Του David Kirichenko
Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν είχε δηλώσει στις 22 Νοεμβρίου 2024 ότι η Μόσχα θα πραγματοποιούσε περισσότερες δοκιμές του υπερηχητικού βαλλιστικού πυραύλου Oreshnik “σε συνθήκες μάχης”, μία ημέρα μετά τη χρήση του εναντίον της Ουκρανίας.
Καθώς τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη διαταράσσουν τη ρωσική εφοδιαστική αλυσίδα και πλήττουν στρατιωτικούς και βιομηχανικούς στόχους εκατοντάδες χιλιόμετρα στο εσωτερικό της Ρωσίας, το Κρεμλίνο δίνει ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στον βαλλιστικό πύραυλο μέσου βεληνεκούς Oreshnik.
Η ανανεωμένη αυτή έμφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η εκστρατεία ουκρανικών πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς αυξάνει τόσο το στρατιωτικό όσο και το εσωτερικό κόστος του πολέμου για τη Μόσχα. Ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (Center for Strategic and International Studies – CSIS), που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ρωσία έχει χάσει τη στρατιωτική πρωτοβουλία, έχοντας υποστεί περίπου 1,4 εκατομμύρια απώλειες στο πεδίο της μάχης, εκ των οποίων έως και 450.000 νεκρούς.
Η ομάδα ανάλυσης πληροφοριών ανοικτών πηγών Black Bird Group, παράλληλα, εκτιμά ότι οι ρωσικές δυνάμεις ολοκλήρωσαν τον Ιούνιο με καθαρή εδαφική απώλεια, έστω και μικρή, καταγράφοντας τον δεύτερο αρνητικό μήνα του 2026, παρά το γεγονός ότι συνέχισαν τις επιθετικές επιχειρήσεις.
Η ουκρανική εκστρατεία επηρεάζει πλέον και την καθημερινότητα στο εσωτερικό της Ρωσίας. Το ερευνητικό μέσο Mediazona αναφέρει ότι έως τα τέλη Ιουνίου είχε εφαρμοστεί κάποιας μορφής δελτίο καυσίμων σε 56 ρωσικές περιφέρειες. Ο Kyle Glen, ερευνητής στο Centre for Information Resilience, δήλωσε ότι οι ελλείψεις αυτές έχουν εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες εσωτερικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ρωσία από την έναρξη του πολέμου. Όπως σημείωσε, η αύξηση του κόστους μεταφορών ωθεί προς τα πάνω τις τιμές των τροφίμων και άλλων αγαθών, δυσχεραίνοντας την προσπάθεια του Κρεμλίνου να πείσει τους Ρώσους πολίτες ότι η κατάσταση παραμένει υπό έλεγχο.
Η Ρωσία έχει εκτοξεύσει τον Oreshnik τουλάχιστον τρεις φορές από τότε που τον ενέταξε στο οπλοστάσιό της, μεταξύ άλλων και κατά τη διάρκεια μεγάλης επίθεσης στην περιοχή του Κιέβου τον Μάιο. Αν και ο πύραυλος μπορεί να φέρει τόσο συμβατικές όσο και πυρηνικές κεφαλές, μέχρι σήμερα δεν έχει αποδείξει ανάλογη αποτελεσματικότητα στις συμβατικές επιθέσεις.
Επιρροή
Εφόσον ο Oreshnik έχει αποφέρει περιορισμένα στρατιωτικά αποτελέσματα, γιατί το Κρεμλίνο συνεχίζει να τον προβάλλει;
Η απάντηση ίσως βρίσκεται λιγότερο σε όσα μπορεί να καταστρέψει και περισσότερο σε όσα μπορεί να επηρεάσει. Συνομιλίες με αναλυτές, αλλά και νέα τεχνικά στοιχεία τα οποία ήρθαν στο φως, υποδηλώνουν ότι ο βασικός του ρόλος είναι να επηρεάζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στις δυτικές πρωτεύουσες, ενισχύοντας παράλληλα την εικόνα ισχύος που επιδιώκει να προβάλλει το Κρεμλίνο στο εσωτερικό της χώρας.
“Ο Oreshnik έχει επιδείξει περιορισμένη στρατιωτική αξία”, δηλώνει ο Steven Moore, ιδρυτής του Ukraine Freedom Project. “Όμως η εκτόξευση ενός πυραύλου με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικής κεφαλής προς την Ουκρανία προκαλεί έντονη ανησυχία στους δυτικούς στρατιωτικούς σχεδιαστές”.
Κατά τον Moore, ο πύραυλος αποσκοπεί λιγότερο στην επίτευξη αποφασιστικών στρατιωτικών αποτελεσμάτων και περισσότερο στην αποθάρρυνση περαιτέρω δυτικής στήριξης προς την Ουκρανία μέσω της πυρηνικής αποτροπής. Εκτιμά επίσης ότι οι εκτοξεύσεις αποσκοπούν στην προβολή ισχύος προς το εσωτερικό ακροατήριο της Ρωσίας.
