωμάτων αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Ένα ερώτημα απασχολεί όλο και περισσότερο τους επιστήμονες: πως μπορεί η διατροφή να βοηθήσει τους αστροναύτες να διατηρήσουν τη μυϊκή τους μάζα και τη φυσική τους κατάσταση;

Αυτό ακριβώς μελετά ο Θεόδωρος Παυλίδης. Ο υποψήφιος διδάκτορας από τη Λευκωσία ερευνά στο Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ (University of Rhode Island), στις ΗΠΑ, αν η ρεσβερατρόλη, μια φυσική ουσία που βρίσκεται στα σταφύλια και σε άλλα φυτά, μπορεί να προστατεύσει τους μύες κατά την αλλαγή της βαρύτητας. Η ερευνά του εξετάζει πώς η διατροφή θα μπορούσε να κάνει ασφαλέστερες τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη και στον Άρη.

Ο Παυλίδης έχει παρουσιάσει διεθνώς την έρευνά του για τις προκλήσεις υγείας εκτός Γης και ήταν μέλος της ομάδας που κέρδισε τον διαγωνισμό της NASA «Deep Space Food Challenge: Mars to Table».

Ο «Φ» μίλησε μαζί του για τη δουλειά του, την ζωή στην Κύπρο και όσα τον οδήγησαν ως εδώ.

Πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για τη διατροφή; Έπαιξαν ρόλο τα χρόνια σας στην Κύπρο;

Το ενδιαφέρον μου για τη διατροφή γεννήθηκε από την περιέργειά μου να καταλάβω πώς επηρεάζει η τροφή τον οργανισμό, πώς στηρίζει τη σωματική απόδοση και πώς βοηθά στη διαχείριση των ασθενειών. Οι σπουδές μου στην Κύπρο μού έδωσαν τις βάσεις για να διερευνήσω αυτά τα ερωτήματα και, στη συνέχεια, να τα εφαρμόσω στις προκλήσεις των επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων.

Και η κυπριακή διατροφική παράδοση; Σας επηρέασε;

Δεν θα έλεγα ότι η κυπριακή διατροφική κουλτούρα ήταν η κύρια επιρροή στην ερευνητική μου πορεία. Πιο καθοριστικές ήταν οι σπουδές μου στην Κλινική Διαιτολογία, που με βοήθησαν να δω τη διατροφή ως επιστήμη με εφαρμογές σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης υγείας. Πάνω σε αυτή τη βάση μπόρεσα να εξετάσω πώς οι διατροφικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αστροναύτες.

Πότε συναντήθηκε για πρώτη φορά η διατροφή με το διάστημα στη δική σας πορεία;

Η πιο ξεκάθαρη καμπή ήταν η επιλογή του θέματος για τη μεταπτυχιακή μου διατριβή στην Κλινική Διαιτολογία, στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Παρότι το πρόγραμμα δεν εστίαζε στο διάστημα, πρότεινα ένα θέμα που ένωνε τη διατροφή με την υγεία στο διάστημα. Με επιβλέπουσα την Εβελίνα Χαριδήμου, εξέτασα αν διατροφικές παρεμβάσεις θα μπορούσαν να μειώσουν τη βλάβη στο DNA που προκαλεί η ακτινοβολία στις διαστημικές πτήσεις. Εκείνη η εμπειρία μού έδειξε ότι τα ενδιαφέροντά μου μπορούσαν να αποτελέσουν μια σαφή ερευνητική κατεύθυνση και με ώθησε να συνεχίσω σε διδακτορικό επίπεδο.

Πώς βρεθήκατε στο Ρόουντ Άιλαντ;

Το διάστημα πάντα με γοήτευε και, όσο σπούδαζα στην Κύπρο, άρχισα να αναρωτιέμαι αν θα μπορούσα να το συνδυάσω με τη διατροφή. Ψάχνοντας διδακτορικό πρόγραμμα, ανακάλυψα τη δουλειά της Marie Mortreux στο Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ. Η έρευνά της ταίριαζε σε μεγάλο βαθμό με τα ενδιαφέροντά μου και μου έδινε την ευκαιρία να μελετήσω πώς η διατροφή μπορεί να προστατεύσει τους μύες σε συνθήκες τροποποιημένης βαρύτητας.

