Η γενιά των παππούδων μας, αλλά και των γονιών μας, μεγάλωσαν κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες οικονομικά συνθήκες. Τα χρήματα ήταν ελάχιστα, η δουλειά σκληρή και επίπονη και η μόρφωση ερχόταν σε δεύτερη και τρίτη μοίρα.
Το κυριότερο ήταν να εξασφαλίσουν ένα κομμάτι ψωμί για τους ίδιους και τα παιδιά τους. Παρόλες τις δυσκολίες, ήταν σε θέση να εξασφαλίσουν ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους ή σε ορισμένες περιπτώσεις, να αγοράσουν και ένα χωραφάκι, είτε για να το καλλιεργήσουν ή να το αφήσουν στα παιδιά τους.
Η δική μας γενιά στη συνέχεια, η οποία γεννήθηκε λίγο μετά τον πόλεμο, ήταν ασφαλώς σε καλύτερη μοίρα, έμαθε όμως να ζει με τα λίγα. Δεν υπήρχαν πολυτέλειες, κινητά, ίντερνετ, ούτε ασφαλώς σόσιαλ μίντια. Και βέβαια κανένας -εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων- δεν αποζητούσε να αγοράσει παπούτσια των 200 λιρών (τότε), πανάκριβα ρούχα, ή να ζητά διακοπές σε πεντάστερα ξενοδοχεία. Είχαμε μάθει στα λίγα και ήμασταν ευχαριστημένοι με αυτά.
Για να είμαστε όμως δίκαιοι, η ζωή δεν ήταν τόσο ακριβή όσο σήμερα. Με τέσσερα σελίνια μπορούσες να αγοράσεις στο σχολείο ένα σάντουιτς και ένα χυμό και να σου έμεναν ρέστα για ένα παγωτό το απόγευμα που θα σχόλαγες. Είχαμε μάθει όμως να διαχειριζόμαστε τα χρήματα που μας έδιναν οι γονείς μας και κυρίως να τα σεβόμαστε.
Ακολούθησε η λεγόμενη γενιά των 800 ευρώ. Η τεχνολογία είχε εξελιχθεί και έδινε νέες προοπτικές και δυνατότητες, ενώ διευκόλυνε τη ζωή όλων σε διάφορα επίπεδα. Όμως, οι μισθοί είχαν πάρει την κατηφόρα για διάφορους λόγους. Άτομα με πτυχία και διδακτορικά αναγκάζονταν να δουλεύουν για το μεροκάματο, να έχουν δεύτερη δουλειά και να εξοικονομούν όσα μπορούσαν για να μπορέσουν να επιβιώσουν οι ίδιοι και η οικογένεια τους. Είναι δυστυχώς τα άτομα αυτά που έχασαν κάθε εμπιστοσύνη σε αρχές και θεσμούς, αφού έβλεπαν να μην έχουν μέλλον ή ακόμα και προοπτική να αποκτήσουν ένα δικό τους σπίτι. Είναι τα άτομα που αποφάσισαν να μεταναστεύσουν σε άλλη χώρα, αναζητώντας καλύτερο μέλλον.
Και φτάνουμε στο σήμερα, όπου ζούμε σε μια τόσο μπερδεμένη κοινωνία, όπου έχουν έρθει τα πάνω κάτω, με τις δυνατότητες από τη μια να έχουν εκτοξευτεί, αλλά την ίδια ώρα τις προσδοκίες και τις φιλοδοξίες να έχουν μειωθεί. Ή βλέποντας την κατάσταση με τα μάτια των νέων, να έχουν διαφοροποιηθεί.
Τι εννοούμε. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, των επιστημών, της τεχνητής νοημοσύνης, των σόσιαλ μίντια, έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον με τεράστιες προοπτικές. Αλλά την ίδια ώρα και με τεράστιους κινδύνους. Όσοι επιλέξουν να πορευτούν στη ζωή τους με τον παραδοσιακό τρόπο, με τη σκληρή δουλειά, με αρχές και αξίες, θα είναι σε θέση να βγάλουν το προς το ζειν, αλλά χρειάζεται επιμονή, υπομονή και θυσίες.
