Τέως ΓΔ ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ
Το ζήτημα της επάρκειας ηλεκτρικής ισχύος στην Κύπρο επανέρχεται με ιδιαίτερη ένταση, καθώς η συνεχιζόμενη καθυστέρηση στην έλευση του φυσικού αερίου (ΦΑ) εντείνει τις ανησυχίες για την ικανότητα του ηλεκτρικού συστήματος να καλύψει τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση τα επόμενα χρόνια. Οι ανησυχίες αυτές ενισχύονται από την προγραμματισμένη απόσυρση των έξη ατμοστρόβιλων της ΑΗΚ στη Δεκέλεια, καθώς και των Μονάδων 1, 2 και 3 στο Βασιλικό, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 750 MW, οι οποίες, σύμφωνα με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, θα πρέπει να τεθούν εκτός λειτουργίας έως το 2029, ενώ υπάρχει η δυνατότητα οι μονάδες 1με 3 στο βασιλικό να λειτουργούν με ΦΑ.
Τόσο η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) όσο και το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας έχουν δημοσίως αναγνωρίσει ότι, με τα σημερινά δεδομένα και εφόσον το ΦΑ δεν καταστεί διαθέσιμο πριν από το τέλος της δεκαετίας, η χώρα θα αντιμετωπίσει πρόβλημα επάρκειας ηλεκτρισμού μέχρι το 2030.
Στο πλαίσιο αυτό, πληροφορίες αναφέρουν ότι οι αρμόδιοι φορείς εξετάζουν την ενεργοποίηση της σχετικής νομοθεσίας, όταν η αρμόδια ρυθμιστική αρχή – στην περίπτωση της Κύπρου η ΡΑΕΚ – διαπιστώσει ότι υφίσταται κίνδυνος ανεπάρκειας παραγωγικής ισχύος, ώστε να εκδοθεί σχετικό διάταγμα για την ταχεία εγκατάσταση νέων συμβατικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.
Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν θεωρείται από όλους η πλέον ορθολογική. Αντί της επένδυσης εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ σε (μόνιμες ή προσωρινές ) νέες μονάδες που θα λειτουργούν με υγρά καύσιμα, αρκετοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι υπάρχουν ήδη εγκατεστημένες μονάδες παραγωγής οι οποίες σήμερα παραμένουν ανενεργές ή υπολειτουργούν και θα μπορούσαν να τεθούν άμεσα σε λειτουργία, εφόσον αποκτήσουν πρόσβαση σε ΦΑ.
Εάν η ΡΑΕΚ διαπιστώσει ότι από το 2028 ή το 2029 υπάρχει κίνδυνος έλλειψης διαθέσιμης ισχύος, μπορεί να εισηγηθεί τη λήψη μέτρων για την εξασφάλιση επαρκούς παραγωγικής ικανότητας. Ένα από αυτά τα μέτρα θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μηχανισμού ισχύος ή άλλης διαδικασίας που να επιτρέπει την εγκατάσταση νέων μονάδων ή τη διατήρηση υφιστάμενων μονάδων σε ετοιμότητα. Ωστόσο, το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν επιβάλλει ως μοναδική λύση την κατασκευή νέων μονάδων· αντίθετα, απαιτεί να εξεταστούν πρώτα όλες οι διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις που μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα επάρκειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι υφιστάμενες μονάδες παραγωγής που έχουν ήδη σχεδιαστεί ή μπορούν να λειτουργήσουν με ΦΑ. Συγκεκριμένα, η Μονάδα 6 της ΑΗΚ στο Βασιλικό, ισχύος 160 MW, έχει κατασκευαστεί για λειτουργία με ΦΑ και είναι ανενεργή εδώ και δυο χρόνια (έχει στοιχίσει 160 εκ ευρώ), ενώ ο ιδιωτικός ηλεκτροπαραγωγός PEC διαθέτει μονάδα συνδυασμένου κύκλου ισχύος 260 MW, επίσης έτοιμη να αξιοποιήσει το συγκεκριμένο καύσιμο. Παράλληλα, ο δεύτερος αδειοδοτημένος ιδιώτης παραγωγός, Paramount Energy Corporation, διαθέτει αδειοδοτημένη ισχύ 105 MW, η οποία επίσης θα μπορούσε να ενταχθεί στον ενεργειακό σχεδιασμό με την έλευση του ΦΑ. Παράλληλα, οι Μονάδες 1, 2 και 3 της ΑΗΚ, συνολικής ισχύος περίπου 360 MW, θα πρέπει να αποσυρθούν μέχρι το 2029, εκτός εάν λειτουργήσουν με ΦΑ και συμμορφωθούν με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με άλλα λόγια, μόνο με την αξιοποίηση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων θα μπορούσαν να προστεθούν άμεσα στο σύστημα περισσότερα από 420 MW νέας διαθέσιμης ισχύος, ενώ θα δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις ώστε να παραμείνουν σε λειτουργία και άλλες υφιστάμενες μονάδες συνολικής ισχύος 390 MW που διαφορετικά οδηγούνται σε απόσυρση.
Η προσωρινή λύση που μπορεί να εφαρμοστεί μέσα σε έναν χρόνο
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προτείνεται μια μεταβατική λύση, η οποία βασίζεται σε δοκιμασμένη τεχνολογία μικρής κλίμακας αρχικά για τη μεταφορά Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ) και μπορεί να υλοποιηθεί σε διάστημα μόλις 10 έως 12 μηνών.
