Η Ευρώπη χτίζει την υποδομή για την AI, και μαζί την τεχνολογική της ανεξαρτησία

Θεοδόσης Πίπης – Ανταπόκριση από Βρυξέλλες

Η Ευρώπη θέλει περισσότερη τεχνητή νοημοσύνη. Θέλει περισσότερες υπηρεσίες cloud, περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες και μια ισχυρότερη τεχνολογική βιομηχανία, ικανή να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φιλοδοξία κρύβεται ένα πρόβλημα: όλη αυτή η τεχνολογία χρειάζεται κάπου να λειτουργήσει.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι τεχνολογικές εταιρείες κατασκευάζουν ολοένα μεγαλύτερα data centres για να παρέχουν την υπολογιστική ισχύ που απαιτούν η τεχνητή νοημοσύνη και οι υπηρεσίες cloud. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει η δυναμικότητα των data centres στην ΕΕ να τριπλασιαστεί έως το 2035. Την ίδια στιγμή, οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ενισχύσουν την τεχνολογική κυριαρχία της Ευρώπης και να μειώσουν την εξάρτησή της από εταιρείες και υποδομές που ελέγχονται εκτός της Ένωσης, μεταξύ άλλων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Οι φιλοδοξίες της Ευρώπης για την AI χρειάζονται περισσότερη υπολογιστική ισχύ

Αν η Ευρώπη πρόκειται να δαπανήσει τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, γης και δημόσιων πόρων για να δημιουργήσει τις υποδομές της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης, το ερώτημα είναι ποιος θα πρέπει να επωφεληθεί από αυτή την ανάπτυξη. Η συζήτηση έχει ήδη φτάσει στην Αυστρία.

Κοντά στη μικρή πόλη Κρόνστορφ, η Google κατασκευάζει αυτό που αναμένεται να γίνει το πρώτο hyperscale data centre της Αυστρίας. Τοπικές ομάδες ακτιβιστών έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για τις τεράστιες ενεργειακές ανάγκες του έργου και τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις του, σύμφωνα με το Politico. Τα ερωτήματα είναι γνώριμα: πόση ηλεκτρική ενέργεια θα καταναλώνει; Τι θα συμβεί με τους υδάτινους πόρους; Και θα λάβουν οι τοπικές κοινωνίες αρκετά οικονομικά οφέλη ως αντάλλαγμα;

Τα ερωτήματα αυτά δεν αφορούν μόνο την Αυστρία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι τοπικές κοινωνίες αρχίζουν να αναρωτιούνται κατά πόσο η ταχεία κατασκευή data centres είναι συμβατή με τους εθνικούς ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Η έκρηξη των data centres στην Ευρώπη έχει κόστος

Η ανησυχία είναι κατανοητή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι τα data centres αντιστοιχούν ήδη περίπου στο 2,5% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, ενώ η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά καθώς επεκτείνονται οι υποδομές υπολογιστικής ισχύος. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η εγκατεστημένη δυναμικότητα των data centres μπορεί να αυξηθεί από περίπου 12 γιγαβάτ το 2025 σε περίπου 28 γιγαβάτ έως το 2030.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα πρέπει να σταματήσει να κατασκευάζει data centres. Το αντίθετο. Η Ευρώπη πιθανότατα χρειάζεται πολύ περισσότερα, εάν θέλει πραγματική τεχνολογική ανεξαρτησία. Ο λόγος είναι απλός: η Ευρώπη δεν μπορεί να έχει τεχνολογική κυριαρχία χωρίς κυριαρχία στην υπολογιστική ισχύ.

Μια ευρωπαϊκή εταιρεία που αναπτύσσει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται υπολογιστική ισχύ. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που λειτουργούν κρίσιμες ψηφιακές υπηρεσίες χρειάζονται ασφαλείς υποδομές cloud. Οι Ευρωπαίοι ερευνητές χρειάζονται πρόσβαση σε προηγμένα υπολογιστικά συστήματα. Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την AI και τις υπηρεσίες cloud. Εάν αυτές οι υποδομές ανήκουν ή ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από εταιρείες που έχουν την έδρα τους εκτός Ευρώπης, η εξάρτηση της Ευρώπης δεν εξαφανίζεται απλώς και μόνο επειδή οι servers βρίσκονται εντός της ΕΕ.

Το πιο σημαντικό ερώτημα είναι τι κατασκευάζει η Ευρώπη, πού το κατασκευάζει και για ποιον.