Γιατί η ρεσβερατρόλη; Τι την κάνει ενδιαφέρουσα για τη διαστημική έρευνα;

Η ρεσβερατρόλη είναι μια φυσική πολυφαινόλη, γνωστή κυρίως ως συστατικό της φλούδας του σταφυλιού, που έχει μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της. Το ενδιαφέρον μου γι’ αυτήν μεγάλωσε όταν γνώρισα τη δουλειά της επιβλέπουσάς μου, Marie Mortreux, η οποία είχε εξετάσει κατά πόσο μπορεί να διατηρήσει την υγεία των μυών σε προσομοίωση μερικής βαρύτητας. Την είχα συναντήσει ήδη στη μεταπτυχιακή μου διατριβή, όταν μελετούσα διατροφικές προσεγγίσεις για τη μείωση της βλάβης στο DNA από τη διαστημική ακτινοβολία. Όταν ξεκίνησα το διδακτορικό μου στο Ρόουντ Άιλαντ, η ρεσβερατρόλη ξεχώρισε ως ισχυρή υποψήφια, λόγω της επίδρασής της στον τρόπο με τον οποίο οι μύες παράγουν και χρησιμοποιούν ενέργεια, όπως έχει παρατηρηθεί σε πειραματικές μελέτες. Η επίδραση αυτή σχετίζεται με τη μυϊκή απώλεια που υφίστανται οι αστροναύτες σε συνθήκες μικροβαρύτητας.

Η ρεσβερατρόλη βρίσκεται στο σταφύλι, που έχει βαθιές ρίζες στην κυπριακή παράδοση, από την καλλιέργεια ως το κρασί. Σας δένει περισσότερο συναισθηματικά αυτό με την έρευνά σας;

Υπάρχει πράγματι μια ενδιαφέρουσα πολιτισμική σύνδεση ανάμεσα στο σταφύλι και την Κύπρο, όμως δεν ήταν αυτή που με οδήγησε στη ρεσβερατρόλη. Το ενδιαφέρον μου προέκυψε από τα επιστημονικά δεδομένα και τα ερωτήματα γύρω από τις πιθανές επιδράσεις της στην υγεία των μυών. Για μένα, η πιο ουσιαστική σύνδεση με την Κύπρο είναι ότι οι σπουδές μου εκεί έθεσαν τα θεμέλια για την έρευνα που κάνω σήμερα στο εξωτερικό.

Τι μπορεί να σημαίνει η έρευνά σας για τις μεγάλες αποστολές στη Σελήνη και τον Άρη;

Η έρευνά μου εξετάζει αν οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να αντιμετωπίσουν προβλήματα υγείας που συνδέονται με τις διαστημικές πτήσεις. Στο διδακτορικό μου μελετώ αν η ρεσβερατρόλη μπορεί να περιορίσει τη μυϊκή απώλεια, να διατηρήσει τη μυϊκή λειτουργία και να μειώσει τη μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με την τροποποιημένη βαρύτητα. Όταν οι μύες σηκώνουν λιγότερο βάρος, δέχονται και λιγότερη από τη μηχανική φόρτιση που τους βοηθά να διατηρούν τη μάζα και τη δύναμή τους. Με ζωικά μοντέλα στη Γη, προσομοιώνουμε πτυχές της μικροβαρύτητας και της σεληνιακής βαρύτητας, για να μελετήσουμε αυτές τις αλλαγές και πιθανά αντίμετρα. Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να συμβάλουμε στον σχεδιασμό στρατηγικών που θα κρατούν τους αστροναύτες υγιείς και θα βελτιώνουν την απόδοσή τους σε μακροχρόνιες αποστολές. Παρότι το διδακτορικό μου δεν προσομοιώνει άμεσα τη βαρύτητα του Άρη, τα ευρήματα μπορεί να φανούν χρήσιμα και σε μελλοντικές έρευνες για τον Άρη, αφού και εκεί η βαρύτητα διαφέρει από της Γης.

Θα μπορούσαν τα ευρήματα να ωφελήσουν και εμάς εδώ στη Γη;

Ενδεχομένως, ναι. Η μελέτη του τρόπου με τον οποίο αντιδρούν οι μύες όταν δέχονται λιγότερη φόρτιση μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πτυχές της μυϊκής απώλειας και στη Γη, για παράδειγμα σε παρατεταμένη κατάκλιση ή σε ακινητοποίηση μετά από τραυματισμό. Τα ευρήματα ίσως αφορούν και ορισμένες νευρομυϊκές παθήσεις, στις οποίες η μειωμένη κινητικότητα συμβάλλει στη μυϊκή απώλεια. Αν μια διατροφική παρέμβαση βοηθήσει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας ή λειτουργίας στα πειραματικά μας μοντέλα, θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για περαιτέρω έρευνα σε αυτούς τους τομείς.