“Ο ρωσικός λαός χάνει την εμπιστοσύνη του στην ικανότητα του Βλαντίμιρ Πούτιν να τον προστατεύει. Ο Πούτιν πρέπει να επιδείξει ισχύ και οι τρόποι που διαθέτει γι’ αυτό λιγοστεύουν. Ο Oreshnik είναι μια μεγάλη βόμβα για έναν άνθρωπο που αισθάνεται μικρός”, αναφέρει χαρακτηριστικά.
Παρόμοιο συμπέρασμα προκύπτει και από ξεχωριστή αξιολόγηση της ουκρανικής ιδιωτικής εταιρείας πληροφοριών Dallas Analytics, αυτή τη φορά από τεχνική σκοπιά.
“Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών πρέπει να διαχωρίσουν την εικόνα υπερδύναμης που επιχειρεί να προβάλλει το Κρεμλίνο από την πραγματική χρησιμότητα του συστήματος στο πεδίο της μάχης”, δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση της Dallas Analytics, ο Oreshnik δεν αποτελεί κάποιο συμβατικό “υπερόπλο”, αλλά ένα ακριβό οπλικό σύστημα με σημαντικούς περιορισμούς στην ακρίβεια, το οποίο είναι απίθανο να μεταβάλει τις συνθήκες στο μέτωπο. Αντίθετα, “ο πραγματικός στόχος του Oreshnik είναι η Δύση”, υποστηρίζει ο εκπρόσωπος, εκτιμώντας ότι η Μόσχα χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο όπλο για να σηματοδοτεί κλιμάκωση της έντασης, ενώ παράλληλα προβάλλει εικόνα ισχύος στο εσωτερικό.
Παρότι η τεχνική ανάλυση της εταιρείας δεν κατέστη δυνατό να επαληθευτεί ανεξάρτητα, τα συμπεράσματά της συμβαδίζουν με εκείνα άλλων αναλυτών, οι οποίοι θεωρούν ότι ο Oreshnik λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο στρατηγικής σηματοδότησης και όχι ως όπλο ικανό να κρίνει την έκβαση των επιχειρήσεων.
Η τεχνική του κατασκευή βοηθά να εξηγηθεί αυτή η εκτίμηση.
Κατά τη διάρκεια συνάντησης με διευθυντές διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων στις 4 Ιουνίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι μία εκτόξευση του Oreshnik είχε στόχο τη συλλογή στοιχείων για τις επιδόσεις του ενόψει μελλοντικών αναπτύξεων και όχι απλώς την καταστροφή ενός στόχου, σύμφωνα με το πρακτορείο RIA Novosti.
Όχι ακριβώς “νέο σχέδιο”
Έγγραφα που ανέλυσε η Dallas Analytics υποδηλώνουν ότι ο Oreshnik δεν αποτελεί το εντελώς νέο σχέδιο που έχει παρουσιάσει η Μόσχα. Αντιθέτως, εξακολουθεί να βασίζεται σε σοβιετικής εποχής αρχιτεκτονική καθοδήγησης, η οποία χρησιμοποιεί το γυροσκόπιο GU-503, σχεδίαση που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1970. Επειδή ολόκληρο το σύστημα πλοήγησης έχει αναπτυχθεί γύρω από το συγκεκριμένο εξάρτημα, η αντικατάστασή του θα απαιτούσε εκτεταμένο επανασχεδιασμό και όχι μια απλή τεχνολογική αναβάθμιση.
Οι περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένων μικροηλεκτρονικών εξαρτημάτων περιπλέκουν περαιτέρω τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού, ενώ ο απαρχαιωμένος εξοπλισμός δοκιμών δυσχεραίνει την επαλήθευση και τη βελτίωση του συστήματος καθοδήγησης του πυραύλου, σύμφωνα με την ανάλυση της εταιρείας.
Σε υπερηχητικές ταχύτητες, ακόμη και μικρά σφάλματα στην καθοδήγηση αποκτούν μεγάλη σημασία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι απόκλιση μόλις 0,5 μοίρας μπορεί να οδηγήσει τον πύραυλο να αστοχήσει κατά δεκάδες χιλιόμετρα από τον επιδιωκόμενο στόχο.
Συνολικά, τα ευρήματα συμβάλλουν στην εξήγηση του γιατί η συμβατική επιχειρησιακή απόδοση του Oreshnik συχνά υπολείπεται της φήμης του, αμφισβητώντας παράλληλα την εικόνα που προβάλλει η Μόσχα ότι πρόκειται για πύραυλο νέας γενιάς.
Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Παρά τους περιορισμούς του έναντι συμβατικών στόχων, ο Oreshnik παραμένει ένας βαλλιστικός πύραυλος μέσου βεληνεκούς με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών και υψηλή επιβιωσιμότητα, ο οποίος θα μπορούσε να περιορίσει τον χρόνο αντίδρασης του ΝΑΤΟ σε λίγα μόλις λεπτά. Αυτό τον καθιστά ισχυρό εργαλείο στρατηγικού εξαναγκασμού, μολονοτι η συμβατική στρατιωτική του αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένη.
Καθώς η Ουκρανία συνεχίζει να αυξάνει το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία, ο Oreshnik ενδέχεται τελικά να αποδειχθεί περισσότερο πολύτιμος όχι για τις καταστροφές που προκαλεί, αλλά για την αβεβαιότητα που δημιουργεί στις δυτικές πρωτεύουσες.
