Καρκίνος του προστάτη: 726 νέα περιστατικά τον χρόνο στην Κύπρο – Τρόποι πρόληψης, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία – Ο «Μπλε Νοέμβριος 2026»

Στην Κύπρο, ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τη συχνότερα διαγιγνωσκόμενη μορφή καρκίνου στους άνδρες.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Αρχείου Καρκίνου Κύπρου, κατά την τριετία 2021–2023 καταγράφονταν κατά μέσο όρο 726 νέα περιστατικά ετησίως, ενώ το 2024 η νόσος αποτέλεσε τη δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου από κακοήθη νεοπλάσματα μεταξύ του ανδρικού πληθυσμού στο νησί.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για συνεχή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση με στόχο την έγκαιρη διάγνωση.

Σύμφωνα με τον δρα Δημήτριο Βόμβα, Ακτινοθεραπευτή Ογκολόγο στο Ογκολογικό Κέντρο Τράπεζας Κύπρου και αντιπρόεδρο της Ογκολογικής Εταιρείας Κύπρου, η πλειονότητα των ανδρών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του προστάτη είναι πλήρως ασυμπτωματικοί.

Όπως εξηγεί στον «Φ», ο καρκίνος του προστάτη προκαλεί συμπτώματα κυρίως όταν έχει προχωρήσει και έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα. Η μέση ηλικία διάγνωσης της νόσου είναι τα 65-66 έτη. Επειδή στην ηλικία αυτή οι άνδρες συχνά παρουσιάζουν προβλήματα υπερπλασίας του προστάτη (όπως δυσουρία), υπάρχει η λανθασμένη εντύπωση ότι αυτά αποτελούν συμπτώματα καρκίνου. Στην πραγματικότητα, όμως, ο καρκίνος πρέπει να είναι αρκετά προχωρημένος για να προκαλέσει τέτοια αποφρακτικά φαινόμενα, αν και οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν.

Στις λίγες περιπτώσεις στην Κύπρο όπου η διάγνωση αφορά μεταστατικό καρκίνο, η συμπτωματολογία εξαρτάται από το σημείο των μεταστάσεων. Για παράδειγμα, οι μεταστάσεις στα οστά προκαλούν έναν επίμονο οστικό πόνο που δεν υποχωρεί, οδηγώντας τον ασθενή στον γιατρό.

Σύμφωνα με τον δρα Βόμβα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος στοχεύει στον εντοπισμό του καρκίνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα, στάδιο στο οποίο ο καρκίνος είναι συνήθως περιορισμένος στο όργανο και δεν έχει δώσει μεταστάσεις.

Αυτό γίνεται με μία απλή ανάλυση αίματος, το PSA, το ειδικό προστατικό αντιγόνο. Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, οι άνδρες χωρίς οικογενειακό ιστορικό πρέπει να ξεκινούν τον έλεγχο στην ηλικία των 50 ετών. Αν υπάρχει ιστορικό σε συγγενή πρώτου-δευτέρου βαθμού (πατέρα ή αδελφό), ο έλεγχος συστήνεται να ξεκινά νωρίτερα, στην ηλικία των 45 ετών.

Εάν οι τιμές του PSA είναι πάνω από τα όρια αναφοράς, ο ουρολόγος προχωρά σε δακτυλική εξέταση για την ψηλάφηση του προστάτη και συνήθως διενεργείται πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία.

Αν εντοπιστούν ύποπτες αλλοιώσεις, συστήνεται βιοψία. Εφόσον επιβεβαιωθεί καρκίνωμα, συνήθως ακολουθεί ένας έλεγχος σταδιοποίησης με κάποιες εξετάσεις όπως η αξονική τομογραφία, το σπινθηρογράφημα οστών ή η σύγχρονη εξέταση PSMA PET scan, οι οποίες γίνονται για να διαπιστωθεί αν η νόσος έχει επεκταθεί και σε άλλα όργανα.

Μετά την ολοκλήρωση των εξετάσεων, τα περιστατικά συζητούνται σε πολυθεματικά (ογκολογικά) συμβούλια. Οι ειδικοί λαμβάνουν υπόψη την ηλικία, τη φυσική κατάσταση, τα συνοδά προβλήματα υγείας, την τιμή του PSA και την επιθετικότητα του όγκου από τη βιοψία, ώστε να προτείνουν την ιδανικότερη θεραπευτική προσέγγιση.