Η ομάδα σας αναδείχθηκε νικήτρια στον διαγωνισμό της NASA «Deep Space Food Challenge: Mars to Table». Πώς το ζήσατε;

Ενθουσιαστήκαμε όταν μάθαμε ότι η ομάδα μας αναδείχθηκε διεθνής νικήτρια του διαγωνισμού. Είχαμε καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για τη συμμετοχή μας, οπότε η αναγνώριση αυτής της δουλειάς ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική. Ως ένας από τους ειδικούς διατροφής της ομάδας, μαζί με τη συνάδελφό μου Μαρία-Ελένη Μακρέλη, συνέβαλα στην κατάρτιση θρεπτικών και ελκυστικών προγραμμάτων γευμάτων και στην αξιολόγηση του πώς η διατροφή θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας σε μελλοντικές αποστολές στον Άρη. Ήταν μια ευκαιρία να εφαρμόσω τα ενδιαφέροντά μου σε μια πρακτική πρόκληση.

Πόσο εύκολη ήταν η μετάβαση από την Κύπρο στην έρευνα στις ΗΠΑ;

Η μετάβαση ήταν δύσκολη, γιατί έπρεπε να προσαρμοστώ σε ένα νέο ακαδημαϊκό περιβάλλον και ταυτόχρονα να περάσω από την Κλινική Διαιτολογία σε μια πιο πειραματική έρευνα για την υγεία στο διάστημα. Το διδακτορικό με υποχρέωσε να αποκτήσω νέες εργαστηριακές δεξιότητες και να εμβαθύνω στη βιολογία και τον μεταβολισμό των μυών. Η υγεία στο διάστημα χρειάζεται επίσης διεπιστημονική ματιά, καθώς συνδυάζει τομείς όπως η διατροφή, η φυσιολογία και η μοριακή βιολογία, αλλά και η βιολογία των ακτινοβολιών, που αφορούσε την προηγούμενη δουλειά μου. Το να συνδέσω όλα αυτά τα πεδία ήταν απαιτητικό, όμως με βοήθησε να εξελιχθώ ως ερευνητής.

Μπορεί η Κύπρος να συνεισφέρει περισσότερο στη διεθνή έρευνα για τη διατροφή και την υγεία στο διάστημα;

Ναι, πιστεύω ότι η Κύπρος έχει τις δυνατότητες να συνεισφέρει περισσότερο. Πρόκειται για πεδία που συνδυάζουν πολλούς κλάδους, οπότε υπάρχουν περιθώρια να συμβάλει μέσα από εξειδικευμένη γνώση και συνεργασία. Για να αξιοποιηθούν αυτές οι δυνατότητες, χρειάζεται στήριξη στην ερευνητική κατάρτιση, πρόσβαση σε υποδομές και χρηματοδότηση, καθώς και συνέργειες με ερευνητές του εξωτερικού.

Θα σκεφτόσασταν να επιστρέψετε κάποια στιγμή στην Κύπρο και να μεταφέρετε εδώ όσα αποκομίζετε;

Ναι, είμαι ανοιχτός στο ενδεχόμενο να επιστρέψω και να προσφέρω τις γνώσεις και την εμπειρία που αποκτώ στο εξωτερικό. Νιώθω ευγνώμων για την ευκαιρία να δουλεύω με κορυφαίους ερευνητές στον τομέα της υγείας στο διάστημα και να μαθαίνω από επιστήμονες που συνδέονται με τη NASA. Στόχος μου είναι να συνεχίσω να αναπτύσσω τις δεξιότητες που θα μου επιτρέψουν να συμβάλω ουσιαστικά στο πεδίο.

Τι θα λέγατε στους νέους Κύπριους που θέλουν να ακολουθήσουν τον δρόμο της έρευνας στο εξωτερικό;

Να ακολουθούν τα θέματα που τους κεντρίζουν την περιέργεια, ακόμη κι αν ο δρόμος δεν είναι αμέσως ξεκάθαρος. Ο συνδυασμός διατροφής και διαστήματος κάποτε έμοιαζε ασυνήθιστος, σήμερα όμως είναι το επίκεντρο της έρευνάς μου. Να αναζητούν ερευνητές των οποίων η δουλειά τους ενδιαφέρει, να μαθαίνουν για τα προγράμματά τους και να μη διστάζουν να επικοινωνήσουν μαζί τους. Μια γερή βάση στο αντικείμενό τους, αλλά και η διάθεση να μαθαίνουν και πέρα από αυτό, μπορούν να τους ανοίξουν δρόμους. Ελπίζω η δική μου πορεία να ενθαρρύνει φοιτητές στην Κύπρο, την Ελλάδα και αλλού να εξερευνήσουν τις δικές τους ιδέες. Ακόμη κι όταν οι άλλοι δεν βλέπουν αμέσως τη δυναμική μιας ιδέας, ένα ερώτημα που έχει σημασία για σένα αξίζει να το κυνηγήσεις.