Από τη Γαλλία στο Βέλγιο: Μαθητές και εκπαιδευτικοί στους δρόμους απέναντι στις περικοπές και την υποβάθμιση της δημόσιας παιδείας

Ανταπόκριση από Βρυξέλλες 

Ένα μαθητικό κίνημα διαμαρτυρίας που ξεκίνησε έξω από ένα λύκειο στα προάστια του Παρισιού έχει πλέον εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη Γαλλία, με εκατοντάδες σχολεία να κλείνουν και χιλιάδες μαθητές να κατεβαίνουν στους δρόμους, απαιτώντας καλύτερα χρηματοδοτούμενα σχολεία, περισσότερους εκπαιδευτικούς και ασφαλείς και πιο ισότιμες συνθήκες μάθησης.

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο στο Λύκειο Saint-Exupéry στο Créteil, όπου μαθητές ενώθηκαν με εκπαιδευτικούς που διαμαρτύρονταν για τις ελλείψεις προσωπικού και την ανεπαρκή χρηματοδότηση.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, αποκλεισμοί σχολείων και διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν από την ευρύτερη περιοχή του Παρισιού σε πόλεις όπως η Μασσαλία, η Λυών, η Λιλ, το Στρασβούργο, η Νάντη και η Τουλούζη.

Μέχρι την Παρασκευή, περίπου 400 σχολεία είχαν κλείσει ή αντιμετώπιζαν σοβαρές διαταραχές στη λειτουργία τους, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές. Περισσότερα από 5.000 άτομα —στην πλειονότητά τους έφηβοι— είχαν συλληφθεί από τη Δευτέρα, καθώς ορισμένες κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν σε επεισόδια, σύμφωνα με το Reuters. Οι δυνάμεις καταστολής έχουν κάνει χρήση δακρυγόνων, ενώ διαδηλωτές έχουν βάλει φωτιά σε κάδους απορριμμάτων και άλλα αντικείμενα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν προκαλέσει ζημιές σε περιουσίες. Σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, τουλάχιστον 65 εργαζόμενοι στην εκπαίδευση, καθώς και εκατοντάδες μαθητές και αστυνομικοί, έχουν τραυματιστεί.

Πίσω, όμως, από τις εικόνες σύγκρουσης βρίσκεται μια πολύ ευρύτερη διαμαρτυρία για την κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης στη Γαλλία.

Οι μαθητές καταγγέλλουν υπερπλήρεις τάξεις, σχολικά κτίρια που καταρρέουν από την εγκατάλειψη, ανεπαρκή θέρμανση και κλιματισμό, καθώς και ελλείψεις εκπαιδευτικών, νοσηλευτών και άλλου υποστηρικτικού προσωπικού. Το γαλλικό υπουργείο Παιδείας έχει αναφέρει ότι σχεδόν το 10% των διδακτικών ωρών στα δημόσια σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δεν πραγματοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2024-25, με σημαντικό μέρος των απωλειών να αποδίδεται στην αδυναμία εξεύρεσης αναπληρωτών εκπαιδευτικών, σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα Le Monde.

Σε ορισμένα σχολεία, μαθητές λένε ότι έχουν περάσει μήνες χωρίς εκπαιδευτικό σε βασικά μαθήματα. Άλλοι περιγράφουν τάξεις με περισσότερους από 30 μαθητές και σχολικά κτίρια που γίνονται ουσιαστικά ακατάλληλα προς χρήση σε περιόδους ακραίας ζέστης. Οι μαθητές έχουν επίσης επικρίνει το Parcoursup, το κεντρικό σύστημα υποβολής αιτήσεων για την εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση, το οποίο, όπως υποστηρίζουν πολλοί, εντείνει την πίεση γύρω από την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο.

Οι κινητοποιήσεις έρχονται έπειτα από χρόνια ανησυχίας εκ μέρους των εκπαιδευτικών συνδικάτων για τις ελλείψεις προσωπικού και τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης. Οι προτεινόμενες περικοπές στον κρατικό προϋπολογισμό έχουν εντείνει περαιτέρω τις αντιδράσεις, την ώρα που η Γαλλία προετοιμάζεται για τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους.

Τα εκπαιδευτικά συνδικάτα ανακοίνωσαν πλέον ότι θα ενώσουν τις δυνάμεις τους με τους μαθητές σε μια πανεθνική κινητοποίηση, επισημαίνοντας ότι τα αιτήματα των μαθητών συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με προβλήματα που οι εκπαιδευτικοί καταγγέλλουν εδώ και χρόνια.

Η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει ότι ορισμένες από τις καταγγελίες είναι βάσιμες. Ο υπουργός Παιδείας Édouard Geffray συναντήθηκε με εκπροσώπους των μαθητών και ανακοίνωσε μια πλατφόρμα διαβούλευσης για τη συλλογή προτάσεων μεταρρύθμισης. Οι μαθητικές οργανώσεις, ωστόσο, υποστήριξαν ότι από τη συνάντηση δεν προέκυψε κανένα συγκεκριμένο μέτρο και κάλεσαν σε νέες κινητοποιήσεις.

Το κίνημα δεν διαθέτει ένα ενιαίο πανεθνικό πρόγραμμα. Τα αιτήματα διαφέρουν από σχολείο σε σχολείο, ωστόσο κοινός παρονομαστής είναι η απαίτηση για περισσότερους εκπαιδευτικούς, μεγαλύτερες επενδύσεις στη δημόσια εκπαίδευση, μικρότερες τάξεις, επισκευή των σχολικών κτιρίων και ενίσχυση των υπηρεσιών υποστήριξης. Ορισμένοι μαθητές συνδέουν επίσης τα αιτήματά τους με ευρύτερες ανησυχίες για τις κοινωνικές ανισότητες και τον ρόλο που διαδραματίζουν το οικογενειακό εισόδημα και η περιοχή κατοικίας στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες.

