Η ασφάλεια και υγεία στην εργασία ξεκινά από την ουσιαστική εκπαίδευση

Η πρώτη ημέρα σε μια νέα εργασία σηματοδοτεί την έναρξη μιας κρίσιμης περιόδου προσαρμογής. Ο εργαζόμενος καλείται να εξοικειωθεί με τον χώρο, τα καθήκοντα του, τον εξοπλισμό και τις διαδικασίες εργασίας. Επειδή δεν γνωρίζει ακόμη επαρκώς τους κινδύνους της θέσης του, η πιθανότητα λάθους ή ατυχήματος είναι αυξημένη.

Η ουσιαστική εκπαίδευση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη ημέρα και να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ασφαλούς ένταξης κάθε εργαζομένου. Δεν πρόκειται για μια τυπική ενημέρωση που ολοκληρώνεται κατά την πρόσληψη, αλλά για μια οργανωμένη και συνεχή διαδικασία, προσαρμοσμένη στη θέση εργασίας, στο επίπεδο εμπειρίας και στις πραγματικές ανάγκες του κάθε εργαζομένου.

Μια ολοκληρωμένη διαδικασία υποδοχής βοηθά τον νέο εργαζόμενο να κατανοήσει τι αναμένεται από αυτόν, ποιοι κίνδυνοι συνδέονται με την εργασία του και πώς μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό του και τους συναδέλφους του.

Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν την αυξημένη έκθεση των νεοεισερχόμενων εργαζομένων. Ο Βρετανικός Εκτελεστικός Οργανισμός για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία (Health and Safety Executive – HSE) επισημαίνει ότι ένας εργαζόμενος έχει την ίδια πιθανότητα να υποστεί ατύχημα κατά τους πρώτους έξι μήνες σε μια θέση εργασίας όσο και κατά το υπόλοιπο της επαγγελματικής του ζωής. Η απειρία, η έλλειψη εξοικείωσης και ο δισταγμός έκφρασης αποριών ή ανησυχιών αποτελούν βασικούς παράγοντες.

Η ανάγκη για συστηματική πρόληψη αφορά, βεβαίως, το σύνολο των εργαζομένων. Η σημασία της αποτυπώνεται και στα κυπριακά δεδομένα. Το 2025 καταγράφηκαν 1.276 εργατικά ατυχήματα, εκ των οποίων επτά ήταν θανατηφόρα. Παρότι ο Δείκτης Εργατικών Ατυχημάτων μειώθηκε κατά 7,2% σε σύγκριση με το 2024, φθάνοντας τα 281,3 ατυχήματα ανά 100.000 εργοδοτουμένους, τα στοιχεία δεν επιτρέπουν εφησυχασμό.

Η αποτελεσματική εκπαίδευση δεν εξαντλείται στην παράδοση ενός εγχειριδίου ή στην υπογραφή ενός εντύπου. Πρέπει να συνδέεται με τη γραπτή εκτίμηση των κινδύνων και με τα πραγματικά καθήκοντα του εργαζομένου. Ανάλογα με τη θέση εργασίας, χρειάζεται να καλύπτει τους βασικούς κινδύνους, τις ασφαλείς μεθόδους εργασίας, την ορθή χρήση μηχανημάτων και εργαλείων, τα μέσα ατομικής προστασίας, την αναφορά βλαβών, επικίνδυνων καταστάσεων και παρ’ ολίγον ατυχημάτων, καθώς και τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης.

Η θεωρητική ενημέρωση πρέπει, όπου απαιτείται, να συνοδεύεται από πρακτική επίδειξη και καθοδηγούμενη εκτέλεση της εργασίας. Η επιχείρηση χρειάζεται να επιβεβαιώνει ότι ο εργαζόμενος κατανόησε τις οδηγίες και μπορεί να τις εφαρμόζει στην πράξη. Για αλλόγλωσσο προσωπικό μπορούν να χρησιμοποιούνται απλές οδηγίες, εικόνες, σύμβολα, οπτικοακουστικό υλικό και πρακτικές επιδείξεις. Κρίσιμο δεν είναι μόνο αν η πληροφορία δόθηκε, αλλά αν έγινε πραγματικά κατανοητή. Η τήρηση αρχείου με το περιεχόμενο, την ημερομηνία, τη γλώσσα ή τη μορφή της εκπαίδευσης, τον εκπαιδευτή και την επιβεβαίωση κατανόησης και πρακτικής επάρκειας ενισχύει τη συνέπεια και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας.

Ο νέος εργαζόμενος χρειάζεται  καθοδήγηση και επιτήρηση από έμπειρο και κατάλληλα ορισμένο εργαζόμενο ή επόπτη μέχρι να επιβεβαιωθεί η επάρκεια του. Η διάρκεια και η ένταση της επιτήρησης πρέπει να καθορίζονται με βάση τους κινδύνους, την πολυπλοκότητα της εργασίας και τις αποδεδειγμένες γνώσεις και δεξιότητες του.

Η γενική βασική εκπαίδευση δεν μπορεί, από μόνη της, να καλύψει τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρου και κάθε θέσης εργασίας. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να συμπληρώνεται από ειδική εισαγωγική εκπαίδευση για το εργοτάξιο ή την επιχείρηση, τον εξοπλισμό, τις εργασίες και τους συγκεκριμένους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί. Η βασική κατάρτιση, η εκπαίδευση στη θέση εργασίας, η πρακτική εξάσκηση και η συνεχής επιτήρηση αποτελούν αλληλένδετα στοιχεία μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης.

Κάθε επιχείρηση είναι σημαντικό να επανεξετάζει τακτικά τη διαδικασία υποδοχής, το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, τον τρόπο επιβεβαίωσης της κατανόησης και τις ρυθμίσεις επιτήρησης. Εξίσου σημαντικό είναι να δημιουργείται ένα περιβάλλον στο οποίο οι εργαζόμενοι αισθάνονται άνετα να υποβάλλουν ερωτήσεις, να ζητούν διευκρινίσεις και να αναφέρουν κινδύνους ή λάθη.

Στην κατεύθυνση αυτή, η ΟΕΒ στηρίζει διαχρονικά την ουσιαστική εφαρμογή και τη συνεχή αναβάθμιση της ασφάλειας και υγείας στην εργασία μέσα από ένα ευρύ φάσμα θεσμικών, συμβουλευτικών και εκπαιδευτικών δράσεων.

Μέσω του συγχρηματοδοτούμενου έργου «Υγιείς Εργασιακές Σχέσεις, Σύγχρονες Επιχειρήσεις ΙΙΙ» – (SLR3) και της εφαρμογής του Προτύπου SIR2014, η ΟΕΒ καθοδηγεί τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις στην ανάπτυξη πολιτικών, διαδικασιών και αρχείων ασφάλειας και υγείας, στην κατανομή αρμοδιοτήτων, στην εκπαίδευση του προσωπικού και στη διενέργεια ασκήσεων ετοιμότητας. Με τον τρόπο αυτό, η ουσιαστική, συνεχής και προσαρμοσμένη εκπαίδευση αποτελεί σταθερή βάση για ασφαλέστερους και υγιέστερους χώρους εργασίας, αλλά και για πιο ανθεκτικές και παραγωγικές επιχειρήσεις.

* Λειτουργός, Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος (ΟΕΒ)