Όταν μια εταιρεία αντιμετωπίζει πρόβλημα, η ίδια ερώτηση έρχεται σχεδόν πάντα γρήγορα.

Πού ήταν οι ελεγκτές;

Με μια πρώτη ματιά, το ερώτημα μοιάζει λογικό. Αν μια εταιρεία έχει ελεγχθεί, πολλοί θεωρούν ότι όλα έχουν εξεταστεί: κάθε συναλλαγή, κάθε τιμολόγιο, και κάθε λάθος έχει εντοπιστεί.

Η απάντηση, όμως, δεν είναι τόσο απλή.

Στον έλεγχο, η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που συχνά περιμένει το κοινό από έναν έλεγχο και σε αυτό που ο έλεγχος είναι σχεδιασμένος να προσφέρει περιγράφεται ως χάσμα προσδοκιών (expectation gap).

Εδώ ξεκινά ένας από τους μεγαλύτερους μύθους γύρω από το επάγγελμα. Ο έλεγχος δεν εξετάζει τα πάντα, ένα προς ένα. Σε μια σύγχρονη επιχείρηση, οι συναλλαγές μπορεί να είναι χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια. Το αρχικό ζητούμενο είναι να εντοπιστούν οι σημαντικότεροι κίνδυνοι και τα στοιχεία που χρειάζονται περισσότερη προσοχή, έτσι ώστε να σχεδιαστούν ελεγκτικές διαδικασίες.

Γι’ αυτό ο έλεγχος δεν αποτελεί απόλυτη εγγύηση ότι δεν υπάρχει κανένα λάθος ή καμία απάτη. Στόχος του είναι, μέσα από κατάλληλες ελεγκτικές διαδικασίες, να αποκτήσει ο ελεγκτής εύλογη διασφάλιση ότι οι οικονομικές καταστάσεις παρουσιάζουν αληθινά και δίκαια, από κάθε ουσιώδη άποψη, τη χρηματοοικονομική θέση και επίδοση της επιχείρησης και είναι απαλλαγμένες από ουσιώδεις ανακρίβειες, είτε λόγω λάθους είτε λόγω απάτης.

Με απλά λόγια, «ουσιώδες» είναι κάτι αρκετά σημαντικό ώστε, αν είναι λανθασμένο ή αν παραλειφθεί, θα μπορούσε να επηρεάσει τις αποφάσεις όσων βασίζονται στις οικονομικές καταστάσεις, για να πάρουν τέτοιες αποφάσεις.

Η ευθύνη για τη διοίκηση της εταιρείας και τις επιχειρηματικές αποφάσεις παραμένει πάντα στη διοίκηση. Ο ελεγκτής εξετάζει την αξιοπιστία της οικονομικής πληροφόρησης, χωρίς να υποκαθιστά τη διοίκηση της επιχείρησης.

Ο έλεγχος, λοιπόν, βασίζεται σε στοιχεία, αξιολόγηση κινδύνων, επαγγελματική κρίση και επαγγελματικό σκεπτικισμό. Δεν προσφέρει απόλυτη βεβαιότητα. Προσφέρει εύλογη διασφάλιση.

Παρόλα αυτά δεν σημαίνει ότι η ευθύνη του ελεγκτή είναι μικρή. Σημαίνει ότι πρέπει να

γίνεται σωστά κατανοητή.

Παρόμοια παρεξήγηση φαίνεται και σε μια άλλη άποψη που ακούγεται συχνά στην Κύπρο.

Δεν έχουμε ήδη πολλούς λογιστές;

Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι λογιστές υπάρχουν. Είναι τι είδους επαγγελματίες χρειάζεται σήμερα η οικονομία.

Σε μια μικρή και ανοικτή οικονομία όπως η Κύπρος, επιχειρήσεις, τράπεζες, επενδυτές και οργανισμοί βασίζονται στην οικονομική πληροφόρηση για να λάβουν αποφάσεις. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου, ο τομέας των υπηρεσιών αντιπροσωπεύει σχεδόν τα εννέα δέκατα της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της χώρας. Σε μια τέτοια οικονομία, η αξιοπιστία της πληροφόρησης δεν είναι λεπτομέρεια· είναι βασική προϋπόθεση λειτουργίας της αγοράς.

Άρα η ανάγκη δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι ποιοτική.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται ακόμη μία παρεξήγηση. Αν βλέπουμε τον ελεγκτή μόνο ως έναν άνθρωπο των αριθμών, τότε είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι η δουλειά του είναι απλώς επαναλαμβανόμενη.

Όμως αυτή είναι μόνο η εξωτερική εικόνα.

Είναι αλήθεια ότι ο έλεγχος περιλαμβάνει διαδικασίες, προθεσμίες και πίεση. Όμως πίσω από αυτές υπάρχει κάτι πιο ουσιαστικό: η προσπάθεια να κατανοηθεί η επιχείρηση και να αξιολογηθεί σωστά ο κίνδυνος.

Τα έσοδα μιας ξενοδοχειακής μονάδας δεν έχουν την ίδια λογική με τα έσοδα μιας κατασκευαστικής εταιρείας. Κάθε επιχείρηση απαιτεί διαφορετική κατανόηση, διαφορετικές ερωτήσεις και διαφορετική κρίση.

Γι’ αυτό, ο έλεγχος δεν είναι απλώς επανάληψη. Είναι προσαρμογή.

Ένας νέος ελεγκτής μαθαίνει όχι μόνο να διαβάζει οικονομικές καταστάσεις, αλλά και να κατανοεί πώς λειτουργούν διαφορετικοί κλάδοι της οικονομίας.

Οι μύθοι γύρω από το ελεγκτικό επάγγελμα έχουν κάτι κοινό. Περιορίζουν τον έλεγχο σε κάτι πιο απλό από αυτό που πραγματικά είναι.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα «πού ήταν οι ελεγκτές;» να χρειάζεται να συνοδεύεται από ένα δεύτερο: τι ακριβώς περιμένουμε από έναν έλεγχο;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μειώνει την ευθύνη του επαγγέλματος. Την κάνει πιο καθαρή.

Γιατί, σε μια οικονομία που στηρίζεται στην πληροφόρηση, η αξία του ελέγχου βρίσκεται

ακριβώς εκεί: στο να κάνει την εμπιστοσύνη πιο τεκμηριωμένη.

* Team Member, Ελεγκτικές Υπηρεσίες, KPMG Κύπρου