Η αναταραχή μεταφέρεται και στην προεκλογική μάχη

Οι κινητοποιήσεις πραγματοποιούνται μόλις λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, προσδίδοντας σαφή πολιτική διάσταση σε μια διαμάχη που ξεκίνησε από τις συνθήκες μέσα στα σχολεία. Ο πρώτος γύρος των εκλογών έχει προγραμματιστεί για τις 18 Απριλίου 2027 και ο δεύτερος για τις 2 Μαΐου.

Η συγκυρία φέρνει την εκπαίδευση, τις δημόσιες δαπάνες και τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση αντιμετωπίζει την κοινωνική αναταραχή στο επίκεντρο μιας ευρύτερης προεκλογικής αντιπαράθεσης, καθώς τα κόμματα έχουν ήδη αρχίσει να τοποθετούνται ενόψει της μάχης για τη διαδοχή του προέδρου Emmanuel Macron.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχωρίσει τα αιτήματα των μαθητών από τα επεισόδια βίας που έχουν συνοδεύσει ορισμένες κινητοποιήσεις. Ο πρωθυπουργός Sébastien Lecornu έχει συγκαλέσει έκτακτες συσκέψεις καθώς η αναταραχή εξαπλώνεται, ενώ ο υπουργός Παιδείας Édouard Geffray υποστηρίζει ότι οι ανησυχίες των μαθητών για τους πόρους και τις συνθήκες στα σχολεία πρέπει να εισακουστούν.

Οι κινητοποιήσεις έχουν γίνει παράλληλα πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης ενόψει των προεδρικών εκλογών. Η La France Insoumise (LFI), το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς υπό τον Jean-Luc Mélenchon, έχει εκφράσει ανοιχτά τη στήριξή της στα αιτήματα των μαθητών, με εκλεγμένους εκπροσώπους της να συμμετέχουν στις διαδηλώσεις. Η κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού Sébastien Lecornu, έχει κατηγορήσει τη LFI και οργανώσεις του ευρύτερου χώρου της Αριστεράς ότι συμβάλλουν στην όξυνση της αναταραχής και, σύμφωνα με αξιολόγηση των υπηρεσιών πληροφοριών, ότι διαδραματίζουν ρόλο στην οργάνωσή της. Η LFI απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικοί της στηρίζουν τους μαθητές και τα αιτήματά τους και όχι τη βία.

Η αντιπαράθεση έχει προσδώσει στις κινητοποιήσεις πολιτική σημασία που ξεπερνά τα ίδια τα σχολεία. Η Marine Le Pen, επικεφαλής του Εθνικού Συναγερμού (Rassemblement National), έχει επικρίνει την εμπλοκή της La France Insoumise στις κινητοποιήσεις, κατηγορώντας το κόμμα ότι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το μαθητικό κίνημα και συμβάλλει στην αναταραχή, ενώ ταυτόχρονα διαχωρίζει αυτή τη δράση από τα πραγματικά προβλήματα που βρίσκονται στη βάση των μαθητικών κινητοποιήσεων.

Παράλληλες κινητοποιήσεις και στο Βέλγιο, με διαφορετική κλίμακα και διαφορετικά αιτήματα

Τον Σεπτέμβριο, περίπου 13.000 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων εκπαιδευτικοί και μαθητές, διαδήλωσαν στη Λιέγη ενάντια στις περικοπές δαπανών στο γαλλόφωνο εκπαιδευτικό σύστημα της Βαλλονίας-Βρυξελλών, σύμφωνα με τους Brussels Times.

Τα συνδικάτα προειδοποίησαν ότι τα μέτρα θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατάργηση σχεδόν 2.000 θέσεων πλήρους απασχόλησης, να αυξήσουν την πίεση στους εργαζόμενους και να οδηγήσουν σε συγχωνεύσεις σχολείων ή, στη χειρότερη περίπτωση, σε λουκέτα. Οι διαδηλωτές ζήτησαν μικρότερες τάξεις, ανακαινισμένα σχολικά κτίρια και μείωση του φόρτου εργασίας.

Μαθητές στις Βρυξέλλες έχουν επίσης διαμαρτυρηθεί για αλλαγές στη χρηματοδότηση της ανώτατης εκπαίδευσης. Εκατοντάδες συμμετείχαν σε κινητοποίηση στις 16 Σεπτεμβρίου ενάντια στις αυξήσεις των διδάκτρων και τους νέους κανόνες επιλεξιμότητας για τη δημόσια χρηματοδότηση, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις ενδέχεται να καταστήσουν το πανεπιστήμιο λιγότερο προσβάσιμο στους φοιτητές από οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα. Με βάση το νέο σύστημα, τα ετήσια τέλη εγγραφής μπορούν για ορισμένους φοιτητές να φτάσουν τα 1.194 ευρώ.

Οι βελγικές κινητοποιήσεις δεν έχουν λάβει την ίδια πανεθνική και συγκρουσιακή διάσταση με εκείνη που καταγράφεται στη Γαλλία. Ωστόσο, πίσω από τις δύο περιπτώσεις βρίσκεται μια κοινή κοινωνική αγωνία: μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενοι στην εκπαίδευση αμφισβητούν πολιτικές που, όπως υποστηρίζουν, μετακυλίουν το κόστος ενός ολοένα και πιο πιεσμένου εκπαιδευτικού συστήματος στα σχολεία, στους εργαζόμενους και στις οικογένειες.