Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΣοβαρές αδυναμίες σε σχεδόν διαφορετικά στάδια διαχείρισης των χορηγικών προγραμμάτων του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού (ΤΣΠ) του Υφυπουργείου Πολιτισμού καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία στην ειδική έκθεσή της για τα έτη 2024 και 2025. Στο κάδρο και το 2026, με τις καθυστερημένες εγκρίσεις των χορηγιών.
Από τη διαδικασία επιλογής των δικαιούχων και την αξιολόγηση των αιτήσεων μέχρι την επαλήθευση των δαπανών και την παρακολούθηση των χρηματοδοτούμενων δράσεων, η έκθεση εντοπίζει κενά που εγείρουν ζητήματα διαφάνειας, ίσης μεταχείρισης και αποτελεσματικής αξιοποίησης των δημόσιων πόρων.
Στις διαπιστώσεις περιλαμβάνονται χορηγίες σε φορείς που δεν πληρούσαν συγκεκριμένους όρους επιλεξιμότητας, σημαντικές αποκλίσεις στις βαθμολογίες των Επιτροπών Αξιολόγησης, περιπτώσεις δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και ελλείψεις στην τεκμηρίωση εσόδων και δαπανών. Σε δύο περιπτώσεις παραστατικών διατυπώνονται, μάλιστα, σοβαρά ερωτήματα ως προς τη γνησιότητα και την αξιοπιστία τους.
Η έκθεση δεν αφορά το σύνολο της χρηματοδότησης. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε δειγματοληπτικά στο πρόγραμμα «Κύπρια» για τα έτη 2024 και 2025 και στα υποπρογράμματα ‘Μουσική’ και ‘Θέατρο’ του χορηγικού προγράμματος «Πολιτισμός ΙΙ» για το 2025. Οι θεσμικές χορηγίες προς πολιτιστικούς φορείς για κάλυψη λειτουργικών εξόδων εξαιρέθηκαν, καθώς αποτέλεσαν αντικείμενο ξεχωριστού ελέγχου της ΕΥ.
Χρηματοδοτήσεις εκτός όρων επιλεξιμότητας
Μεταξύ των ευρημάτων που ξεχωρίζουν είναι η καταβολή χορηγίας €50.000 στο πλαίσιο του «Κύπρια 2025» σε φορέα που εμπίπτει στην κατηγορία αναγνωρισμένου φιλανθρωπικού ιδρύματος, η οποία αποκλειόταν ρητά από τους όρους του προγράμματος.
Επιπλέον, δύο φορείς χρηματοδοτήθηκαν, παρότι είχαν λάβει από το 2021 γραπτές προειδοποιήσεις της Επαρχιακής Διοίκησης για ενδεχόμενη διαδικασία διάλυσής τους λόγω μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία τους. Οι χορηγίες αφορούσαν ποσά €15.000 το 2024 και €20.000 και €35.000 το 2025. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι η σχετική πληροφόρηση ήταν διαθέσιμη στο δημόσιο μητρώο του Υπουργείου Εσωτερικών και έπρεπε να είχε αναζητηθεί πριν από την έγκριση των αιτήσεων.
Στο υποπρόγραμμα ‘Μουσική’ του «Πολιτισμός ΙΙ» εντοπίστηκαν επίσης πέντε αιτήσεις, συνολικού ύψους €74.036, για τις οποίες δεν τεκμηριωνόταν από τα καταστατικά των φορέων ότι η κύρια δραστηριότητά τους αφορούσε τη μουσική, όπως απαιτούσαν οι όροι του σχεδίου.
Διαφορετικές βαθμολογίες, διαφορετική μεταχείριση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παρατηρήσεις για τη διαδικασία αξιολόγησης και την κατανομή των διαθέσιμων κονδυλίων.
Στο «Κύπρια 2025», οι διαθέσιμες πιστώσεις επαρκούσαν για τη χρηματοδότηση των 14 πρώτων αιτήσεων με βάση τη βαθμολογική κατάταξη. Ωστόσο, τελικά χρηματοδοτήθηκαν αιτήσεις μέχρι και τη 18η θέση, έπειτα από εισήγηση να συμπεριληφθεί τουλάχιστον μία πρόταση από τον τομέα του λαϊκού-παραδοσιακού πολιτισμού, η οποία βρισκόταν στη συγκεκριμένη θέση. Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι η απόφαση δεν τεκμηριώθηκε επαρκώς κι ότι η προκήρυξη δεν προέβλεπε υποχρεωτική εκπροσώπηση του συγκεκριμένου τομέα.