Η πρόταση λαμβάνει υπόψη υφιστάμενες εφαρμογές που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία σε διεθνές επίπεδο. Συγκεκριμένα, αντίστοιχα συστήματα λειτουργούν στο Μεξικό από το 2021, ενώ στην Ονδούρα η έναρξη λειτουργίας αναμένεται εντός των επόμενων δύο μηνών. Παράλληλα, στην Κολομβία η αντίστοιχη υποδομή βρίσκεται σε τελικό στάδιο υλοποίησης, με την έναρξη λειτουργίας να προγραμματίζεται για το τέλος Δεκεμβρίου.
Στην περίπτωση της Κύπρου το πλοίο «Προμηθέας» θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και να λειτουργήσει ως FSU, το οποίο θα λειτουργεί ως πλωτή δεξαμενή αποθήκευσης ΥΦΑ. Το καύσιμο θα παραλαμβάνεται από τη ΔΕΦΑ μέσω συμβατικών πλοίων μεταφοράς LNG και θα αποθηκεύεται στον «Προμηθέα».
Ακολούθως, ειδική φορτηγίδα θα μεταφέρει κενά ISO Containers από το λιμάνι Βασιλικού στο σημείο όπου θα βρίσκεται αγκυροβολημένος ο «Προμηθέας». Εκεί τα ISO Containers θα γεμίζουν με ΥΦΑ και θα επιστρέφουν στο λιμάνι Βασιλικού.
Από το λιμάνι, τα ISO Containers θα μεταφέρονται οδικώς σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο μεταξύ των εγκαταστάσεων της ΑΗΚ και του ιδιώτη παραγωγού PEC, όπου θα εγκατασταθεί προκατασκευασμένη και μεταφερόμενη (modular) μονάδα επαναεριοποίησης (Regas). Εκεί το ΥΦΑ θα μετατρέπεται σε ΦΑ και μέσω προσωρινών αγωγών μήκους μόλις 400 έως 1.000 μέτρων θα τροφοδοτεί απευθείας τις δύο μονάδες ηλεκτροπαραγωγής.
Σε πρώτη φάση, η λύση θα επιτρέψει την άμεση λειτουργία της Μονάδας 6 της ΑΗΚ (160 MW) και της μονάδας συνδυασμένου κύκλου της PEC (260 MW) νοουμένου ότι εξασφαλισθούν όλες οι αναγκαίες δανειοδοτήσεις, προσθέτοντας συνολικά 420 MW στο ηλεκτρικό σύστημα χωρίς να απαιτηθεί η κατασκευή νέου σταθμού παραγωγής.
Μια λύση-γέφυρα μέχρι το μόνιμο τερματικό
Σημαντικό πλεονέκτημα της πρότασης είναι ότι μεγάλο μέρος του εξοπλισμού μπορεί να μισθωθεί, περιορίζοντας σημαντικά το αρχικό κόστος επένδυσης. Παράλληλα, η υποδομή είναι πλήρως επεκτάσιμη και μεταφερόμενη. Με την ολοκλήρωση του μόνιμου τερματικού LNG terminal και του εθνικού δικτύου μεταφοράς ΦΑ, ο εξοπλισμός μπορεί είτε να ενσωματωθεί στο νέο ενεργειακό σύστημα είτε να μεταφερθεί σε άλλες περιοχές, όπως η Δεκέλεια ή η Μονή, για την κάλυψη τοπικών αναγκών κατά τη μεταβατική περίοδο.
Υποστηρικτές της πρότασης εκτιμούν ότι, αντί η Κύπρος να οδηγηθεί σε επενδύσεις για νέες συμβατικές μονάδες ως απάντηση στο πρόβλημα επάρκειας, θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες που παραμένουν αναξιοποίητες, μειώνοντας παράλληλα το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις εκπομπές ρύπων, μέχρι να ολοκληρωθεί η μόνιμη ενεργειακή υποδομή της χώρας.
Εναλλακτική λύση: Αξιοποίηση του κοιτάσματος «Αφροδίτη»
Μια εναλλακτική προσέγγιση θα μπορούσε να είναι η αξιοποίηση του κοιτάσματος «Αφροδίτη» και η μεταφορά φυσικού αερίου σε αέρια μορφή μέσω αγωγού μικρής διαμέτρου από την περιοχή του κοιτάσματος προς τις ενεργειακές υποδομές στο Βασιλικό και τη Δεκέλεια.
Σε μια ενεργειακά απομονωμένη χώρα, όπως η Κύπρος, ο μακροπρόθεσμος ενεργειακός σχεδιασμός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών και των διαδρομών εφοδιασμού. Για λόγους ασφάλειας ενεργειακού εφοδιασμού, η ύπαρξη περισσότερων της μίας επιλογών δεν αποτελεί πλεονασμό, αλλά βασική στρατηγική επιλογή για την αντιμετώπιση πιθανών καθυστερήσεων, τεχνικών προβλημάτων ή γεωπολιτικών κινδύνων.
Ένας συνδυασμός λύσεων, όπως η προσωρινή εισαγωγή ΥΦΑ μέσω ευέλικτων υποδομών και παράλληλα η ανάπτυξη εγχώριων πηγών φυσικού αερίου, θα μπορούσε να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία μέχρι την πλήρη μετάβαση σε ένα μόνιμο ενεργειακό μοντέλο.