Η Ευρώπη χτίζει τις δικές της εναλλακτικές

Η ΕΕ προσπαθεί ήδη να δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Τα AI Factories έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσφέρουν σε Ευρωπαίους ερευνητές, νεοφυείς επιχειρήσεις και μικρότερες εταιρείες πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ υψηλών επιδόσεων.

Παράλληλα, η Ένωση προωθεί τα AI Gigafactories, με σχέδια για εγκαταστάσεις που θα διαθέτουν περισσότερους από 100.000 προηγμένους επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει έως και 10 δισ. ευρώ σε δημόσια χρηματοδότηση και να κινητοποιήσει τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ σε ιδιωτικές επενδύσεις.

Η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος των χρημάτων. Βρίσκεται στην προσπάθεια να δημιουργηθεί υπολογιστική ισχύς σχεδιασμένη γύρω από τις ευρωπαϊκές ανάγκες, αντί η πρόσβαση της Ευρώπης σε προηγμένες υπολογιστικές υποδομές να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από ξένες τεχνολογικές εταιρείες.

Οι Βρυξέλλες προσπαθούν, επομένως, να ενισχύσουν την ανεξαρτησία της Ευρώπης. Το πακέτο για την τεχνολογική κυριαρχία, που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2026, συνδέει τους ημιαγωγούς, το cloud computing, την τεχνητή νοημοσύνη, το λογισμικό ανοικτού κώδικα και τις ενεργειακές υποδομές σε μια ευρύτερη στρατηγική για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από εξωτερικούς προμηθευτές.

Τα data centres βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής, επειδή βρίσκονται στο σημείο όπου συναντώνται η ψηφιακή και η φυσική οικονομία. Χρειάζονται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Απαιτούν γη, νερό, συνδέσεις οπτικών ινών και διαθέσιμη δυναμικότητα στο ηλεκτρικό δίκτυο.

Μπορούν να επηρεάσουν τις τοπικές ενεργειακές αγορές. Και, όλο και περισσότερο, καθορίζουν ποιος έχει πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ που απαιτείται για την ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων AI.

Ποιος πληρώνει για την επέκταση των data centres;

Η αντίδραση των τοπικών κοινωνιών, ωστόσο, είναι εύκολο να κατανοηθεί. Τα data centres καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, απαιτούν γη και μπορούν να επιβαρύνουν τα τοπικά ηλεκτρικά δίκτυα. Για πολλές κοινότητες, το ερώτημα είναι απλό: εάν οι κάτοικοι επωμίζονται το περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος, ποιος καρπώνεται τα οφέλη;

Ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα είναι εάν, όταν ένα έργο αποκτά πρόσβαση σε περιορισμένους ευρωπαϊκούς πόρους —όπως ηλεκτρική ενέργεια, γη ή δημόσια κίνητρα— η Ευρώπη θα πρέπει να απαιτεί ισχυρότερες δεσμεύσεις σε αντάλλαγμα. Αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν επενδύσεις σε πρόσθετη παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα, διαφανή στοιχεία για την κατανάλωση νερού και ηλεκτρικής ενέργειας, συμμετοχή στις υποδομές του τοπικού δικτύου και ουσιαστική πρόσβαση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και ερευνητών στην υπολογιστική ισχύ.

Η ΕΕ αρχίζει ήδη να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Τον Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε μέτρα για την πιο στενή ενσωμάτωση των data centres στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, δίνοντας παράλληλα μεγαλύτερη έμφαση στην ενεργειακή αποδοτικότητα και την περιβαλλοντική διαφάνεια. Η ενεργειακή της στρατηγική προβλέπει στενότερη ενσωμάτωση των data centres στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, ενώ αναπτύσσονται νέα μέτρα για την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη διαφάνεια σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Η Ευρώπη χρειάζεται τις υποδομές — αλλά πρέπει να επωφελείται από αυτές

Η Ευρώπη χρειάζεται τεράστιες ποσότητες υπολογιστικής ισχύος για να ανταγωνιστεί στην τεχνητή νοημοσύνη. Χρειάζεται όμως να διασφαλίσει ότι οι υποδομές αυτές ωφελούν και τους Ευρωπαίους.

Επενδύοντας στα δικά της data centres, στα AI Factories και στις ενεργειακές υποδομές, η ΕΕ έχει την ευκαιρία να δημιουργήσει μια ισχυρότερη και πιο ανεξάρτητη ψηφιακή οικονομία. Η πρόκληση πλέον είναι να διασφαλίσει ότι το κόστος αυτής της επέκτασης —σε ηλεκτρική ενέργεια, νερό, γη και δημόσιο χρήμα— συνοδεύεται από σαφή οφέλη για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, τις τοπικές κοινωνίες και τους πολίτες.