Σε άλλη περίπτωση, αίτηση που είχε αρχικά απορριφθεί στο «Πολιτισμός-Μουσική» χρηματοδοτήθηκε έπειτα από επανειλημμένες επικοινωνίες του φορέα για διάστημα περίπου έξι μηνών. Για να καταστεί δυνατή η χρηματοδότησή του, αξιοποιήθηκαν πιστώσεις που είχαν δεσμευτεί για άλλο σχέδιο το οποίο δεν υλοποιήθηκε. Ο φορέας ήταν δεύτερος επιλαχών, με αποτέλεσμα να χρηματοδοτηθεί και ο πρώτος ώστε να διατηρηθεί η σειρά κατάταξης.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπιστώνει επίσης περιπτώσεις όπου, μετά την ακύρωση αρχικά εγκεκριμένων προτάσεων, επιλέχθηκαν αιτητές με χαμηλότερη βαθμολογία, ενώ υπήρχε άλλος με υψηλότερη που δεν χρηματοδοτήθηκε, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.
Οι αποκλίσεις στις βαθμολογίες είναι εξίσου χαρακτηριστικές. Δύο αιτήσεις με πανομοιότυπες παρατηρήσεις αξιολογητών βαθμολογήθηκαν με 80% και 93%. Σε άλλη περίπτωση, δύο ομαδικά έντυπα αξιολόγησης για την ίδια δράση κατέληξαν σε διαφορετική τελική βαθμολογία, 85,66% και 94,68%, παρότι το σκεπτικό που καταγράφηκε ήταν το ίδιο. Εντοπίστηκαν ακόμη διορθώσεις βαθμολογιών χωρίς επαρκή αιτιολόγηση και ασυνέπειες μεταξύ ατομικών και ομαδικών αξιολογήσεων.
Συγκρούσεις συμφερόντων και προβληματικά παραστατικά
Στις Επιτροπές Αξιολόγησης καταγράφηκαν περιπτώσεις που εγείρουν ζητήματα πραγματικής ή δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων. Μεταξύ άλλων, μέλος επιτροπής του «Κύπρια 2025» αξιολόγησε φορέα στο ΔΣ του οποίου κατείχε θέση μέχρι και την ημερομηνία δημοσιοποίησης του διορισμού του στην Επιτροπή. Το ίδιο μέλος αξιολόγησε και άλλον φορέα με τον οποίο είχε προηγούμενη επαγγελματική συνεργασία, χωρίς οι σχέσεις αυτές να έχουν γνωστοποιηθεί κατά τον διορισμό ή την αξιολόγηση.
Σε άλλη περίπτωση, μέλος επιτροπής του «Κύπρια 2024» αξιολόγησε αίτηση φεστιβάλ στο οποίο συμμετείχε ως καλλιτέχνης το επόμενο έτος. Επιπλέον, μέλος της επιτροπής του 2025, ενώ δήλωσε σύγκρουση συμφερόντων λόγω συμμετοχής συγγενικού προσώπου πρώτου βαθμού σε συγκεκριμένες αιτήσεις και απείχε από την αξιολόγησή τους, συνέχισε να αξιολογεί άλλες αιτήσεις που ήταν άμεσα ανταγωνιστικές προς αυτές.
Προβληματική ήταν και η διαδικασία υποβολής δηλώσεων εμπιστευτικότητας και μη σύγκρουσης συμφερόντων. Για το «Κύπρια 2024», οι δηλώσεις υπογράφηκαν τον Ιούλιο του 2025, σχεδόν ενάμιση χρόνο μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης. Στο «Πολιτισμός ΙΙ», εκπρόσωπος του ΤΣΠ που συμμετείχε στις Επιτροπές Αξιολόγησης δεν υπέγραψε δήλωση εμπιστευτικότητας, ενώ αντίστοιχες δηλώσεις δεν υπογράφηκαν ούτε από τα μέλη της Επιτροπής Ενστάσεων.
Στο οικονομικό σκέλος, η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπιστώνει ότι το ΤΣΠ δεν παραλαμβάνει τα παραστατικά που τεκμηριώνουν τους οικονομικούς απολογισμούς και δεν διενεργεί δειγματοληπτικούς ελέγχους. Η πιστοποίηση γίνεται από εξωτερικούς ελεγκτές των φορέων, χωρίς όμως σαφώς καθορισμένο πλαίσιο ως προς το εύρος και τη μεθοδολογία του ελέγχου τους.
Για να διαπιστώσει την έκταση του προβλήματος, η Ελεγκτική Υπηρεσία εξέτασε παραστατικά δέκα φορέων που χρηματοδοτήθηκαν μέσω του «Κύπρια», πέντε για το 2024 και πέντε για το 2025. Σε τουλάχιστον έξι από τις δέκα περιπτώσεις εντοπίστηκαν ενδείξεις ότι δεν είχαν δηλωθεί ή τεκμηριωθεί επαρκώς όλα τα έσοδα, μεταξύ άλλων από εισιτήρια, άλλες χορηγίες και πωλήσεις φαγητών και ποτών.
