Great Sea Interconnector: Αναγκαίο έργο, όχι λευκή επιταγή

Η συμφωνία για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία του Great Sea Interconnector (GSI) παρουσιάστηκε ως αποφασιστικό βήμα για την επανεκκίνηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης–Κύπρου. Μαζί υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ελλάδας (ΑΔΜΗΕ), της GSI και της Nexans για την ολοκλήρωση των ερευνών βυθού.

Η εξέλιξη είναι σημαντική. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της απόδειξη ότι το έργο πέρασε ήδη από την πολιτική εξαγγελία στην πλήρη κατασκευαστική εκτέλεση.

Εδώ βρίσκεται η ουσία. Άλλο η υπογραφή μιας μετοχικής και στρατηγικής συμφωνίας και άλλο η έκδοση των δεσμευτικών εντολών, η ολοκλήρωση των ρυθμιστικών διαδικασιών, η επανέναρξη των θαλάσσιων εργασιών και η εξασφάλιση πλήρους χρηματοδότησης. Η πολιτική και εταιρική επανεκκίνηση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως κατασκευαστική βεβαιότητα.

Στρατηγική αξία, αλλά όχι με οποιοδήποτε κόστος

Η Κύπρος παραμένει το τελευταίο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν είναι συνδεδεμένο με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα. Η διασύνδεση μπορεί να συμβάλει στην άρση αυτής της απομόνωσης, στην καλύτερη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εντάξει τον GSI στις κρίσιμες «Ενεργειακές Λεωφόρους» της Ευρώπης.

Το τμήμα Κρήτης–Κύπρου προβλέπει υποθαλάσσια διασύνδεση μήκους περίπου 898 χιλιομέτρων, ενώ για την κατασκευή εγκρίθηκε ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου €658 εκατ. Παράλληλα, στο σχεδιασμό παραμένει και η Φάση 2 της διασύνδεσης (Κύπρος–Ισραήλ), η οποία προσδίδει πρόσθετη γεωπολιτική αξία.

Η στρατηγική αξία είναι σαφής. Δεν αποτελεί, όμως, οικονομικό υπολογισμό. Ούτε η ευρωπαϊκή στήριξη συνιστά εγγύηση ότι το έργο θα ολοκληρωθεί εντός προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος. Στο πλαίσιο αυτό, η Κυπριακή Δημοκρατία αναμένει τα πορίσματα της επικαιροποιημένης μελέτης βιωσιμότητας από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) προκειμένου να ληφθούν οι τελικές αποφάσεις για την κρατική συμμετοχή.

Ένα έργο δεν καθίσταται βιώσιμο επειδή είναι γεωπολιτικά σημαντικό. Καθίσταται βιώσιμο όταν διαθέτει τεχνικά ώριμο σχεδιασμό, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, ελεγχόμενους κινδύνους και τεκμηριωμένο καθαρό όφελος για όσους θα πληρώσουν το κόστος του.

Η πραγματικότητα της κατασκευής

Δεν είναι ορθό να υποστηρίζεται ότι δεν έγινε καμία εργασία. Σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις του ΑΔΜΗΕ για την 31η Μαρτίου 2026, είχαν καταβληθεί €251,4 εκατ. στον ανάδοχο του καλωδιακού συστήματος, είχε ολοκληρωθεί η παραγωγή των πρώτων 513 χιλιομέτρων καλωδίου και είχε προχωρήσει σημαντικό μέρος των θαλάσσιων ερευνών.

Η ίδια, όμως, επίσημη έκθεση καταγράφει την άλλη πλευρά της πραγματικότητας: δεν είχε εκδοθεί προς τη Nexans η Πλήρης Εντολή Έναρξης Εργασιών (Full Notice to Proceed – FNTP), η τελευταία πληρωμή είχε γίνει τον Απρίλιο του 2025 και δεν είχε δημιουργηθεί υποχρέωση για το υπόλοιπο ποσό της σύμβασης. Η διολίσθηση του χρονοδιαγράμματος εκτιμάτο ήδη σε περίπου ένα έτος από την έκδοση της FNTP, με αναλυτικότερο επαναπρογραμματισμό να απαιτείται αργότερα.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η θέση της ίδιας της Nexans. Στα αποτελέσματα του πρώτου εξαμήνου του 2026, η εταιρεία διευκρίνισε ότι οι οικονομικές προβλέψεις της δεν προϋπέθεταν εκτέλεση του GSI μέσα στο 2026.

Η αντίθεση είναι επομένως σαφής: Η επίσημη υπόσχεση είναι ότι το έργο αποκτά νέα δυναμική. Η μετρήσιμη πραγματικότητα είναι ότι δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί νέο συμβατικό χρονοδιάγραμμα πλήρους εκτέλεσης.

Το ρυθμιστικό ζήτημα δεν είναι λεπτομέρεια

Η είσοδος πλειοψηφικού επενδυτή δημιουργεί και ένα κρίσιμο θεσμικό ερώτημα.

