Ευρωκοινοβούλιο: «Φρένο» στους αλγόριθμους για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο

Θεοδόσης Πίπης – Ανταπόκριση από Βρυξέλλες  

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ετοιμάζεται να ψηφίσει την Πέμπτη έκθεση που ζητά αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας για τα παιδιά και τους νέους στο διαδίκτυο. Στο επίκεντρο οι αλγόριθμοι, το εθιστικό design των πλατφορμών και οι κίνδυνοι για την ψυχική υγεία.

Η έκθεση με τίτλο «Ο αντίκτυπος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του διαδικτυακού περιβάλλοντος στους νέους» εκπονήθηκε από την Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας (CULT) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με εισηγητή τον ευρωβουλευτή των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) Sandro Ruotolo.

Μιλώντας σήμερα στον Τύπο στο Στρασβούργο, ο Ruotolo προειδοποίησε: «Οι αλγόριθμοι ελέγχουν πλέον αυτό που παρακολουθούμε και αυτό γίνεται ολοένα και πιο επικίνδυνο, ιδιαίτερα για όλους τους ανηλίκους».

«Αυτό πρέπει να αποτελέσει κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία. Είναι ένα ζήτημα που ξεπερνά τα σύνορα και επηρεάζει όλα τα ευρωπαϊκά κράτη», πρόσθεσε.

Δεν είναι νέος νόμος αλλά πολιτικό μήνυμα

Το κείμενο αποτελεί έκθεση πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και όχι νομοθετική πράξη. Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωβουλευτές δεν ψηφίζουν άμεσα έναν νέο νόμο για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αντίθετα, το Κοινοβούλιο διατυπώνει τη θέση του και ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη της ΕΕ να ενισχύσουν και να εφαρμόσουν αποτελεσματικότερα τους κανόνες που διέπουν το ψηφιακό περιβάλλον.

Γιατί η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο εξελίσσεται σε μείζον πολιτικό ζήτημα

Η συζήτηση για τα παιδιά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτά ολοένα μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα στην ΕΕ, καθώς οι νέοι περνούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς τους στο διαδίκτυο.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 το 97% των νέων στην ΕΕ χρησιμοποιούσε καθημερινά το διαδίκτυο, ενώ πάνω από 80% χρησιμοποιούσε καθημερινά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η ανησυχία πλέον δεν περιορίζεται στο ενδεχόμενο τα παιδιά να έρθουν αντιμέτωπα με επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στρέφουν όλο και περισσότερο την προσοχή τους στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πλατφόρμες, ώστε να κρατούν τους χρήστες συνδεδεμένους.

Αλγόριθμοι συστάσεων, ατελείωτη κύλιση (endless scrolling), συνεχείς ειδοποιήσεις και τα λεγόμενα «likes» μπορούν να ενθαρρύνουν την παρατεταμένη και δυνητικά ανθυγιεινή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Παράλληλα, έρευνες έχουν συνδέσει τον υπερβολικό χρόνο μπροστά σε οθόνες και την προβληματική χρήση των social media με ανησυχίες για την ψυχική υγεία και την ευημερία των νέων.

Αυτό το ευρύτερο ζήτημα βρίσκεται στον πυρήνα της έκθεσης.

Από το cyberbullying έως την τεχνητή νοημοσύνη

Η έκθεση εξετάζει ένα ευρύ φάσμα κινδύνων και προκλήσεων, μεταξύ άλλων:

• τον διαδικτυακό εκφοβισμό (cyberbullying),
• το επιβλαβές περιεχόμενο,
• την παραπληροφόρηση,
• τις πιέσεις που σχετίζονται με την εικόνα του σώματος,
• περιεχόμενο που αφορά τον αυτοτραυματισμό,
• τη χειριστική διαφήμιση,
• καθώς και τον σχεδιασμό πλατφορμών που μπορεί να ενισχύει εθιστικές συμπεριφορές.

Την ίδια στιγμή, η έκθεση αναγνωρίζει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να έχουν και θετικό ρόλο στη ζωή των νέων, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα, την επικοινωνία, την εκπαίδευση και τη συμμετοχή στα κοινά.

Η επεξεργασία της έκθεσης πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή αρκετών επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, γεγονός που αποτυπώνει τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του ζητήματος. Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο συνδέεται πλέον με την προστασία των καταναλωτών, την ιδιωτικότητα, τα δικαιώματα των παιδιών, την εκπαίδευση, την ισότητα των φύλων και την τεχνητή νοημοσύνη.

Η Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε την έκθεση στις 14 Ιουλίου, με 17 ψήφους υπέρ, τρεις κατά και τέσσερις αποχές.

«Η ευθύνη δεν μπορεί να πέφτει μόνο στους γονείς»

Ένα από τα βασικά μηνύματα της έκθεσης είναι ότι η προστασία των νέων στο διαδίκτυο δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των γονέων και των ίδιων των χρηστών.

Αντίθετα, οι ευρωβουλευτές ζητούν από τις πλατφόρμες να ενσωματώνουν την ασφάλεια στον ίδιο τον σχεδιασμό των υπηρεσιών τους. Αυτό περιλαμβάνει μέτρα όπως η προστασία της ιδιωτικότητας ήδη από τον σχεδιασμό (privacy by design) και η ασφάλεια εξ ορισμού (safety by default).

Παράλληλα, ζητείται η αντιμετώπιση λειτουργιών που μπορούν να ενισχύσουν εθιστικές συμπεριφορές ή να αυξήσουν την έκθεση των χρηστών σε επιβλαβές περιεχόμενο.

Η έκθεση, ωστόσο, δεν θεσπίζει από μόνη της νέους νόμους. Εφόσον εγκριθεί από την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θα ενισχύσει την πολιτική πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών για την αυστηρότερη εφαρμογή και ενίσχυση των υφιστάμενων κανόνων, μεταξύ άλλων του Digital Services Act (DSA) και του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).

Στο επίκεντρο και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Ο Ruotolo εκτίμησε, σύμφωνα με τη σημερινή ενημέρωση των δημοσιογράφων, ότι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen αναμένεται να αναφερθεί στο ζήτημα και στην αυριανή πρωινή ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union).

Η αυριανή τοποθέτηση της προέδρου της Επιτροπής αναμένεται έτσι με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος εξελίσσεται σε ένα από τα πιο έντονα πεδία της ευρωπαϊκής συζήτησης για το μέλλον των social media.