Σε μία περίπτωση πιστοποιήθηκαν μηδενικά έσοδα από εισιτήρια, παρότι υπήρχαν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για διάθεσή τους μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
Ακόμη πιο σοβαρά ερωτήματα προκαλούν δύο περιπτώσεις παραστατικών. Το 2025 υποβλήθηκαν τιμολόγια με ηλεκτρονικά επικολλημένες υπογραφές, χωρίς να προκύπτει ότι ελέγχθηκε η γνησιότητά τους. Το 2024 εντοπίστηκαν τιμολόγια και αποδείξεις πληρωμής από διαφορετικούς συνεργάτες ή προμηθευτές με συνεχόμενη αρίθμηση, παρότι αναμενόταν να τηρείται ανεξάρτητη σειρά από κάθε εκδότη.
Η ίδια η Ελεγκτική Υπηρεσία διευκρινίζει ότι τα ευρήματα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους πλαστογράφηση ή άλλη παρατυπία, δημιουργούν όμως εύλογες αμφιβολίες και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης από το ΤΣΠ.
Παράλληλα, τουλάχιστον 11 φορείς το 2024 και άλλοι 10 το 2025 υπέβαλαν αιτήσεις τόσο στο «Κύπρια» όσο και στο «Πολιτισμός ΙΙ». Δεν εντοπίστηκαν συστηματικοί έλεγχοι για πιθανή επικάλυψη κοινών δαπανών μεταξύ των δύο προγραμμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε διπλή χρηματοδότηση, αλλά ότι δεν υπήρχαν επαρκείς δικλίδες για να αποκλειστεί ο σχετικός κίνδυνος.
Το 2026 και η επόμενη ημέρα
Παρότι η περίοδος ελέγχου καλύπτει τα έτη 2024 και 2025, η Ελεγκτική Υπηρεσία κάνει ειδική αναφορά και στο 2026. Όπως σημειώνει, οι εγκρίσεις των αιτήσεων για όλα τα χορηγικά προγράμματα του ΤΣΠ ανακοινώθηκαν περί τα μέσα Μαΐου, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της δραστηριότητας κατά το πρώτο εξάμηνο και τη μεταφορά σημαντικού μέρους των δράσεων στο δεύτερο, υπό αυξημένη χρονική πίεση.
Η Υπηρεσία εκτιμά ότι η συρρίκνωση του χρόνου υλοποίησης ενδέχεται να επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα των πολιτιστικών δράσεων, καθώς περιορίζονται οι δυνατότητες έγκαιρου σχεδιασμού, εξασφάλισης καλλιτεχνών και συνεργατών και προσέλκυσης συμπληρωματικών χορηγιών.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια θετική εξέλιξη που καταγράφεται στην ίδια έκθεση. Στο πρόγραμμα «Κύπρια» ο χρόνος ολοκλήρωσης της αξιολόγησης μειώθηκε από 84 ημέρες το 2024 σε 59 το 2025 και 38 το 2026. Η βελτίωση αυτή αφορά το συγκεκριμένο πρόγραμμα και δεν αναιρεί τις καθυστερήσεις που παρατηρήθηκαν συνολικά στα χορηγικά προγράμματα του 2026.
Ένα ακόμη ζήτημα που παραμένει ανοικτό αφορά την αξιολόγηση των χορηγιών από το Γραφείο Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων. Έπειτα από επιστολή του Γραφείου τον Νοέμβριο του 2025, τα προγράμματα «Πολιτισμός», «Θυμέλη» και «Κύπρια» τέθηκαν εκ νέου υπό εξέταση ως προς το κατά πόσο εμπίπτουν στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων. Κατά τον χρόνο του ελέγχου, η διαδικασία εκκρεμούσε, ενώ το ΤΣΠ ανέφερε ότι το θέμα χειριζόταν το Υφυπουργείο Πολιτισμού.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται, μεταξύ άλλων, την καθιέρωση ενιαίων δηλώσεων σύγκρουσης συμφερόντων πριν από την έναρξη των αξιολογήσεων, την υποχρεωτική τήρηση πρακτικών, τον προκαταρκτικό έλεγχο επιλεξιμότητας από λειτουργούς του ΤΣΠ, τη θέσπιση δεικτών μέτρησης του πολιτιστικού αντίκτυπου και τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων στα παραστατικά.
