Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Κάθε χρόνο, στις 13 Αυγούστου, οι αριστερόχειρες έχουν τη δική τους ημέρα. Και μπορεί σήμερα το να γράφει κάποιος με το αριστερό να μη θεωρείται κάτι ιδιαίτερο, όμως για αιώνες οι αριστερόχειρες αναγκάζονταν να προσαρμόζονται σε έναν κόσμο σχεδιασμένο σχεδόν αποκλειστικά για δεξιόχειρες. Ψαλίδια, θρανία, εργαλεία, μουσικά όργανα, χειριστήρια, ακόμη και απλές καθημερινές κινήσεις έχουν σχεδιαστεί θεωρώντας αυτονόητο ότι το δεξί χέρι είναι το κυρίαρχο.
Κι όμως, περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους γράφει, τρώει ή εκτελεί τις περισσότερες λεπτές κινήσεις με το αριστερό. Και πίσω από αυτή τη φαινομενικά απλή διαφορά βρίσκεται ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κομμάτι της λειτουργίας και της ανάπτυξης του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Γιατί γίνεται κάποιος αριστερόχειρας;
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο «γονίδιο της αριστεροχειρίας» που να καθορίζει από μόνο του ποιο χέρι θα χρησιμοποιεί κάποιος. Η προτίμηση φαίνεται να προκύπτει από έναν σύνθετο συνδυασμό γενετικών, αναπτυξιακών και βιολογικών παραγόντων, οι οποίοι επηρεάζουν την οργάνωση του εγκεφάλου ήδη από πολύ νωρίς.
Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο, αλλά δεν καθορίζει το αποτέλεσμα. Δύο δεξιόχειρες γονείς μπορούν να αποκτήσουν αριστερόχειρο παιδί, ενώ το γεγονός ότι ένας γονιός είναι αριστερόχειρας δεν σημαίνει ότι τα παιδιά του θα είναι επίσης. Με απλά λόγια, κάποιος δεν «επιλέγει» να γίνει αριστερόχειρας. Η φυσική προτίμηση του ενός χεριού αποτελεί μέρος της νευροβιολογικής του ανάπτυξης.
Τι συμβαίνει με τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου
Ένας από τους μεγαλύτερους μύθους γύρω από τους αριστερόχειρες είναι ότι χρησιμοποιούν και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου, ενώ οι δεξιόχειρες μόνο το ένα. Αυτό δεν ισχύει. Όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε και τα δύο ημισφαίρια, τα οποία επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους.
Υπάρχει, ωστόσο, μια πραγματική και ενδιαφέρουσα διαφορά. Στους περισσότερους δεξιόχειρες, οι λειτουργίες της γλώσσας ελέγχονται κυρίως από το αριστερό ημισφαίριο. Στους αριστερόχειρες η εικόνα είναι περισσότερο διαφοροποιημένη: αρκετοί έχουν επίσης κυρίαρχο το αριστερό ημισφαίριο, αλλά σε μεγαλύτερο ποσοστό παρατηρείται αμφίπλευρη οργάνωση ή μεγαλύτερη συμμετοχή του δεξιού.
Σε κλασική μελέτη 326 ανθρώπων, η κυριαρχία του δεξιού ημισφαιρίου όσον αφορά τη γλώσσα αυξανόταν όσο εντονότερη ήταν η αριστεροχειρία, από περίπου 4% στους έντονα δεξιόχειρες έως 27% στους έντονα αριστερόχειρες. Άλλες απεικονιστικές μελέτες έχουν επίσης διαπιστώσει ότι στους αριστερόχειρες ορισμένες λειτουργίες του εγκεφάλου εμφανίζονται συχνότερα λιγότερο αυστηρά «μοιρασμένες» ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια. Αυτή είναι πιθανότατα η επιστημονική βάση πίσω από τη γνωστή φράση ότι οι αριστερόχειρες «δουλεύουν περισσότερο και με τα δύο ημισφαίρια».