Το «κακό» με αυτά τα άτομα είναι ότι βλέπουν πρόσωπα να επιλέγουν ένα διαφορετικό δρόμο και να πλουτίζουν εύκολα ή να επιλέγουν να ανταλλάξουν τα πολλά λεφτά με αναγνωρισιμότητα, φήμη και καλή ζωή, ικανοποιώντας ένα είδος ματαιοδοξίας.
Οι λεγόμενοι ίνφλουενσερς, τα άτομα που επιλέγουν να εκθέσουν τον εαυτό τους σε πλατφόρμες «αμφιβόλου ηθικής» για να το πούμε ευγενικά, μπορούν να εξασφαλίσουν εύκολα, γρήγορα και χωρίς ιδιαίτερο κόπο μεγάλη περιουσία την οποία μάλιστα επιδεικνύουν. Και φέρνουν τα άτομα που προαναφέραμε, τα οποία επέλεξαν τον παραδοσιακό τρόπο, να διερωτώνται κατά πόσο τελικά αξίζει να συνεχίσουν έτσι ή να επιλέξουν και αυτοί την εύκολή λύση.
Μέσα σε όλα αυτά -λόγω ακριβώς της ανάπτυξης της τεχνολογίας και των σόσιαλ μίντια- έχουν προκύψει διάφορες πλατφόρμες, οι οποίες υπόσχονται επενδύσεις με υψηλή απόδοση, αγορές κρυπτονομισμάτων, μετοχών και άλλων επενδυτικών προϊόντων. Έχουν εμφανιστεί «ειδικοί», οι οποίοι κατέχουν, δήθεν, τα μυστικά των επενδύσεων και οι οποίοι είναι σε θέση να πείσουν άτομα που έχουν ανάγκη για χρήματα.
Και εδώ, καταλήγουμε στα όσα έχει αναφέρει προ ημερών σε άρθρο του ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Χριστόδουλος Πατσαλίδης. Η ανάγκη για χρηματοοικονομική παιδεία είναι μεγαλύτερη από ποτέ, δεδομένου μάλιστα ότι η Κύπρος κατατάσσεται σταθερά μεταξύ των χωρών με τα χαμηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με τους νέους να παρουσιάζουν τις χαμηλότερες επιδόσεις μεταξύ όλων των ηλικιακών ομάδων.
Ο κ. Πατσαλίδης τονίζει με έμφαση στο άρθρο του αυτό που επισημάναμε ακριβώς πιο πάνω. Ότι δηλαδή η ψηφιακή εποχή έχει δημιουργήσει ένα τοπίο όπου επενδυτικές επιλογές, από εφαρμογές άμεσων συναλλαγών μέχρι «κρυπτονομίσματα», προβάλλονται ως «εύκολες ευκαιρίες» για κέρδος, συχνά μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Παράλληλα, η έντονη παρουσία μη εξειδικευμένων πηγών πληροφόρησης, ενισχύει τον κίνδυνο παραπληροφόρησης και δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι οι χρηματοοικονομικές επιλογές είναι απλές και χωρίς συνέπειες.
Εν κατακλείδι, όποιο δρόμο και να επιλέξει κάποιος σε αυτή την εποχή, πρέπει να είναι σε εγρήγορση και ταυτόχρονα να κινείται με σύνεση. Να εξασφαλίσει πρώτα τα προς το ζειν και μετά το ευ ζειν και βέβαια, να διαχωρίσει τις ανάγκες του από τις επιθυμίες του. Οι προκλήσεις είναι μεγάλες και πολυδιαφημιζόμενες. Εξού και είναι περισσότερο αναγκαίο από ποτέ «να έχουμε τα μάτια μας 14».