Η απάντηση του ΤΣΠ για τα ευρήματα
Το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού απαντά, από την πλευρά του, ότι την τελευταία τριετία βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια ανασχεδιασμού του συστήματος, με στόχο τη συγκέντρωση των επιμέρους σχεδίων σε μεγαλύτερα και πιο ολοκληρωμένα προγράμματα. Υποστηρίζει επίσης ότι αρκετές από τις συστάσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας έχουν ήδη δρομολογηθεί ή βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης, ενώ σε ορισμένα ζητήματα του αρχικού προσχεδίου δόθηκαν διευκρινίσεις που κρίθηκαν επαρκείς.
Το ΤΣΠ αναγνωρίζει την ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης του πλαισίου διαχείρισης των χορηγικών προγραμμάτων και περιγράφει στην απαντητική επιστολή του μια σειρά ενεργειών που βρίσκονται σε εξέλιξη ή προγραμματίζονται. Η επιστολή απαντά σε έξι βασικές θεματικές που ανέδειξε ο έλεγχος: την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων, τον ανασχεδιασμό τους, τους μηχανισμούς διαχείρισης και ελέγχου, τις καθυστερήσεις, το ενδεχόμενο ζητημάτων κρατικών ενισχύσεων και την αρχειοθέτηση.
Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, το ΤΣΠ αναφέρει ότι συγκεντρώνει στοιχεία από εκθέσεις αξιολόγησης, στατιστικά δεδομένα και απολογισμούς των φορέων, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ο πολιτιστικός αντίκτυπος δεν μπορεί να αποτιμηθεί αποκλειστικά με ποσοτικούς δείκτες. Προτίθεται, ωστόσο, να καθορίσει βασικούς δείκτες ανά πρόγραμμα, να βελτιώσει τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων και να ενισχύσει τη συστηματική αξιολόγηση.
Για τον ανασχεδιασμό των χορηγιών, το Τμήμα περιγράφει τη μετάβαση προς ευρύτερα και πιο συνεκτικά προγράμματα, με ενιαία κριτήρια, καλύτερη διαχείριση των διαθέσιμων πιστώσεων και απλούστευση των διαδικασιών. Αναφέρει επίσης ότι προωθεί την ενίσχυση των εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου, με εγχειρίδιο οδηγιών, τυποποιημένα έντυπα και εργαλεία ελέγχου, προκαταρκτικούς ελέγχους των αιτήσεων και συστηματικότερη παρακολούθηση της υλοποίησης των επιχορηγούμενων δράσεων.
Είναι η χρηματοδότηση αυτοσκοπός;
Πέρα από τις επιμέρους διαδικαστικές αδυναμίες, η έκθεση ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιλαμβάνεται και αξιολογεί τη στήριξη της πολιτιστικής δημιουργίας.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία παρατηρεί ότι αρκετά φεστιβάλ παραμένουν ζημιογόνα ακόμη και μετά την καταβολή της χορηγίας, ενώ ορισμένοι φορείς εξαρτώνται διαχρονικά από την κρατική στήριξη. Εισηγείται, γι’ αυτό, την αξιολόγηση της οικονομικής επάρκειας των αιτητών και την εξέταση ενός ελάχιστου ποσοστού κάλυψης του κόστους από ίδιους πόρους ή άλλες εξασφαλισμένες πηγές.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν μπορεί να εξεταστεί αποκλειστικά με οικονομικούς όρους. Η δημόσια χρηματοδότηση αποτελεί βασικό εργαλείο πολιτιστικής πολιτικής και η βιωσιμότητα μιας καλλιτεχνικής δραστηριότητας δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την εμπορική της αυτονομία. Η στήριξη μικρών σχημάτων, φεστιβάλ με περιορισμένο κοινό, νέων δημιουργών ή δράσεων με εκπαιδευτικό και κοινωνικό αντίκτυπο δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με βάση την ικανότητά τους να εξασφαλίζουν ιδιωτικά έσοδα.
Με αυτό το δεδομένο, το ζητούμενο δεν είναι να περιοριστεί η κρατική στήριξη, αλλά να διασφαλιστεί ότι κατανέμεται με διαφανείς και τεκμηριωμένους όρους, ότι ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του πολιτιστικού τομέα και ότι παράγει το αποτέλεσμα για το οποίο διατίθεται.
Η διοικητική ηγεσία του Υφυπουργείου Πολιτισμού καλείται πλέον να τοποθετηθεί απέναντι στις διαπιστώσεις και να παρουσιάσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή των διορθωτικών μέτρων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο ο ανασχεδιασμός των χορηγικών προγραμμάτων θα συνοδευτεί από ουσιαστική αναβάθμιση των ελέγχων, αλλά και από μια συνεκτικότερη πολιτική που θα αντιμετωπίζει τη δημόσια χρηματοδότηση ως επένδυση στον πολιτισμό κι όχι ως δαπάνη προς περιορισμό.