Θεραπευτική προσέγγιση

Όπως εξηγεί ο γιατρός, σε γενικές γραμμές η θεραπευτική προσέγγιση για έναν περιορισμένο καρκίνο του προστάτη μπορεί να είναι είτε η παρακολούθηση, «όπου ουσιαστικά δεν χορηγούμε κάποια ενεργο-ογκολογική θεραπεία, αλλά παρακολουθούμε στενά τον καρκίνο και σε περίπτωση που υπάρχουν κάποια σημεία που δείχνει ότι πάει να εξελιχθεί, εκεί διακόπτουμε την παρακολούθηση και ξεκινάμε κάποια ριζική ογκολογική θεραπεία».

Οι ριζικές ογκολογικές θεραπείες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Η μία είναι η χειρουργική αντιμετώπιση, που γίνεται με τη μέθοδο της ρομποτικά υποβοηθούμενης λαπαροσκοπικής προστατεκτομής. Η άλλη μέθοδος είναι η ακτινοθεραπευτική προσέγγιση, όπου με ειδικά μηχανήματα χορηγούμε στοχευμένα πολύ υψηλή δόση ακτινοβολίας σε όλη την περιοχή του προστάτη, ικανή να μπορέσει να σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα.

Ανεξαρτήτως με το τι θεραπεία θα κάνει ένας άντρας, δηλαδή, αν αυτό θα είναι χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία, στη συνέχεια ακολουθεί ένα πρόγραμμα παρακολούθησης με τον ογκολόγο του και τον ουρολόγο του, όπου γίνονται αναλύσεις αίματος ανά τακτά χρονικά διαστήματα και αν κριθεί αναγκαίο, μπορεί να γίνουν ξανά κάποιες απεικονιστικές εξετάσεις.

Οι δύο βασικές παρενέργειες

Οι θεραπείες ενδέχεται να προκαλέσουν ακράτεια ούρων (κυρίως μετά το χειρουργείο) και στυτική δυσλειτουργία (μετά από χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία). Ωστόσο, ο δρ Βόμβας τονίζει ότι υπάρχουν πλέον τρόποι αντιμετώπισης και βελτίωσης αυτών των παρενεργειών.

Τρόποι πρόληψης

Όσον αφορά τους τρόπους πρόληψης, σύμφωνα με τον δρα Βόμβα, το πρώτο και σημαντικότερο είναι ο προσυμπτωματικός έλεγχος.

Περαιτέρω, η πρόληψη βασίζεται σε συγκεκριμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής που προστατεύουν τον προστάτη αδένα:

• Τακτική Άσκηση: Συστήνεται σωματική άσκηση 3 με 4 φορές την εβδομάδα, για τουλάχιστον 45 λεπτά κάθε φορά, καθώς μειώνει την εμφάνιση της νόσου.
• Έλεγχος Βάρους: Η παχυσαρκία συνδέεται με διάφορες μορφές καρκίνου, επομένως, η διατήρηση ενός υγιούς βάρους είναι απαραίτητη.
• Μεσογειακή Διατροφή: Μια δίαιτα χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά δρα ευεργετικά. Συγκεκριμένες τροφές που αφθονούν στην Κύπρο και τη Μεσόγειο, όπως τα ψάρια (κολιός, σαρδέλα), το μπρόκολο, το κουνουπίδι και η ντομάτα, θεωρούνται εξαιρετικά ωφέλιμες για την υγεία του προστάτη.

Εθνικό Πρόγραμμα Προσυμπτωματικού Ελέγχου από το 2027

Σύμφωνα με τον γιατρό, «το μήνυμα για τον καρκίνο του προστάτη είναι ότι εάν τον εντοπίσουμε έγκαιρα, οι ριζικές θεραπείες οι οποίες έχουμε και διατίθενται όλες στην Κύπρο, είναι πάρα πολύ αποτελεσματικές και μπορεί κάποιος να αποθεραπευτεί πλήρως».

Η ανάλυση PSA συστήνεται γενικά να γίνεται μία φορά τον χρόνο, ακολουθώντας τον αλγόριθμο της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας που καθορίζει τη συχνότητα ανάλογα με την ηλικία και τα αποτελέσματα του άνδρα.