Γιατί δεν πρέπει να «διορθώνεται» ένα αριστερόχειρο παιδί
Για πολλές δεκαετίες, αριστερόχειρα παιδιά άκουγαν στο σχολείο ή στο σπίτι τη φράση «το μολύβι στο δεξί». Υπήρχαν μάλιστα περιπτώσεις όπου το αριστερό χέρι περιοριζόταν, ώστε το παιδί να αναγκαστεί να γράψει με το δεξί. Σήμερα δεν υπάρχει κανένας επιστημονικός λόγος για μια τέτοια πρακτική και η φυσική προτίμηση του παιδιού πρέπει να γίνεται σεβαστή.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι η αλλαγή χεριού προκαλεί αυτομάτως κάποια συγκεκριμένη νευρολογική βλάβη. Αυτό που γνωρίζουμε, όμως, είναι ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από τον εξαναγκασμό. Η πίεση ενός παιδιού να εκτελεί λεπτές κινήσεις με το μη κυρίαρχο χέρι μπορεί να του δημιουργήσει περιττή δυσκολία, απογοήτευση και άγχος. Ο κανόνας, επομένως, είναι απλός: το παιδί αφήνεται να χρησιμοποιεί το χέρι που του βγαίνει φυσικά.
Είναι οι αριστερόχειρες πιο έξυπνοι ή πιο δημιουργικοί;
Η ιδέα ότι οι αριστερόχειρες είναι από τη φύση τους πιο έξυπνοι, πιο δημιουργικοί ή περισσότερο καλλιτεχνικοί είναι ένας ακόμη δημοφιλής μύθος. Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν ότι η αριστεροχειρία συνδέεται από μόνη της με υψηλότερο IQ ή ανώτερες γνωστικές επιδόσεις.
Η διαφορετική εγκεφαλική πλευρίωση των αριστερόχειρων είναι πραγματική, αλλά δεν μεταφράζεται αυτόματα σε μεγαλύτερη ευφυΐα ή δημιουργικότητα. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι τομείς στους οποίους η αριστεροχειρία μπορεί να προσφέρει ένα πραγματικό και πολύ πιο πρακτικό πλεονέκτημα.
Το πλεονέκτημα στον αθλητισμό
Σε αθλήματα όπου δύο αντίπαλοι βρίσκονται απέναντι, όπως το τένις, η πυγμαχία και η ξιφασκία, ένας αριστερόχειρας μπορεί να αποκτά πλεονέκτημα απλώς επειδή είναι πιο σπάνιος. Ένας δεξιόχειρας αθλητής έχει συνηθίσει να προπονείται κυρίως απέναντι σε άλλους δεξιόχειρες. Όταν βρεθεί απέναντι σε έναν αριστερόχειρα, αλλάζουν οι γωνίες, οι κινήσεις και οι χρόνοι αντίδρασης.
Ο αριστερόχειρας, αντίθετα, έχει περάσει σχεδόν ολόκληρη την αθλητική του ζωή αντιμετωπίζοντας δεξιόχειρες. Έτσι, εκείνος είναι περισσότερο εξοικειωμένος με τον αντίπαλό του απ’ ό,τι ο αντίπαλος μαζί του. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα μικρό αλλά υπαρκτό πλεονέκτημα της σπανιότητας.
Περισσότεροι από 800 εκατομμύρια στον κόσμο
Μεγάλη μετα-ανάλυση που συγκέντρωσε δεδομένα από περισσότερους από δύο εκατομμύρια ανθρώπους υπολόγισε ότι περίπου το 10,6% του παγκόσμιου πληθυσμού είναι αριστερόχειρες, αν και το ποσοστό διαφοροποιείται ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται και μετριέται η αριστεροχειρία. Με παγκόσμιο πληθυσμό άνω των οκτώ δισεκατομμυρίων, αυτό αντιστοιχεί χονδρικά σε περισσότερους από 800 εκατομμύρια ανθρώπους.
