Ανάμεσα στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα κάθε φυσικού προσώπου που τυγχάνει ασθενής και πάσχει από οποιαδήποτε ασθένεια ή πάθηση ή ζητά ή του παρέχεται φροντίδα υγείας από ιατρικό ίδρυμα ή παροχέα υπηρεσιών υγείας, είναι και το δικαίωμα σε αξιοπρεπή μεταχείριση κατά την παροχή φροντίδας υγείας.

Το δικαίωμα αυτό είναι μέρος του δικαιώματος στη ζωή και είναι συνυφασμένο με το δικαίωμα σωματικής και ψυχικής ακεραιότητας και ασφάλειας, καθώς και το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής.
Στην Κύπρο κατοχυρώνεται νομικά από τον περί Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμο του 2004, Ν.1(Ι)/2005, ο οποίος περιλαμβάνει πρόνοιες που αφορούν το δικαίωμα σε φροντίδα υγείας και θεραπεία, αξιοπρεπή μεταχείριση, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, απαγόρευση δυσμενούς διάκρισης, δικαίωμα σε πληροφόρηση, εμπιστευτικότητα, τήρησης ιατρικών αρχείων και δικαιώματα του ασθενούς αναφορικά με τα ιατρικά αρχεία. Επιπρόσθετα, περιέχονται πρόνοιες αναφορικά με μηχανισμούς ελέγχου της άσκησης των δικαιωμάτων αυτών, εξέτασης παραπόνων από Επιτροπή, αδικήματα και ποινές.

Σύμφωνα με το άρθρο 17 του Νόμου, ο αρμόδιος παροχέας υγείας, που μπορεί να είναι ιατρός, οδοντίατρος, φαρμακοποιός ή μέλος παραϊατρικού προσωπικού, οφείλει να τηρεί ιατρικά αρχεία, στα οποία να εμφαίνεται η πορεία της θεραπείας του ασθενούς. Τα αρχεία αυτά περιλαμβάνουν λεπτομερή στοιχεία τα οποία προσδιορίζουν την ταυτότητα του ασθενούς και του αρμόδιου παροχέα υπηρεσιών υγείας, καθώς και ιατρική πληροφόρηση αναφορικά με τη θεραπεία που λαμβάνει ο ασθενής, το προηγούμενο ιατρικό ιστορικό του, τη διάγνωση της παρούσας ιατρικής κατάστασης του και της θεραπευτικής αγωγής που του παρέχεται.

Ο ασθενής έχει δικαίωμα ενημέρωσης, πρόσβασης και αντίρρησης σε σχέση με πληροφορίες που αφορούν τον ίδιο που περιλαμβάνονται στα ιατρικά αρχεία και κατά την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών εφαρμόζονται αντίστοιχα οι διατάξεις των περί Επεξεργασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα του 2001 και 2003, καθώς και των περί Επεξεργασίας Δεδομένων (Άδειες και Τέλη) Κανονισμών του 2002, άρθρο 18 του Νόμου. Το δικαίωμα πρόσβασης του ασθενούς στα ιατρικά του αρχεία του παρέχουν τη δυνατότητα να λαμβάνει, άμεσα ή έμμεσα δια του νόμιμου αντιπροσώπου του, πληροφορίες που είναι καταχωρημένες στα αρχεία αυτά ή αντίγραφο ή απόσπασμα αυτών.

Σε σχέση με το ζήτημα ότι ο ασθενής έχει το δικαίωμα να λαμβάνει δωρεάν το πρώτο αντίγραφο του ιατρικού του φακέλου, εξετάστηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-307/22 που εξέδωσε την 26.10.2023. Αφορούσε ασθενή ο οποίος ζήτησε από την οδοντίατρο του αντίγραφο του ιατρικού του φακέλου, προκειμένου να στοιχειοθετήσει ευθύνη της για σφάλματα που φέρεται να διέπραξε κατά την παροχή οδοντιατρικής περίθαλψης στον ίδιο. Η οδοντίατρος απαίτησε, ωστόσο, να χρεωθεί ο ασθενής με έξοδα για τη χορήγηση αντιγράφου του ιατρικού φακέλου, όπως προβλέπει το γερμανικό δίκαιο.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αριθ.161/23, ο ασθενής, θεωρώντας ότι δικαιούται ένα δωρεάν αντίγραφο, προσέφυγε στα γερμανικά δικαστήρια.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο, όπως αναφέρει η ανακοίνωση, υπενθυμίζει ότι ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων κατοχυρώνει το δικαίωμα του ασθενούς να λαμβάνει καταρχήν χωρίς έξοδα το πρώτο αντίγραφο του ιατρικού του φακέλου. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας μπορεί να απαιτήσει πληρωμή μόνο όταν ο ασθενής έχει ήδη λάβει δωρεάν το πρώτο αντίγραφο των δεδομένων του και υποβάλλει εκ νέου σχετικό αίτημα. Η οδοντίατρος, εν προκειμένω, πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του ασθενούς της. Υπό την ιδιότητα αυτή, υποχρεούται να του παράσχει δωρεάν το πρώτο αντίγραφο των δεδομένων του. Ο ασθενής δεν είναι υποχρεωμένος να αιτιολογήσει το αίτημα του.

Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι οι εθνικοί κανόνες, ακόμη και αν αποσκοπούν στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων των θεραπόντων ιατρών, δεν δικαιολογείται να προβλέπουν την επιβάρυνση του ασθενούς με τα έξοδα του πρώτου αντιγράφου του ιατρικού του φακέλου. Εξάλλου, ο ασθενής έχει δικαίωμα να λαμβάνει πλήρες αντίγραφο των εγγράφων που περιλαμβάνονται στον ιατρικό του φάκελο, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την κατανόηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που περιέχουν τα εν λόγω έγγραφα. Το ως άνω δικαίωμα περιλαμβάνει τα δεδομένα του ιατρικού φακέλου που περιέχουν πληροφορίες όπως διαγνώσεις, αποτελέσματα εξετάσεων, αξιολογήσεις από θεράποντες ιατρούς και κάθε παρασχεθείσα θεραπεία ή επέμβαση.

  • Δικηγόρος στη Λάρνακα