Όπως αναφέρει ο δρ. Βόμβας, «το 2027, το υπουργείο Υγείας της Κύπρου αναμένεται να εφαρμόσει επίσημα το εθνικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του προστάτη. Σε συνεργασία με την Κυπριακή Ουρολογική Εταιρεία, έχει δημιουργηθεί ένας αλγόριθμος που θα καθοδηγεί τους προσωπικούς γιατρούς και ουρολόγους. Το πρόγραμμα θα λειτουργεί αναλογικά με τον έλεγχο μαστογραφίας των γυναικών, στέλνοντας ειδοποιήσεις στους άνδρες για τον έλεγχό τους μετά από μια συγκεκριμένη ηλικία».

Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι από το 2019, με την εφαρμογή του ΓεΣΥ, η εύκολη πρόσβαση στους προσωπικούς γιατρούς επέτρεψε στους άνδρες να κάνουν εξετάσεις PSA μαζί με τις γενικές τους αναλύσεις, γεγονός που οδήγησε σε μια άτυπη μορφή προσυμπτωματικού ελέγχου τα τελευταία χρόνια, αυξάνοντας τις έγκαιρες διαγνώσεις περιστατικών στην Κύπρο.

«Μπλε Νοέμβριος 2026»: Εκστρατείες και δράσεις ευαισθητοποίησης

Με στόχο την εξάλειψη του δισταγμού γύρω από τα θέματα ανδρικής υγείας και τη στήριξη των ασθενών, ο φετινός «Μπλε Νοέμβριος» περιλαμβάνει ένα διευρυμένο πρόγραμμα δράσεων σε ολόκληρη την Κύπρο.

Όπως επισημαίνει μιλώντας στον «Φ», ο Στέλιος Κυριάκου, υπεύθυνος Τύπου και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Europa Uomo Κύπρου, στο πρόγραμμα ενημέρωσης έχουν ενταχθεί σχολεία, στρατόπεδα, επιχειρήσεις, δήμοι και κοινότητες, ενώ προγραμματίζονται περισσότερες από 40 δράσεις «Shave It» παγκύπρια.

Σημαντική πρωτοβουλία αποτελεί, επίσης, η τριήμερη Παγκύπρια Μπλε Ποδηλατική Διαδρομή, που θα πραγματοποιηθεί στις 13, 14 και 15 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή 30 ποδηλατών, οι οποίοι θα περάσουν από πόλεις και κοινότητες της Κύπρου μεταφέροντας το μήνυμα της ενημέρωσης και της έγκαιρης διάγνωσης.

Η φετινή ποδηλατική διαδρομή είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Πόπης Χριστοφόρου.

Η σημαντικότερη μαζική εκδήλωση της φετινής εκστρατείας ήταν η 2η Μπλε Διαδρομή, η οποία πραγματοποιήθηκε χθες Κυριακή, στη Λευκωσία. Η διαδρομή είχε μήκος 2 χιλιομέτρων, με αφετηρία και τερματισμό το Ογκολογικό Κέντρο Τράπεζας Κύπρου. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης προσφέρονταν δωρεάν εξετάσεις PSA, στέλνοντας το μήνυμα: «Περπατάμε για κάθε πατέρα, κάθε σύντροφο, κάθε αδελφό, κάθε φίλο. Για κάθε άνδρα που αγαπάμε».

Βέβαια, όπως αναφέρει ο κ. Κυριάκου, η πραγματική επιτυχία των εκστρατειών δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των συμμετεχόντων, αλλά από το πόσους ανθρώπους κατάφεραν να κινητοποιήσουν ώστε να φροντίσουν την υγεία τους.

«Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή ιατρική ενημέρωση, η πρόσβαση στις κατάλληλες θεραπείες και η στήριξη των ασθενών αποτελούν βασικές προτεραιότητές μας», προσθέτει. «Στόχος μας είναι να φτάσουμε στο σημείο όπου κανένας άνδρας δεν θα διστάζει να μιλήσει για την υγεία του και κανένας ασθενής δεν θα αισθάνεται μόνος απέναντι στον καρκίνο του προστάτη», καταλήγει.