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχη σύγχρονη εθνική καταγραφή. Αν εφαρμοζόταν το διεθνές ποσοστό στον ελληνικό πληθυσμό, η εκτίμηση θα βρισκόταν περίπου στο ένα εκατομμύριο αριστερόχειρους. Πρόκειται, βεβαίως, για στατιστική προσέγγιση και όχι για επίσημη καταμέτρηση.
Από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι μέχρι τον Μπαράκ Ομπάμα
Η λίστα των διάσημων αριστερόχειρων είναι μεγάλη και ίσως αυτό να συνέβαλε στη δημιουργία του μύθου ότι η αριστεροχειρία συνδέεται με την ιδιοφυΐα. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι είναι ίσως το πιο γνωστό ιστορικό παράδειγμα και έχει μείνει γνωστός και για την κατοπτρική γραφή του. Στη σύγχρονη πολιτική, αριστερόχειρες υπήρξαν αρκετοί πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών, μεταξύ των οποίων οι Μπαράκ Ομπάμα, Μπιλ Κλίντον και Τζορτζ H. W. Μπους, ενώ στη μουσική ξεχωρίζουν οι Πολ ΜακΚάρτνεϊ και Τζίμι Χέντριξ.
Χρειάζεται, πάντως, προσοχή στις διάφορες λίστες που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, καθώς δεν είναι πάντα ξεκάθαρο αν κάποιος είναι πραγματικά αριστερόχειρας. Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν με το ένα χέρι και χρησιμοποιούν το άλλο σε διαφορετικές δραστηριότητες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Ραφαέλ Ναδάλ, ο οποίος έγινε θρύλος του τένις παίζοντας με το αριστερό, αλλά στην καθημερινότητά του γράφει και κάνει αρκετές δραστηριότητες με το δεξί.
Από το ψαλίδι μέχρι το ανοιχτήρι
Ίσως, τελικά, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο για τους αριστερόχειρες να μην είναι κάποια μυστηριώδης «υπερδύναμη» του εγκεφάλου τους, αλλά το γεγονός ότι από μικροί μαθαίνουν να λειτουργούν σε έναν κόσμο σχεδιασμένο κυρίως για τους υπόλοιπους. Αυτό φαίνεται ακόμη και στις πιο απλές καθημερινές κινήσεις.
Το κλασικό ψαλίδι, ένα ανοιχτήρι κονσέρβας, ένας αποφλοιωτής, ένας χάρακας, ορισμένα μαχαίρια, εργαλεία χειρός, σχολικά είδη ή ακόμη και κάποια ποντίκια υπολογιστών μπορεί να είναι λιγότερο βολικά όταν χρησιμοποιούνται με το αριστερό. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με τη φορά που ανοίγει μια πόρτα ή ένα ψυγείο και με τη θέση ενός χερουλιού. Για έναν δεξιόχειρα όλα αυτά μπορεί να είναι ασήμαντες λεπτομέρειες, για έναν αριστερόχειρα όμως αποτελούν μικρές καθημερινές προσαρμογές.
Σήμερα υπάρχουν, βέβαια, πολλά προϊόντα ειδικά σχεδιασμένα για αριστερόχειρες, από ψαλίδια με αντίστροφη διάταξη λεπίδων και ανοιχτήρια μέχρι μαχαίρια, εργαλεία, τετράδια, χάρακες και μαγειρικά σκεύη. Αρκετές σύγχρονες συσκευές διαθέτουν επίσης αναστρέψιμη φορά ανοίγματος, ώστε να προσαρμόζονται ευκολότερα στον χρήστη.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η ουσία της Παγκόσμιας Ημέρας Αριστερόχειρων. Όχι να παρουσιάσει τους αριστερόχειρες ως πιο έξυπνους, πιο δημιουργικούς ή «ξεχωριστούς», αλλά να υπενθυμίσει ότι η αριστεροχειρία είναι μια φυσιολογική μορφή ανθρώπινης διαφορετικότητας. Δεν είναι διαταραχή, δεν είναι ελάττωμα και δεν χρειάζεται διόρθωση. Είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο, για περίπου έναν στους δέκα ανθρώπους, το αριστερό χέρι πήρε φυσικά… το πάνω χέρι.
