Ευρώπη: «Aσπίδα» απέναντι στις απειλές για τη Δημοκρατία – Στο στόχαστρο Ρωσία, deepfakes και εκλογική χειραγώγηση

Θεοδόσης Πίπης – Ανταπόκριση από Βρυξέλλες  

Η Ευρώπη ενισχύει την άμυνά της απέναντι σε ένα ολοένα ευρύτερο φάσμα απειλών για τη δημοκρατική ζωή, από την ξένη παρέμβαση και την παραπληροφόρηση έως τις κυβερνο-επιθέσεις, τα deepfakes και τις απόπειρες χειραγώγησης των εκλογών.

Σήμερα, στο Στρασβούργο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκανε το επόμενο πολιτικό βήμα, καθώς οι ευρωβουλευτές ενέκριναν την έκθεση πρωτοβουλίας που εκπόνησε η Ειδική Επιτροπή του Κοινοβουλίου για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας (European Democracy Shield).

Εισηγητής της έκθεσης είναι ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ/EPP) Tomas Tobé. Η έκθεση εγκρίθηκε με 420 ψήφους υπέρ, 220 κατά και 26 αποχές.

Η αρμόδια επιτροπή είχε υιοθετήσει τις συστάσεις της στις 23 Ιουνίου, με 20 ψήφους υπέρ, εννέα κατά και δύο αποχές. Με τη σημερινή ψηφοφορία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικύρωσε πλέον τη θέση του.

Metsola: «Σήμερα στεκόμαστε πιο δυνατοί»

Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola δήλωσε: «Σήμερα ψηφίσαμε υπέρ μιας ισχυρής εντολής, η οποία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη θα πρέπει να απαντήσει σε όλες αυτές τις πρόσφατες και νέες απειλές».

«Με αυτή την έκθεση, το Κοινοβούλιο αντιστέκεται στις απειλές κατά της δημοκρατίας μας, όπως η Ρωσία. Πρόκειται για απόλυτη αναγκαιότητα, ώστε να υπερασπιστούμε τα σύνορά μας σε μια εποχή κατά την οποία τόσες πολλές απειλές επιχειρούν να υπονομεύσουν την κυριαρχία μας. Σήμερα στεκόμαστε πιο δυνατοί», πρόσθεσε.

«Ασπίδα» με δικό της προϋπολογισμό

Η έκθεση ζητά τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Κέντρου για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα (European Centre for Democratic Resilience) μέσω δεσμευτικής νομικής πράξης, με δικό του προϋπολογισμό και συμμετοχή όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.

Παράλληλα, προτείνει μια σειρά μέτρων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και την προστασία των εκλογικών διαδικασιών.

Μεταξύ άλλων, ζητείται: να αντιμετωπίζονται οι εκλογικές υποδομές ως κρίσιμες υποδομές, να ενισχυθεί το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνεργασίας για τις Εκλογές, να υποχρεωθούν οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες να αντιδρούν ταχύτερα σε απόπειρες εκλογικής παρέμβασης και εκστρατείες που βασίζονται σε bots, να αντιμετωπιστούν τα κακόβουλα deepfakes και η παραπλανητική πολιτική διαφήμιση.

Η επιτροπή χαρακτηρίζει τη Ρωσία ως την κυριότερη εξωτερική υβριδική απειλή, ενώ παράλληλα επισημαίνει δραστηριότητες από τη Λευκορωσία, την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.

Από τους δημοσιογράφους μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη

Οι προτάσεις του Κοινοβουλίου δεν περιορίζονται στην αντιμετώπιση της ξένης παρέμβασης.

Η έκθεση προβλέπει μεγαλύτερη προστασία για δημοσιογράφους, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία των πολιτών, διεύρυνση των προγραμμάτων γραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης (media literacy), μέτρα προστασίας για τις γυναίκες που είναι υποψήφιες σε εκλογές, αλλά και περιορισμό της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τεχνολογίες που ελέγχονται από χώρες εκτός ΕΕ.

Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, ο εισηγητής Tomas Tobé έστειλε σαφές μήνυμα:

«Δεν αποδεχόμαστε παρεμβάσεις από χώρες εκτός Ευρώπης. Έχουμε τα μέσα για να το κάνουμε και τώρα πρέπει να ενισχύσουμε αυτά τα μέσα».

«Χαίρομαι που αυτό το Κοινοβούλιο κατάφερε να το πετύχει και καλωσορίζουμε όσα βλέπουμε να κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή», πρόσθεσε.

Δεν δημιουργείται ακόμη η «Ασπίδα»

Παρά τη σημαντική σημερινή ψηφοφορία, η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας δεν δημιουργείται ακόμη ως αυτόνομος μηχανισμός.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε τις προτάσεις και τις συστάσεις του σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ θα πρέπει να οικοδομήσει και να ενισχύσει την Ασπίδα.

Η σημερινή απόφαση, ωστόσο, αποτελεί σημαντικό πολιτικό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη για την κατεύθυνση που θα πρέπει να ακολουθήσει η ευρωπαϊκή πολιτική προστασίας της Δημοκρατίας.

Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας

Η European Democracy Shield (EDS) ανακοινώθηκε για πρώτη φορά από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen τον Ιούλιο του 2024.

Στόχος της είναι να καταστήσει τις ευρωπαϊκές κοινωνίες πιο ανθεκτικές στη χειραγώγηση και την ξένη παρέμβαση στον χώρο της πληροφόρησης, προστατεύοντας παράλληλα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως η ελευθερία της έκφρασης.

Τον Νοέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ παρουσίασαν επισήμως την πρωτοβουλία, προτείνοντας ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων και θεσμών, ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ελεγκτών γεγονότων (fact-checkers), αυστηρότερη δράση απέναντι σε κακόβουλες διαδικτυακές εκστρατείες και deepfakes, καθώς και τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα.

Υπό την τρέχουσα ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η δημιουργία και η λειτουργία του συγκεκριμένου κέντρου έχει αναδειχθεί σε προτεραιότητα, αντανακλώντας την ευρύτερη ευρωπαϊκή έμφαση στην ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τις ευρωπαϊκές αξίες.

Μια «ομπρέλα» απέναντι σε παραπληροφόρηση και AI

Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της ΕΕ να προστατεύσει τις εκλογές και τους δημοκρατικούς θεσμούς από την ξένη παρέμβαση, την παραπληροφόρηση και τις νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο όρος FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference) περιγράφει τις προσπάθειες ξένων παραγόντων να επηρεάσουν τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης ή τα εκλογικά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω ψεύτικων λογαριασμών, bots και εκστρατειών παραπληροφόρησης.

Παράλληλα, ο Digital Services Act (DSA) υποχρεώνει τις μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες να αντιμετωπίζουν κινδύνους όπως η εκλογική παρέμβαση, ενώ ο AI Act θεσπίζει κανόνες για περιεχόμενο που δημιουργείται ή παραποιείται με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των deepfakes.

Η «Ασπίδα» φιλοδοξεί να συνδέσει όλες αυτές τις προσπάθειες, δημιουργώντας μια πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση.

Υπό αυτή την έννοια, η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας δεν αποτελεί τόσο έναν και μόνο νέο νόμο, όσο μια ευρωπαϊκή «ομπρέλα» που συγκεντρώνει υφιστάμενα εργαλεία και νέα μέτρα, με στόχο να καταστήσει τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες πιο ανθεκτικές στις ολοένα πιο σύνθετες απειλές της ψηφιακής εποχής.