Η απόφαση 284/2024 της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) προβλέπει ότι ο ΑΔΜΗΕ παραμένει νομικά και πραγματικά φορέας λήψης αποφάσεων, με πλήρη έλεγχο και ευθύνη. Προβλέπει επίσης ότι η Σύμβαση Παραχώρησης πρέπει να εγκριθεί από τις δύο Ρυθμιστικές Αρχές πριν από οποιαδήποτε ανάθεση καθηκόντων ή εξαγορά της εταιρείας GSI από τρίτους.

Μέχρι να δημοσιοποιηθούν οι σχετικές εγκρίσεις, πρέπει να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα:

1. Έχει εγκριθεί οριστικά η Σύμβαση Παραχώρησης;
2. Ποιος ασκεί τον πραγματικό έλεγχο και ποιος φέρει την τελική ευθύνη;
3. Ποια κεφάλαια δεσμεύεται να εισφέρει ο νέος επενδυτής;
4. Πώς κατανέμονται οι κίνδυνοι καθυστέρησης και υπέρβασης κόστους;
5. Ποιες προϋποθέσεις απομένουν για την ολοκλήρωση της συναλλαγής;

Η παρουσία ενός ισχυρού επενδυτή μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία του έργου. Δεν επιτρέπεται, όμως, να χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο της ρυθμιστικής διαφάνειας.

Ο γεωπολιτικός κίνδυνος παραμένει επιχειρησιακός

Η προτεραιότητα που δόθηκε στην ολοκλήρωση των ερευνών βυθού επιβεβαιώνει ότι παραμένει ανολοκλήρωτο ένα κρίσιμο στάδιο του έργου.

Οι δυσκολίες στις θαλάσσιες έρευνες απέδειξαν ότι ο γεωπολιτικός κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Μπορεί να προκαλέσει αναμονή πλοίων, αναπρογραμματισμό εργασιών, αυξημένες συμβατικές απαιτήσεις και πρόσθετο κόστος.

Δεν αρκούν, συνεπώς, γενικές αναφορές σε πολιτική στήριξη. Πριν από την επανέναρξη των ερευνών πρέπει να υπάρχει εφαρμόσιμο σχέδιο που να καθορίζει ποιος διαχειρίζεται πιθανές παρεμβάσεις, ποιος πληρώνει την αναμονή των πλοίων, πότε αναγνωρίζεται ανωτέρα βία και ποιος προστατεύει τον καταναλωτή από αδικαιολόγητες υπερβάσεις.

Ο λογαριασμός δεν εξαφανίζεται

Η απόφαση 284/2024 διατηρεί επιμερισμό του καθαρού κόστους υλοποίησης κατά 63% στην Κύπρο και 37% στην Ελλάδα, μετά την ευρωπαϊκή επιχορήγηση. Οι εγκεκριμένες λειτουργικές δαπάνες κατανέμονται 50%-50%.

Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα ανάκτησης έως €25 εκατ. ετησίως για την περίοδο 2025–2029. Η κρατική επιδότηση μπορεί να αποτρέψει την άμεση εμφάνιση της επιβάρυνσης στους λογαριασμούς, αλλά δεν εξαφανίζει το κόστος. Το μεταφέρει στον κρατικό προϋπολογισμό και, τελικά, στον φορολογούμενο. Απόφαση ΡΑΕΚ 280/2025.

Η αιτιώδης αλυσίδα είναι ξεκάθαρη: καθυστέρηση → αναπρογραμματισμός → πιθανή αύξηση χρηματοδοτικών και λειτουργικών δαπανών → ρυθμιστική αναγνώριση κόστους → επιβάρυνση καταναλωτή ή προϋπολογισμού.

Τέσσερις αποδείξεις πριν από νέες δεσμεύσεις

Η πραγματική πρόοδος του GSI πρέπει πλέον να κριθεί από τέσσερα ελέγξιμα ορόσημα:

1. Οριστική ρυθμιστική έγκριση της νέας εταιρικής και συμβατικής δομής.
2. Έκδοση της FNTP και πλήρης ενεργοποίηση της σύμβασης με τη Nexans.
3. Επανέναρξη και ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών χωρίς νέα διολίσθηση.
4. Δημοσιοποίηση επικαιροποιημένου κόστους και επιβάρυνσης στον καταναλωτή, χρηματοδοτικού σχεδίου και δεσμευτικής ημερομηνίας εμπορικής λειτουργίας, καθώς και θεσμοθέτηση ρήτρας ανώτατου ορίου επιβάρυνσης για την προστασία των καταναλωτών.

Η Κύπρος έχει σοβαρούς λόγους να επιδιώκει τον τερματισμό της ηλεκτρικής της απομόνωσης. Δεν έχει κανέναν λόγο να αποδεχθεί ακαθόριστες υποχρεώσεις, μεταβαλλόμενο κόστος και κινδύνους χωρίς σαφή κατανομή.

Η συμφωνία με τη Meridiam προσφέρει στο έργο μία νέα ευκαιρία. Δεν αποτελεί λευκή επιταγή. Ο GSI πρέπει να προχωρήσει μόνο με ανεξάρτητα ελεγμένα στοιχεία, μετρήσιμες δεσμεύσεις και πραγματική προστασία του καταναλωτή. Η στρατηγική του αξία έχει αναγνωριστεί. Αυτό που απομένει να αποδειχθεί είναι η κατασκευαστική και οικονομική του βιωσιμότητα.

* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος